ma’ruza №6. o‘zbekiston hududlarida ilk shaharlarning paydo bo‘lishi jarayonlari

DOCX 5 pages 32.9 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 32.9 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

ma’ruza №:6. o‘zbekiston hududlarida ilk shaharlarning paydo bo‘lishi jarayonlari. reja: 1. o’zbekison hududida shaharlarning shakllanish bosqichlari 2. janubiy o’zbekistonda shaharlarning shakllanish jarayoni 3. farg’ona vodiysida shaharlarning shakllanish jarayoni 4. chust madaniyati yodgorliklari tayanch so’zlar va iboralar: bronza davri, hisorlik, sopollitepa, jarqo’ton, ko’zali, molali, bo’ston, g‘ovasoy, kosonsoy, aravansoy, chortoqsoy, yoz, yashilli (turkmaniston), kuchuktepa, chiroqchi, burguluk, chust (o‘zbekiston), shahrsiton (tojikiston), dalverzintepa, chust, ashqoltepalar 1. o’zbekison hududida shaharlarning shakllanish bosqichlari o‘tgan asrning ikkinchi yarmidan boshlab o‘zbekistonning bronza davriga oid yodgorliklarni keng miqiyosda tadqiq etilishi natijasida ushbu hududlarning qadimgi tarixi va madanyati to‘g‘risida boy ma’lumotlar olindi. turli yillarda janubiy o‘zbekiston hududlarida ilk, rivojlangan va so‘nggi bronza davri ilk dehqonchilikning paydo bo‘lishi va rivojlanishi, urbanizatsiya jarayonlari hamda ilk davlatchilik masalalari, madaniy va iqtisodiy aloqalar, hunarmandchilikning taraqqiy etishi masalalari, ularni qiyoslash va umumlashtirish bo‘yicha a.asqarov, e.rtveladze, a.sagdullaev, t.shirinov, b.abdullaev, u.raxmonov, e.sayko, sh.shaydullaev, b.eshov, o‘.mavlonov kabi olimlar tadqiqot ishlari olib bordilar. ushbu tadqiqotlar natijasida bronza va ilk …

2 / 5

onza davriga kelib esa bu hududlarda boshqa ko‘rinishga ega bo‘lgan hamda o‘ziga xos xo‘jalik shaklidagi yangi madaniyatlar shakllana boshlaydi. ushbu madaniyat sohiblari yashagan maskanlardan biri sopollitepa bo‘lib, bu yodgorlik surxondvryo viloyati sherobod tumani hududida, kuhitangtog‘dan oqib tushuvchi kichik daryoning qadimgi irmog‘i bo‘yida joylashgan. sopolllitepa paydo bo‘lgan soy mahalliy aholi orasida o‘lanbuloqsoy deb ataladi. janubiy o‘zbekiston hududlarida hozirgi kunga qadar aniq bo‘lgan eng qadimgi o‘troq dehqonchilik jarayonlari, tadqiqotchilarning fikricha, quyidagi beshta asosiy bosqichga bo‘linadi: 1. sopolotepa bosqichi – mil.avv. 1700-1500 yy. 2. jarqo‘ton bosqichi – mil.aav.1500-1350 yy. 3. ko‘zali bosqichi – mil.avv.1350-1200 yy. 4. molali bosqichi – mil.avv.1200-1050 yy. 5. bo‘ston bosqichi – mil.avv. 1050-900 yy. ushbu bosqislarning sanalari tadqiqotchilar tomonidan maxsus tahlil etilib, ilmiy jihatdan asoslangan (a.asqarov). sopolli madaniyati hukm surgan davr tarixiy-madaniy jarayonlariga nazar tashlaydigan bo‘lsak, mil.avv.ii ming yillikda amudaryoning o‘ng va chap qirg‘og‘ida ko‘pchilik tadqiqotchilarning fikricha ikkita: sopolli madaniyati va dashti madanyati yoki sopolli-dashtli madaniyatining ikki xil ko‘rinishi …

3 / 5

undan tashqari jarqo‘ton hududida olib borilgan tadqiqotlar ko‘hna shaharning paydo bo‘lib rivojlangan sanasini aniqlash hamda ushbu hududlarda yuz bergan tarxiy-madaniy jarayonlarni bir necha bosqichlarga ajratib o‘rganish imkoniyatini berdi. ushbu tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, jarqo‘tondagi qadimgi shahar hayoti dastlab uch bosqichga, ya’ni, jarqo‘ton (mil.avv.1500-1350 yy.), ko‘zali (mil.avv.1350-1200 yy.) va molali (mil.avv.1200-1000 yy.) bosqichlariga bo‘linadi. keyinroq, jarqo‘tonning qarama-qarshisida, bo‘stonsoyning o‘ng sohilida o‘rganilgan yodgorliklardagi tadqiqotlar natijasida molali bosqichini ikki fazaga, ya’ni molali (mil.avv.1200-1000 yy.) va bo‘ston (mil.avv.1000-900 yy.) fazalariga bo‘lib o‘rganish imkoniyati paydo bo‘ldi. 2. janubiy o’zbekistonda shaharlarning shakllanish jarayoni olib borilgan tadqiqotlar tahlilidan shunday xulosa chiqarish mumkinki, mil.avv. ii ming yillikning o‘rtalariga kelib jarqo‘ton o‘sha hududlarda dehqonchilik bilan shug‘ullanuvchi aholi qabilalari uyushmalarining mustahkam istehkomiga aylanadi. aftidan, aynan mana shu istehkom orqali hisor tog‘ oldi vohalari va janubiy tojikistonning g‘arbiy hududlariga shimoldan aholining ko‘chishlari bo‘lib o‘tadi. aynan mana shu hududlardan topilagn yodgorliklar topografiyasi va ularni davrlashtirish ushbu jarayon izchillik bilan bo‘lib o‘tganiligini ko‘rsatadi. undan …

4 / 5

q namunasini aks ettiradi. e.v.rtveladzening fikricha, jarqo‘ton bir necha qishloqdan iborat bo‘lib, uning hududi aholining turli guruhlari tomonidan bosqichma-bosqich o‘zlashtirgan. olimning hisoblashicha, shahar tizimining rivoji ma’lum sxemada bo‘lib o‘tgan: ilk qishloq, yoki qishloqlar guruhi – shaharmonand – shahar. bronza davri janubiy o‘zbekiston hududlarida yashagan o‘troq dehqonchilik jamoalari jamiyat taraqqiyotining yuqori pog‘onasida bo‘lib, ibtidoiylikning so‘nggi bosqichidan sivilizatsiyaga o‘tadilar. ushbu sivilizatsiyaning boshlanishi shaharmonand (protogorod) belgilarni o‘ziga aks ettirgan sopollitepa bo‘lgan bo‘lsa, jarqo‘ton o‘zbekiston hududlaridagi ilk shaharlarning yorqin misoli edi. sherobod vohasidagi shu davrga oid jarqo‘ton majmuiga kiruvchi maskanlar guruhini esa shahar-davlat yoki davlatlar bilan qiyosiy solishtirish mumkin. yoki hech bo‘lmaganda, mil.avv.ii ming yillikning so‘nggi choradagi shimoliy baqtriya hududlarida yirik va mustahkamlangan markazlarga ega bo‘lgan, nom yoki voha ko‘rinishidagi davlatlarning boshlanish bosqichida bo‘lgan hududiy-siyosiy birlashmalar shakllana boshlagan degan g‘oyani ilgari surishimiz mumkin. 3. farg’ona vodiysida shaharlarning shakllanish jarayoni ko‘pchilik tadqiqotchilarning e’tirof etishlaricha, o‘ziga xos taraqqiyot bosqichini bosib o‘tgan ilk shaharsozlik rivoji zanjiriga farg‘ona …

5 / 5

tildi. farg‘onalik qadimgi bobodehqonlar sug‘oriladigan yerlarni o‘zlashtira borib, qator sifatlari bilan, avvalo, tuproq ekologik sharoitlari bilan farqlanib turadigan hududlarda joylashadilar. ular tabiiy landshaftlardan to‘g‘ri va oqilona foydalanishlari natijasida o‘zlariga zarur bo‘lgan qishloq xo‘jalik mahsulotlari yetishtirganlar. sun’iy sug‘orish va yerga ishlov berish bilan birga suv cho‘kindilari ham hosildorlikni oshirib borgan. farg‘ona vodiysidagi qadimgi ziroatchilarning makonlari suvga yaqin joylardagi unumdor yerlarning o‘zlashtirilishiga qarab alohida voha yoki guruh tarzida (ikki va undan ortiq yodgorlik) joylashgan. buning isboti sifatida keyingi 50 yil ichida vodiyda o‘rganilgan chust madaniyati yodgorliklari tartibiga kiruvchi manzilgohlarning joylashish tizimini keltirib o‘tish mumkin. ana shunday vohalar farg‘ona vodiysidagi 15 ta geografik rayonda topib o‘rganilgan. bular g‘ovasoy, kosonsoy, aravansoy, chortoqsoy va boshqalardir. qadimgi dehqonchilik vohalarini har biridagi yodgorliklar o‘lchamlari hamda joylashishisha ko‘ra ma’lum o‘ziga xos hususiyatlarga ega bo‘lishi tadqiqotchilar tomonidan aniqlangan. ushbu vohalarda istiqomat qilgan aholi o‘ziga xos dehqonchilik jamoalarini tashkil etgan. har bir voha ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan o‘ziga xos hususiyatlarga ega bo‘lgan …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma’ruza №6. o‘zbekiston hududlarida ilk shaharlarning paydo bo‘lishi jarayonlari"

ma’ruza №:6. o‘zbekiston hududlarida ilk shaharlarning paydo bo‘lishi jarayonlari. reja: 1. o’zbekison hududida shaharlarning shakllanish bosqichlari 2. janubiy o’zbekistonda shaharlarning shakllanish jarayoni 3. farg’ona vodiysida shaharlarning shakllanish jarayoni 4. chust madaniyati yodgorliklari tayanch so’zlar va iboralar: bronza davri, hisorlik, sopollitepa, jarqo’ton, ko’zali, molali, bo’ston, g‘ovasoy, kosonsoy, aravansoy, chortoqsoy, yoz, yashilli (turkmaniston), kuchuktepa, chiroqchi, burguluk, chust (o‘zbekiston), shahrsiton (tojikiston), dalverzintepa, chust, ashqoltepalar 1. o’zbekison hududida shaharlarning shakllanish bosqichlari o‘tgan asrning ikkinchi yarmidan boshlab o‘zbekistonning bronza davriga oid yodgorliklarni keng miqiyosda tadqiq etilishi natijasida ushbu hududlar...

This file contains 5 pages in DOCX format (32.9 KB). To download "ma’ruza №6. o‘zbekiston hududlarida ilk shaharlarning paydo bo‘lishi jarayonlari", click the Telegram button on the left.

Tags: ma’ruza №6. o‘zbekiston hududla… DOCX 5 pages Free download Telegram