rsa algoritmasi

DOCX 7 pages 40.6 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 40.6 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

rsa algoritmining ahamiyati: asosiy tamoyillari va amaliy qoʻllanishi azatov utkirbek sattor ug‘li toshkent davlat iqtisodiyot universiteti talabasi azatovutkirbek6@gmail.com annotatsiya: maʼlumotlarning tarmoqda almashinuvida yuzaga keladigan asosiy muammolardan biri bu uning xavfsizligidir. resurslar bir-biri bilan ulangan kompyuterlar orqali ma’lumot almashganda yoki ularni saqlash va sir tutish kabi masalalarda maʼlumotlar xavfsizligi saqlash, uning buzilishi, oʻgʻirlanishi va boshqa tahdidlar oldini olish muhim boʻladi. ushbu maqola maʼlumotlar xavfsizligini taʼminlash uchun maʼlumotlarning shifrlashning eng xavfsiz algoritmlardan biri rsa algoritmi, uning afzalliklari va kamchiliklari va ishlash samaradorligini koʻrib chiqadi. algoritm xavfsiz va koʻp vaqtlar davomida buni isbotlab kelmoqda, shu sababli bu algoritmni imkoniyatlarini oʻrganish va axborot xavfsizligida qoʻllash ortib bormoqda. kalit so‘zlar: kriptografiya, shifrlash, deshifrlash, simmetrik va assimetrik algoritmlar, ochiq va maxfiy kalit. i. kirish kriptografiya maʼlumotlarni himoya qilishda asosiy rolni oʻynaydi. bu bizning kundalik hayotimiz ajralmas boʻlagiga aylanib bormoqda, chunki hayotimiz raqamlashib boryabdi va bu davrda, axborot tizimiga yangi texnologiyalar bilan birga yangi tahdidlar ham shiddat …

2 / 7

oʻllanilayotgan rsa algoritmi hisoblanadi. rsa ochiq kalitli kriptografik algoritm boʻlib, ma’lumotlar almashinuvi xavfsizligini ta’minlashga yordam beradi. u oddiygina ikkita asosiy kriptografik jarayonga asoslanadi. birinchidan, ochiq kalitdan foydalanib, u ochiq matn deb ataladigan kirish ma'lumotlarini shifrlangan matn (shifrlash jarayoni) deb ataladigan tanib boʻlmaydigan shifrlangan chiqishga aylantiradi, shuning uchun shifrlash parolisiz asl ochiq matnni maqbul vaqt ichida tiklash mumkin emas. ikkinchidan, shaxsiy kalitdan foydalanib, rsa keyin tanib boʻlmaydigan ma’lumotlarni asl shakliga aylantiradi (shifrni ochish jarayoni). bugungi kunda u veb-brauzerlarda, elektron pochta dasturlarida, mobil telefonlarda, virtual xususiy tarmoqlarda va xavfsiz qobiqlarda qoʻllanilib kelmoqda. ushbu maqolada rsa algoritmining qanday ishlashi koʻrsatiladi, uning kriptoanalizi muhokama qilinadi. shifrlash va deshifrlash jarayonini tasvirlash uchun bir nechta misollar koʻrsatiladi. rsa va boshqa kriptografik algoritmlarning solishtiruvi va ularning qoʻllanilish oʻrinlari tahlil qilinadi. ii. metodologiya ma’lumotlarning kriptografik algoritmlarini tasniflashning koʻplab usullari mavjud, ammo bu maqolaning maqsadi uchun ular shifrlash va dekodlash uchun ishlatiladigan kalitlar soniga qarab tasniflanadi. a. maxfiy kalit …

3 / 7

t oqimi oxir-oqibat takrorlanadi. b. ochiq kalit kriptografiyasi: bu usul shifrlash uchun bitta kalitdan va shifrni ochish uchun boshqa kalitdan foydalanadi. zamonaviy ochiq kalitli kriptografiya birinchi marta ikki tomon xavfsiz aloqa oʻrnatishi mumkin bo'lgan ikki kalitli kripto tizimi yordamida tasvirlangan. bunda kalitlardan biri ochiq kalit sifatida belgilanadi va egasi xohlagancha bu kalitni ommaga elon qilishi mumkin. boshqa kalit shaxsiy kalit sifatida belgilanadi va hech qachon boshqa tomonga oshkor etilmaydi. rsa bugungi kunda kalit almashinuvi yoki raqamli imzolar uchun qo'llaniladigan birinchi va hali ham eng keng tarqalgan shifrlash algoritmlaridan biridir. rsa modeli tavsifi rsa algoritmining bosqichma-bosqich jarayoni quyidagicha: · har biri 256 bit (75 raqam) atrofida ikkita juda katta p va q tub sonlarini tanlab ochiq kalit (e) va shaxsiy kalit (d) yaratiladi. · p va q ni koʻpaytiriladi va natija n=p*q natija olinadi.. bunda, p va q omillari sir boʻlib qoladi va n ochiqdir. agar n ma’lum boʻlsa ham, p …

4 / 7

ziga xos xususiyatlariga asoslanado. tub sonlar soni cheksizdir. kompyuter yordamida juda katta tub sonlarni topish oson. amalda, juda katta butun sonning tub bo'linishini topish juda qiyin. shu sababli, rsa shifrlashni buzish juda qiyin. natijada, son qancha katta bo'lsa, uni buzish shunchalik qiyin va xavfsizroq bo'lishi mumkin. ascii tizimi ascii matnli ma'lumotlarni, shu jumladan harflar, raqamlar, punktuatsiya belgilari va input bo'lmagan qurilmalar uchun buyruqlarni, ya'ni nazorat belgilari bilan kodlaydi. jarayon ma'lumotlarni standartlashtirilgan raqamli formatlarga aylantirishni o'z ichiga oladi, bu esa kompyuterlarga o'zaro aloqa qilish va ma'lumotlarni samarali boshqarishga imkon beradi. an'anaviy ascii kodi etti raqamli ikkilik sonlardan foydalanadi, ularning turli kombinatsiyalaridan 0 va 1 larni hosil qiladi. 7 ta 0 va 1 larni turli kombinatsiyalarida 128 ta noyob kombinatsiya mavjud, bu kod 128 ta turli belgi ifodalashi mumkin. 1010000 ikkilik ketma-ketligi katta 'p' harfini, 1110000 esa kichik 'p' harfini anglatadi. belgilar keyinchalik o'nlik yoki o'n oltilik (hexadecimal) ko'rinishda o'zgartirilishi mumkin. iii. …

5 / 7

47232846983844432498077 2. buni uchta raqamlardan iborat qismlarga ajratamiz: 776 584 723 284 698 384 443 249 807 7 3. p=53 va q=67 4. n=p*q= 53*67=3551 5. g(n)=(p-1)*(q-1)=(53-1)*(67-1)=3432 6. ochiq kalit: e=25 bo’lsin. 7. maxfiy kalit: (d*e)%g(n)=1, d=961 8. har bir kod qismlarini shifrlaymiz: 77625=c1mod(3551), c=3300 58425=c2mod(3551), c=2492 72325=c3mod(3551), c=3353 28425=c4mod(3551), c=2477 69825=c5mod(3551), c=854 38425=c6mod(3551), c=1162 44325=c7mod(3551), c=1841 24925=c8mod(3551), c=2693 80725=c9mod(3551), c=764 725=c10mod(3551), c=1840 9. shifrlangan matn: 33002492335324778541162184126937641840 10. d kalitdan foydalanib deshifrlaymiz: 330025=m1mod(3551), m1=776 249225=m2mod(3551), m2=584 335325=m3mod(3551), m3=723 247725=m4mod(3551), m4=284 85425=m5mod(3551), m5=698 116225=m6mod(3551), m6=384 184125=m7mod(3551), m7=443 269325=m8mod(3551), m8=249 76425=m9mod(3551), m9=807 184025=m10mod(3551), m10=7 rsa algoritmining xavfsizligi, n = p×q shaklida bo‘lgan tub bo’lmagan sonni uning tub bo’luvchilari (p va q) ga ajratishning qiyinligida yotadi. bir marta n soni topilganidan so‘ng, m=(p-1)(q-1) hisoblanishi mumkin va qolgan hisob-kitoblar ham osonlashadi. rsa algoritmining asoschilari p va q sonlarining kamida 100 raqamli bo‘lishini tavsiya qilganlar. shunday qilib, p va q sonlarining ko‘paytmasi (n) kamida 200 …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "rsa algoritmasi"

rsa algoritmining ahamiyati: asosiy tamoyillari va amaliy qoʻllanishi azatov utkirbek sattor ug‘li toshkent davlat iqtisodiyot universiteti talabasi azatovutkirbek6@gmail.com annotatsiya: maʼlumotlarning tarmoqda almashinuvida yuzaga keladigan asosiy muammolardan biri bu uning xavfsizligidir. resurslar bir-biri bilan ulangan kompyuterlar orqali ma’lumot almashganda yoki ularni saqlash va sir tutish kabi masalalarda maʼlumotlar xavfsizligi saqlash, uning buzilishi, oʻgʻirlanishi va boshqa tahdidlar oldini olish muhim boʻladi. ushbu maqola maʼlumotlar xavfsizligini taʼminlash uchun maʼlumotlarning shifrlashning eng xavfsiz algoritmlardan biri rsa algoritmi, uning afzalliklari va kamchiliklari va ishlash samaradorligini koʻrib chiqadi. algoritm xavfsiz va koʻp vaqtlar davomida buni isbotlab k...

This file contains 7 pages in DOCX format (40.6 KB). To download "rsa algoritmasi", click the Telegram button on the left.

Tags: rsa algoritmasi DOCX 7 pages Free download Telegram