oriylar davlati

DOCX 24 pages 58.3 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 58.3 KB

File type DOCX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

233 ma’ruza №: 10. markaziy osiyoda ko’chmanchi xalqlar asos solgan davlatlar. (oriylar saltanati, saklar, massagetlar) reja: 1. oriylar saltanati 2. saklar davlati 3. massagetlar davlati tayanch so’zlar va iboralar: tog’li oltoy, oriylar, xu, di, xunn, andronov madaniyati, bronza davri, minusin madaniyati,saklar, saka tigraxauda, saka-xaomavarka, saka-tiayyataradarayya, saka-ariana, kenagaslar davlati,xu, di, xunn 1. oriylar davlati собиқ совет даври тарихий тилшунослик фанида тоғли олтой туркий халқларнинг ватани, туркийгўй аҳоли айнан ана шу ўлкада таркиб топиб, сўнг бошқа юртларга тарқалган, деган тасаввур шаклланган. бундай тасаввурни пайдо бўлишида турк этноними остида тоғли олтой ҳудудларида ҳоконликнинг илк бор таркиб топиши ҳам катта роль ўйнаган. xviii-xix асрлар давомида тоғли олтой минтақасида олиб борилган этнолингвистик тадқиқотлар ҳам бундай илмий фаразни асосли эканлигини тасдиқлайди. шундай қилиб, тоғли олтой туркий халқларнинг илк ватани сифатида тилга олиниб, жаҳон тарихий тилшунослигида “олтой тиллар оиласи” деган термин пайдо бўлади. бундай тушунчани илмий асосланишида этнограф ва тилшуносларнинг бу ерда олиб борган изланишлари ва улар …

2 / 24

еган тасаввур хукмрон. аммо, бу ҳудудларда олиб борилган археологик тадқиқот натижалари, яъни бронза ва илк темир даврларига оид тоғли олтой ёдгорликларидан топилган археологик материалларни жанубий сибир, бутун қозоқистон даштлари, ўралорти, еттисув районлари материаллари билан қийсий-типологик тахлили бу минтақалар моддий ва маъновий маданияти бир, улар ўртасида этногенетик узвийлик кучли ва этнографик турмуш тарзида айнан ўхшашлик кузатилади. бу хилдаги типологик қиёсий тадқиқотлар антропологик сериялар мисолида ҳам ўтказилиб, улар ҳам ушбу минтақалар дашт қабилаларининг бир-бирлари билан этногенетик жиҳатдан бир эканлигини тасдиқлайди. куйи волгадан шарққа томон чўзилган чўлларда истиқомат қилган бронза даврининг бу қабилалари археологик адабиётларда андронова маданияти соҳиблари деб юритилади. андронова маданияти ёдгорликлари ғарбий қозоқистондан то жанубий-ғарбий байкалгача чўзилган даштларда учрайди. айнан мана шу ҳудудларда ёзма манба маълумотларига кўра, бронза даври ва ундан кейинги асрларда туркий забон қабилалар яшаган. шундай қилиб, юқорида номлари келтирилган қадимги хитой ёзма манбаъларига кўра, шимолий хитой кичик подшоликларининг шимолий, шимолий–шарқий ва шимолий–ғарбий чегараларида милоддан аввалги iii-ii-минг йилликлар давомида …

3 / 24

куйи волгадан то монголиягача, жанубий-шарқий ўролдан то ўрта осиёгача чўзилган чўл минтақалари эди.[footnoteref:2] демак, қадимги хитой ёзма манбаъларида тилга олинган “ху”, “ди”, “гуйфанг”, “туфанг”, “рунг”, “ҳунн” ва бошқа сахроилар қадимги туркийда сўзлашувчи андронова маданияти соҳиблари бўлган. [1: киселев с.в. древняя история южной сибири. москва-1951, стр. 100.] [2: грязнов м.п. племена сибири и казахистана в эпоху бронзы. «очерки истории ссср». москва-1956; кузьмина е.е. древнейшие скотоводы от урала до тянь-шаня. фрунзе-1986; аванесова н.а. культура пастушеских племен эпохи бронзы азиатской части ссср. ташкент-1991.] андронова маданияти қабилаларини туркий этносга тегишли экнлиги ҳақидаги фаразлар авваллари ҳам мавжуд эди[footnoteref:3].аммо, авесто ва веда манбаъларининг лингвистик тахлили бундай қарашларни тасдиқламади, аксинча сруб ва андронова қабилалари билан саврамат ва саклар (мимл.авв.vii-vасрлар) ўртасидаги генетик алоқаларни археологик материалларда кузатилиши антик ва қадимги форс ёзма манбаълари томонидан тасдиқланади, деган хулосага келадилар[footnoteref:4]. у пайтларда буюк турк чўлининг чорвадорлари туркий тилли бўлганликларини тасдиқловчи ёзма манбаълар йўқ эди. қадимги хитой ёзма манбаларининг бичурин таржималарида андронова …

4 / 24

яйства к производящему и особенности развития общественного строя. москва-1974; акишев к.а. саки азиатские и скифские. “археологические исследования в казахстане. алмата-1973. ] айнан истиқлол туфайли тарихий ҳақиқат рўёбга чиқабошлади. қадимги хитой ёзма манбаъларининг объектив тахлили энди уларни, яъни бронза давридан ўрол тоғ тизмаларининг шарқий, жанубий ҳудудлари томон чўзилган минтақалар россия ишбилармандлари томонидан ўзлаштира бошлаганига қадар бу замин туркий этносга тегишли эканлиги аниқланди. бу минтақалардан топилган археологик, антропологик комплекслар ва уларни қадимги хитой ёзма манбаъларини қиёсий тахлили жанубий сибир аҳолиси қадимги ва ўрта асрлар даврида туркийда сўзлашганлар, деган фикрни дадил ташлашга имқон бермоқда[footnoteref:5]. [5: .асқаров а. мустақиллик йилларида тарих, археология ва этнология. “ўзбекистонда ижтимоий фанлар” , №6, тошкент-1996, 71 бет; ўша муаллиф, об исконной родине расселения древних тюрков. имку, вып.32, ташкент-2001, стр. 69-72; ўша муаллиф, ўзбек халқи этногенези ва этник тарихининг баъзи бир назарий ва илмий-методологик асослари. «ўзбекистон тарихи» журнали, №4, тошкент-2002, 55 бет; ўша муаллиф, ўзбек халқи этногенез ва этник тарихининг …

5 / 24

си ахурамазда оламни яратганда, одамлар учун ҳар хил иқлимли ўлкалар ва мамлакатларни яратди. биринчи бўлиб, кенг яйловларга бой, чорвага қулай муқаддас арьянам вайчаҳни яратиб, унга орийларни жойлаштирди. арьянам вайчаҳ атамасининг туб маъноси ҳам орийлар мамлакати демакдир. олимлар ҳар хил даврларда авесто мадхиялари тахлили асосида арьянам вайчаҳни эрон ҳудудларидан (ариана), қадимги бақтрия, қадимги хоразм, хилменд ваҳоси, эрон азарбайжонидан қидирдилар. бироқ, арьянам вайчаҳ табиати, табиий-географик иқлим шароитлари, аҳолисининг турмуш тарзи, машғулоти ва асосий бойлиги ҳақида гувохлик берувчи ҳамду-санолар, таърифлар арьянам вайчаҳ кўпроқ евросиё чўллари эканлигини эслатади. чунки бу юрт аҳолиси чорвадорларга хос сахрои турмуш кечирганлар, уларнинг маъбудлари “кенг яйловлар эгаси”, “ажойиб отлар юбарувчи илоҳлар”бўлган. улар худоларга илтижо қилиб, улардан яйловларга осмондан ёмғир юбаришни, кўплаб отлар ва хукизлар ато этишни сўрайдилар, маъбудларга атаб отлар, новвос ва қўйларни қурбонлик қиладилар. уларда тваштар биринчи губчакли аравани яратгувчи илоҳ ҳисобланган.ғилдиракли транспорт турининг барчаси, икки ғилдиракли арава (золотая колесница), унинг қисмлари, от абзали, даштликларнинг барча кийим-бошларини номларигача …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oriylar davlati"

233 ma’ruza №: 10. markaziy osiyoda ko’chmanchi xalqlar asos solgan davlatlar. (oriylar saltanati, saklar, massagetlar) reja: 1. oriylar saltanati 2. saklar davlati 3. massagetlar davlati tayanch so’zlar va iboralar: tog’li oltoy, oriylar, xu, di, xunn, andronov madaniyati, bronza davri, minusin madaniyati,saklar, saka tigraxauda, saka-xaomavarka, saka-tiayyataradarayya, saka-ariana, kenagaslar davlati,xu, di, xunn 1. oriylar davlati собиқ совет даври тарихий тилшунослик фанида тоғли олтой туркий халқларнинг ватани, туркийгўй аҳоли айнан ана шу ўлкада таркиб топиб, сўнг бошқа юртларга тарқалган, деган тасаввур шаклланган. бундай тасаввурни пайдо бўлишида турк этноними остида тоғли олтой ҳудудларида ҳоконликнинг илк бор таркиб топиши ҳам катта роль ўйнаган. xviii-xix асрлар давомида тоғли о...

This file contains 24 pages in DOCX format (58.3 KB). To download "oriylar davlati", click the Telegram button on the left.

Tags: oriylar davlati DOCX 24 pages Free download Telegram