tilshunoslik fan sifatida

DOCX 9 pages 21.7 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 21.7 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

mavzu: tilshunoslik fan sifatida. boshqa fanlar bilan aloqasi. mavzu rejasi: 1. tilshunoslik til haqidagi fan sifatida; 2. umumiy va xususiy tilshunoslik; 3. nazariy tilshunoslik va amaliy tilshunoslik; 4. tashqi tilshunoslik va ichki tilshunoslik. adabiyot: 1. tilshunoslikga kirish: o‘quv qo‘llanma/ a.a. girutskiy, 2003. 5-16b 2. maslov yu.s. tilshunoslikga kirish: filologiya instituti talab. uchun o`quv qo`llanma 1987y, 7-32 b. tilshunoslik — til haqidagi fan, uning ijtimoiy mohiyati va vazifalarini, ichki tuzilishini oʻrganuvchi fan; uning faoliyat ko'rsatish qonuniyatlari va ayrim tillarning tarixiy rivojlanishi va tasnifi haqida ma’lumot beradi. tilshunoslik ko‘p qirrali fan, chunki til juda murakkab hodisadir. tilshunoslik fan sifatida umumiy va xususiyga bo‘linadi. umumiy tilshunoslik doirasida tipologik tilshunoslik ajratiladi. uning vazifasi bir-biriga bog‘liq bo‘lmagan tillarni solishtirishdir. lingvistik tipologiya yoki tilshunoslik tipologiya (yun typos — nusxa, andoza, shakl, iz va logos — soʻz, taʼlimot) — tillar oʻrtasida genetik munosabatlardan qatʼi nazar, ularning tuzilmaviy va funksional xususiyatlarini qiyosiy o‘rganuvchi tilshunoslik sohasi. ilmiy jihatdan lingvistik …

2 / 9

a ham keladi. masalan, xitoy tilida ge (arava), shong (ust) soʻzlari qoʻshilib — geshong (aravaning usti yoki arava ustida) hosil boʻladi. bu xususiyat tibet-birma tillarida kuchli. agglyutinativ, agglyutinativ tillar (lotincha: agglutino — qoʻshilish) — soʻz oʻzagi yoki negiziga qoʻshimchalar qoʻshilishi (ulanishi) natijasida yangi soʻzlar hosil boʻluvchi tillar. agglyutinativ tillarda soʻzning oʻzak yoki asosini oʻzgartmagan holda qoʻshimchalar qoʻshish bilan maʼlum soʻz va shakl yasaladi, har bir qoʻshimcha muayyan maʼno va vazifa bilan qatnashadi. masalan, uch-uvchilari-mizga. turkiy tillar (xususan, oʻzbek tili), koreys tili, yapon tili, moʻgʻul tillari, gruzin tili, avstronez tillari, dravid tillari, fin-ugor tillari agglyutinativ tillar hisoblanadi. agglyutinativ tillar (lotincha: agglutino — qoʻshilish) — soʻz oʻzagi yoki negiziga qoʻshimchalar qoʻshilishi (ulanishi) natijasida yangi soʻzlar hosil boʻluvchi tillar. agglyutinativ tillarda soʻzning oʻzak yoki asosini oʻzgartmagan holda qoʻshimchalar qoʻshish bilan maʼlum soʻz va shakl yasaladi, har bir qoʻshimcha muayyan maʼno va vazifa bilan qatnashadi. masalan, uch-uvchilari-mizga. turkiy tillar (xususan, oʻzbek tili), koreys tili, …

3 / 9

ida qatala — (u) oʻldirdi, qutila — oʻldirilgan, qattol — oʻldiruvchi…. polisintetik tillarni - sintetik tillarnnnt turi. bunday tillarda barcha grammatik maʼnolar, odatda, morfemalari davomli ketma-ket joylashgan soʻz tarkibida beriladi. affikslarning eng koʻp miqdordagi tizmasi (shaxs, son, zamon, mayl, harakat usuli va boshqalarni ifodalovchi qoʻshimchalar) feʼl soʻz shakllarida uchraydi. shimoliy va markaziy amerikadagi koʻplab indeys tillaridir ularning grammatik shakli (tipi) grammatik shakl - grammatik vosita bildiruvchi, grammatik maʼno ifodalovchi til shakli. mas, oʻzbek tilida "yaxshi-yaxshi" deb "yaxshi" sifati takrorlansa, bu soʻz maʼnosini kuchaytirish uchun xizmat qiladi. xuddi shu grammatik vosita baʼzi tillarda, mas, malayya yoki indonez tilida koʻplikni bildiradi. muayyan bir tilda turli g.sh. bir maʼnoda qoʻllanishi qam mumkin: -yotir, -yapti, -moqda kabi oʻzbek tilidagi g.sh.lar feʼlning hozirgi zamon shaklidir. aksincha, ayni bir g.sh. birdan ortiq grammatik maʼnoni bildira oladi. mas, "lar" shakli "ishlar" soʻzida ham feʼl, ham sifatdosh, ham koʻplik hisoblanadi. til tiplarining rivojlanishi va qadimiy tillarni tahrir qilish …

4 / 9

rning rivojlanishida o‘rganish) o‘rganilishi kerak. har bir fanning bilim sohasi va ma‘lum miqdordagi ilmiy vazifalari mavjud. tilshunoslikning fan sifatidagi vazifalar doirasini belgilaylik. 1. tilning kelib chiqishi va mohiyatini o‘rganing. 2. til tuzilishini ko‘rib chiqing. 3. tilni alohida faktlar, so‘zlar yig‘indisi emas, balki barcha a’zolari o‘zaro bog‘langan va o‘zaro bog‘liq bo‘lgan yaxlit tizim sifatida o‘rganish. 4. tilning rivojlanishini jamiyat taraqqiyoti bilan bog‘liq holda ko‘rib chiqing (har ikkalasining paydo bo‘lish jarayoni) 5. yozuvning paydo bo‘lishi va rivojlanishi masalasini o‘rganish. 6. tillarni tasniflash, ya’ni ularni o‘xshashlik tamoyiliga ko‘ra birlashtirish; nemis va ingliz bir-biriga yaqin tillar qanchalik ajralib turadi; rus, ukrain va belarus. 7. o‘rganish usullarini ishlab chiqish. qiyosiy kabi usullar mavjud-tarixiy, tavsifiy, qiyosiy, miqdoriy (miqdoriy, matematik statistikaga asoslangan). 8. tilshunoslik hayotga yaqinroq bo‘lishga intiladi, shuning uchun uning amaliy tabiati. 9. tilning aralashuvi bilan bog‘liq masalalarni o‘rganish, ya’ni. ona tilini yoki o‘rganilayotgan chet tillaridan birini bilishning yangi chet tilini o‘rganishda olingan bilimlarga ta’siri. 10. …

5 / 9

rni va umuman butun tilni o'rganishga to'liq imkon beradigan tarmoqlangan bo'limlarga ega. shuningdek, tilshunoslikning barcha bo'limlarini o'rganish tufayli dunyoning lingvistik manzarasi, uning shakllanishi va rivojlanishning ushbu bosqichida mavjudligi haqida umumiy tasavvur hosil qilish mumkin. 1. umumiy tilshunoslik - bu tillarning ichki tuzilishi, faoliyati, rivojlanishi va ularni o‘rganish usullarining umumiy qonuniyatlari haqidagi fan. ushbu bo‘limda tilning universal xususiyatlari, uning strukturaviy-tizimli va ishoraviy tashkil etilishining eng umumiy qonuniyatlari, tabiiy va mashina tillarining semantikasi va sintaksisi, tabiiy tilda (mashina tilidan farqli o'laroq) fonetikasi ham o‘rganiladi. 2. xususiy tilshunoslik muayyan bir til yoki turkum tillar turkumining strukturaviy xususiyatlari, faoliyati, xususiyatlarini o‘rganish bilan shug‘ullanadi. tilshunoslikning ushbu boʻlimi har qanday til hodisasini ikki jihatda koʻrib chiqishi mumkin: sinxron (tilning tarixning qaysidir davridagi fakti) va diaxron (tilning maʼlum bir davrdagi rivojlanishi). 3. ichki tilshunoslik. ichki tilshunoslik lisoniy birliklarning tizimli munosabatlarini tashqi lingvistik omillarga ta’sir qilmasdan o‘rganadi. 4. tashqi tilshunoslik - ekstralingvistika, til taraqqiyoti bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilshunoslik fan sifatida"

mavzu: tilshunoslik fan sifatida. boshqa fanlar bilan aloqasi. mavzu rejasi: 1. tilshunoslik til haqidagi fan sifatida; 2. umumiy va xususiy tilshunoslik; 3. nazariy tilshunoslik va amaliy tilshunoslik; 4. tashqi tilshunoslik va ichki tilshunoslik. adabiyot: 1. tilshunoslikga kirish: o‘quv qo‘llanma/ a.a. girutskiy, 2003. 5-16b 2. maslov yu.s. tilshunoslikga kirish: filologiya instituti talab. uchun o`quv qo`llanma 1987y, 7-32 b. tilshunoslik — til haqidagi fan, uning ijtimoiy mohiyati va vazifalarini, ichki tuzilishini oʻrganuvchi fan; uning faoliyat ko'rsatish qonuniyatlari va ayrim tillarning tarixiy rivojlanishi va tasnifi haqida ma’lumot beradi. tilshunoslik ko‘p qirrali fan, chunki til juda murakkab hodisadir. tilshunoslik fan sifatida umumiy va xususiyga bo‘linadi. umumiy tilshunosl...

This file contains 9 pages in DOCX format (21.7 KB). To download "tilshunoslik fan sifatida", click the Telegram button on the left.

Tags: tilshunoslik fan sifatida DOCX 9 pages Free download Telegram