metafora va uning ahamiyati

DOCX 20 pages 43.3 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 43.3 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

bugun tilshunoslikda metafora haqida yetarlicha bilim va ko‘nikmalar mavjud bo‘lishiga qaramay, unga bo‘lgan qiziqish tobora ortib bormoqda. bu esa, til va psixik hodisalarning o‘zaro ta`siridagi tadqiqotlarning dolzarblashuvi tufayli metaforologiyaning sifat jihatidan yangi bosqichga o‘tishi bilan bog‘liqdir. so‘nggi paytlarda metafora hodisasiga faylasuflar, mantiqchilar, sotsiologlar, psixologlar, tilshunoslar, adabiyotshunoslar va gumanitar fan vakillari ham muntazam ravishda murojaat qilmoqdalar. ushbu metaforologik bumga turtki bo‘lib, metaforaning kognitiv nazariyasida o‘z ifodasini topgan metafora mohiyati haqidagi yangi g‘oyalar edi. o‘tgan asr so‘nggida e.s.kubryakova “kognitiv fan bu- dunyoni idrok etish, tasniflash, baholash va tushunish doirasida bilimlarni aks ettirish va saqlashni o‘rganadigan fan”dir deb yozadi . ( kyбpякoвa e.c. языкизнaниe: нa пyти пoлyчeния знaний o языкe: чacти peчи c кoгнтивнoй точки зpeния. poль языкa в пoзнaнии миpa. m., 2004. 560 c.) kognitiv jarayondagi asosiy vazifa inson miyasining anologik qobiliyatlarining voqea hodisasi sifatida metaforalar tomonidan amalga oshiriladi. kognitiv jarayonlarda inson ongining o‘xshash imkoniyatlarining namoyon bo‘lishi sifatida metafora muhim ro‘l o‘ynaydi, …

2 / 20

hozirgi holati va kelajakdagi rivojlantirish istiqbollarini har tomonlama tushunishni talab qiladi. ma`lumki, kognitiv metaforani o‘rganish nazariyasi va amaliyotiga oid zamonaviy nashrlar j.lakoff va m.johnson ning “biz yashayotgan metaforalar” (metaphors by which we live) klassik tadqiqotiga asoslanadi [ lakoff g., johnson m. metaphors we live by. chicago, 1980. 242 p..) ushbu nazariyaga ko‘ra, metaforizatsiya ikki bilim tuzilmasi (kontseptual sohalar: manba sohasi va maqsadli soha) o‘rtasidagi o‘zaro aloqadorlik jarayoniga asoslanadi. insonning tevarak-atrofdagi olam bilan bir yo‘nalishli metafora bo‘lishi natijasida sfera-manba elementlari kognitiv qobiliyatning mohiyatini tashkil etuvchi kontseptual maqsadmanbani hosil qiladi. metaforik barqarorlik nafaqat ikki bilim strukturasining alohida elementlari o‘rtasida balki kontseptual sohalarning butun tuzilmalari o‘rtasida ham sodir bo‘ladi. kontseptual metafora nazariyasining keyingi rivojlanishi bir necha yo‘nalishlarda bo‘lib, ularning har biri inson ongini o‘ziga xos g‘oyalar va metodlar bilan boyitdi. maqsadli sohada metaforik proektsiya paytida manba sohasi tuzilmasi qisman saqlanib qoladi degan taxmin “o‘zgarmaslik gipotezasi” deb nomlanadi [. lakoff g. the invariance hypothesis: …

3 / 20

ora bo‘yicha ko‘plab tadqiqotlarda o‘z ifodasini topgan. xususan, v.budayev, a.p.chudinov kabilarning ilmiy nashrlarida konseptual metaforaga sharhlar berilgan. hozirgi bosqichda oilaviy o‘xshashlik tamoyili asosida birlashtirilgan metaforani o‘rganishga kognitiv yondashuvning murakkab ilmiy prototipini tashkil etuvchi birbiriga ta`sir qiluvchi, to‘ldiruvchi va bir-birini inkor etuvchi bir nechta yo‘nalishlarni farqlash mumkin. zamonaviy metaforologik nazariyalar: j.lakoff va m.johnson konseptual metaforaning klassik nazariyasi, m.turner va j.fokonie [29,30], j.grady[12,13] asosiy metafora nazariyasi, b.shpelmanaidr [26] metaforaning izchil modeli, l.ritchi [22,23] metafora talqinining bog‘lovchi nazariyasi, a.n.baranov va yu.x.kapaylov [1,2], a.p.chudinov [6,7] metaforik modellashtirish nazariyasi va boshqalar. ushbu yo‘nalishlarning har biri o‘z tarafdorlariga ega, ularning aksariyati o‘zlarining asl g‘oyalarini boyitadi. yondashuvlarning xilma-xilligiga qaramay, tadqiqotchilar hali ham kontseptual metafora nazariyasining individual qoidalarini o‘zgartirib, to‘ldirishda davom etmoqdalar. shunday qilib, a.musolf o‘zining bir qator ishlarida manba sferasining tuzilishi maqsadli soha subektlarini tushunishni qat`iy belgilaydigan metafora haqidagi o‘sha nuqtayi nazarni qayta ko‘rib chiqish zarurligini ta`kidlaydi. [musolff a. metaphor scenarios in public discourse // metaphor and …

4 / 20

dissertation zur erlangung der wurde eines doktors im fach linguistik. bielefeld, 2002. 262 s. )voqelikni metaforik idrok etishda shaxsning hissiy-harakat tajribasi muhimligini qayd etib, metaforalarni tahlil qilishda madaniy va milliy qarashlarni hisobga olish zarurligini aytib o‘tadi.matn ichidagi metaforalarni alohida guruh sifatida ajratib ko‘rsatgan tadqiqotchi, siyosiy voqealarni tushunish uchun ularning g‘oyaviy ahamiyatini ko‘rsatdi. bu yondashuv i.hellstenning umumiy tuzilmaviy metafora va tarixiy metaforalarni farqlash zarurligi haqidagi g‘oyasiga mos keladi, ularning avlodi tarixiy nomlar va hodisalar zamonaviy siyosiy vaziyatlarga prognoz qilingan [14]. xuddi shunday pozitsiyani p.paris [21] egallab, tarixiy metaforalarni alohida guruh sifatida ajratib ko‘rsatadi. shuni ta`kidlash kerakki, tana ongining nazariyasi bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan metaforalar asosan dunyoning turli qismlarida yuzaga keladigan metaforik oqibatlarning parellelligini belgilaydi, ular juda farq qiladi. shu bilan birga, milliy tarix va madaniyat xususiyatlari metaforalarning milliy o‘ziga xosligini belgilab beradi. boshqa bir guruh metaforalar esa, odamlarning din, madaniyat va tarix bilan bog‘langan oddiy tushunchalarni o‘z ichiga oladi. ularning ko‘pchiligi …

5 / 20

bir metafora o‘ziga xos, aloxida kommunikativ matnda talqin qilinadi va har bir talqin sezilarli darajada farqlanishi mumkin[23].tadqiqotchilarning aytishicha, yanada murakkab belgi bu konseptual sohalar o‘rtasidagi munosabatlardir. masalan, nizo haqida o‘ylaganimizda “urush” asosiy tushuncha emas. chunki nizo kelib chiqqan joyda bahs-munozara bo‘lishi ham mumkin, lekin bu urush tushunchasi emas. bu yerda bahs talqinining murakkab tuzilmasi mavjud (oddiy muhokamadan tortib, raqobat va urushgacha). metaforlarni matndan tashqarida tahlil qilganimizda ular ifodalayotgan ma`noni tushunish biroz mujmalroq bo‘ladi. masalan: agar “himoya”, “pozitsiya” metaforalariga e`tibor qaratsak, ular urushga aloqador so‘zlar ekanligini tushunish unchalik qiyin emas. lekin “manevr”, “taktika” so‘zlari “urush” ni nazarda tutyaptimi yoki sport musobaqasi yoki shaxmat o‘yini nazarda tutyaptimi aniqlash qiyindir. buning uchun bizga albatta matn asosiy manba bo‘lib xizmat qiladi. matn ichida aynan metafora bog‘langan birliklar yordamida o‘sha metaforalar anglatayotgan ma`no aniqroq namoyon bo‘ladi. shuni aytib o‘tish kerakki, g‘oyalarning umumiy rivojlanishi kognitiv ravishda uning aloxida yo‘nalishlarining rivojlanishiga, shuningdek, kognitiv metafora nazariyasining rivojlanishiga doimiy …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "metafora va uning ahamiyati"

bugun tilshunoslikda metafora haqida yetarlicha bilim va ko‘nikmalar mavjud bo‘lishiga qaramay, unga bo‘lgan qiziqish tobora ortib bormoqda. bu esa, til va psixik hodisalarning o‘zaro ta`siridagi tadqiqotlarning dolzarblashuvi tufayli metaforologiyaning sifat jihatidan yangi bosqichga o‘tishi bilan bog‘liqdir. so‘nggi paytlarda metafora hodisasiga faylasuflar, mantiqchilar, sotsiologlar, psixologlar, tilshunoslar, adabiyotshunoslar va gumanitar fan vakillari ham muntazam ravishda murojaat qilmoqdalar. ushbu metaforologik bumga turtki bo‘lib, metaforaning kognitiv nazariyasida o‘z ifodasini topgan metafora mohiyati haqidagi yangi g‘oyalar edi. o‘tgan asr so‘nggida e.s.kubryakova “kognitiv fan bu- dunyoni idrok etish, tasniflash, baholash va tushunish doirasida bilimlarni aks ettirish va saq...

This file contains 20 pages in DOCX format (43.3 KB). To download "metafora va uning ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: metafora va uning ahamiyati DOCX 20 pages Free download Telegram