kriptologiya

DOCX 9 pages 704.2 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 704.2 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

1….ахборотларнинг мухофазаси масалалари билан криптология (kryptos- маҳфий, logos- илм) фани шуғилланади. криптология мақсадлари ўзаро қарама-қарши бўлган икки йўналишга эга: – криптография ва криптотаҳлил криптология “махфий кодлар”ни яратиш ва бузиш фани ва санати; криптография “махфий кодлар”ни яратиш билан шуғулланади; крипто---юқоридаги тушунчаларга (ҳ бунданда ортиғига) синоним бб, контекст маъносига кўра фарқланади шифр ёки криптотизим маълумотни шифрлаш учун фойдаланилади шифрлашнинг натижаси шифрматн бўлади. ҳақиқий маълумотни қайти тиклаш учун шифрматнни дешифрлаш зарур бўлади. калит криптотизимни шифрлаш ва дешифрлаш учун созлашда фойдаланилади шифрлаш ва дешифрлаш масалаларига тегишли б маълум бир алифбода тузилган маълумотлар матнларни т.e алифбо - ахборотни кодлаш учун фойдаланиладиган чекли сондаги белгилар тўплами. бинар алфавит, яъни 0 ва 1 белгилардан иборат алфавит; криптографиянинг асосий бўлимлари симметрик калитли криптография.очиқ калитли криптография. хеш функ калит криптотизимни созлаш учун ишлатилади симметрик криптотизимда шифрлаш ва дешифрлашда битта калитдан фойдаланилади. очиқ калитли криптотизимда шифрлашда очиқ калитдан, дешифрлашда ёпиқ калитдан фойдаланилади. хеш функциялар маълумотларни бутунлигини кафолатлаш мақсадида ишлатилади керкхофс …

2 / 9

) қайта ўзгартириши мумкин бўлади. шифрлашдан асосий мақсад маълумотни махфийлигини таъминлаш. декодлаш жараёни ҳам дешифрлаш жараёни каби кодлаш учун тескари жараён ҳисобланиб, бирор очиқ схема ёрдамида ўзгартирилган маълумотлар худди шу схема асосида тескари ўзгартирилади. стенанография – бу махфий хабарни сохта хабар ичига беркитиш орқали алоқани яшириш ҳисобланади. стеганографиянинг асосий ғояси – бу махфий маълумотларнинг мавжудлиги ҳақидаги шубҳани олдини олиш ҳисобланади. 2….симметрик криптотизимларда шифрлаш учун ҳам ва дешифрлаш учун ҳам бир хил калитдан фойдаланилади. очиқ калитли криптотизимларда иккита калитдан фойдаланилади электрон рақамли имзо - электрон матнга илова қилинадиган криптографик алмаштиришдан иборат бўлиб, шу электрон матн жўнатилган шахсга қабул қилинган электрон матннинг ва матинни рақамли имзоловчининг ҳақиқий ёки ноҳақиқий эканлигини аниқлаш имконини беради. калитларни тақсимлаш ва бошқариш – криптобардошли калитларни ишлаб чиқиш (ёки яратиш), уларни муҳофазали сақлаш, ҳамда калитларни фойдаланувчилар орасида муҳофазаланган ҳолда тақсимлаш жараёнларини ўз ичига олади. агар биз техник билим ва кўникмага эга бўлган шахсдан бузиладиган шифр нима деб сўрасак, …

3 / 9

ки классик жoсуслик одамларни жалб қилиш орқали махфий калитни олиш мумкин. қадимий давр (қадимий давр классик шифрлари) - цезар, полибия квадрати ўрта давр (ўрта давр классик шифрлари) - вижинер, атбаш 1-2- жахон уриши даври (1 ва 2- жахон уриши даври классик шифрлари) - zimmermann телеграфи, энигмa шифри,sigaba м компьютер даври (замонавий шифрлар) -des,aes,гост28147-89,idea,a5/1,rc4 (б симетрик) ва rsa,эл-гамал(очиқ симметрик криптотизм – шифрлаш ва дешифрлашда бир хил калитдан фойдаланилади – икки тури мавжуд: оқимли шифрлаш, блокли шифрлаш очиқ калитли криптотизим (ёки асимметрик криптотизим) – икки калитдан фойдаланилади, биттаси шифрлаш учун (очиқ), ва иккинчиси дешифрлаш учун (махфий) – рақамли имзо алгоритмлари хеш алгоритмлар – бир томонлама крипто сифатида қараш мумкин 3….криптграфияда маълумотларни шифрлашда (дешифрлашда) икки турдаги акслантиришшлардан фойдалани ўрнига қўйиш (substitution) акслантириш бўлса, иккинчиcи ўрин алмашиш (permutation) акслантиришидир. шифрлаш жараёнида очиқ маълумот алфавити белгилари шифр маълумот алфавити белгиларига алмаштирилса бундай акслантиришга асосланган шифрлаш алгоритми ўрнига қўйиш шифрлаш синфига киради. агар шифрлаш жараёнида очиқ …

4 / 9

. агар тенглик бажарилса бўлиши мумкин бўлган калит тўғри топилган бўлади, акс ҳолда текшириш кейинги калит билан давом эттирилади. ҳарфларнинг частотасини таҳлил қилиш ҳужуми. • шифрнинг асосий камчилиги шундаки, ҳар бир очиқ матн белгиси ҳар доим шифр матнда бир хил кўринишда бўлади. бу шуни англатадики очиқ матннинг статистик хсусиятлари шифрматнда ҳам сақланиб қолади. иккинчи мисолга қарайдиган бўлсак 𝑞 ҳарфи матнда энг кўп қатнашган. бундан шуни билишимиз мумкинки q ҳарфини инглиз тилида кўп учрайдиган ҳарфга алмаштиришимиз керак. ҳужум қилиш учун тилнинг(алфавит) хусусиятлари ҳар бир қатнашган ҳарфнинг частотасини аниқлаш. шифрланган матннинг нисбатан қисқа бўлакларида ҳам частотани тақсимлаш умуман олганда берилган тилга яқин бўлади. хусусан энг кўп учрайдиган ҳарфларни шифр матнда осонликча пайқаш мумкин. масалан, инглиз тилида e ҳарфи энг кўп учрайдиган ҳарф (тахминан 13%), t ҳарфи иккинчи кўп учрайдиган ҳарф (тахминан 9%), a ҳарфи учинчи кўп учрайдиган ҳарф (тахминан 8%). q ва u ҳарфларининг алмашинишини аниқлаш учун ишлатиш 4….вижинер шифрида калит сўз …

5 / 9

оптимизацияланган оқимли шифрларнинг самарадорлиги, очиқ матннинг бир битини шифрлаш учун процессорга нисбатан кам эхтиёж талаб этгани билан ажралиб туради. аппарат таъминоти билан оптимизацияланган оқимли шифрларнинг самадорлиги, бир хил маълумотни бир хил тезликда шифрлашда блокли шифрларга қараганда кичикроқ бўлган чип майдони етарлиги билан ажралиб туради. 𝑠𝑖 калитлар оқими генерация қилиш,оқимли шифрлашнинг асосий хавфсизлик муаммоларидан бири ҳисоблан оқимли шифрашнинг хавфсизлиги калит оқимига боғлиқ қисобланади калит оқимининг 𝑠𝑖 битлари ўзи аслилигича калит битлари бўлиб ҳисобланмайди. ҳақийқий тасодифий кетма-кетликлар(ҳткк)-уларнинг чиқишдаги қийматларни такрорлаб бўлмаслиги бн ҳарак псевдотасодифий кетма-кетликлар (пткк) - бошанғич берилган қийматдан фойдаланган ҳолда кетма кетликларни генерация қилади. криптографик хавфсиз псевдотасодифий кетмакеликлар генератори (кхпккг) - бу пткк нинг махсус тури ҳисобланиб: кхпккг – бу олдиндан айтиб бўлмайдиган пткк дир. ҳақийқий тасодифий кетма-кетликлар (ҳткк)масалан тангани 100 марта ташлаб, унинг қандай ҳолатда тушишини 100 битли кетма-кетлик ҳолатида ифодаласак, ер юзида ҳар бир киши бир хил 100 битли кетма-кетликни ҳосил қила олмайди. мувоффақият эҳтимоли τ 1 2 …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kriptologiya"

1….ахборотларнинг мухофазаси масалалари билан криптология (kryptos- маҳфий, logos- илм) фани шуғилланади. криптология мақсадлари ўзаро қарама-қарши бўлган икки йўналишга эга: – криптография ва криптотаҳлил криптология “махфий кодлар”ни яратиш ва бузиш фани ва санати; криптография “махфий кодлар”ни яратиш билан шуғулланади; крипто---юқоридаги тушунчаларга (ҳ бунданда ортиғига) синоним бб, контекст маъносига кўра фарқланади шифр ёки криптотизим маълумотни шифрлаш учун фойдаланилади шифрлашнинг натижаси шифрматн бўлади. ҳақиқий маълумотни қайти тиклаш учун шифрматнни дешифрлаш зарур бўлади. калит криптотизимни шифрлаш ва дешифрлаш учун созлашда фойдаланилади шифрлаш ва дешифрлаш масалаларига тегишли б маълум бир алифбода тузилган маълумотлар матнларни т.e алифбо - ахборотни кодлаш учун фойдал...

This file contains 9 pages in DOCX format (704.2 KB). To download "kriptologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: kriptologiya DOCX 9 pages Free download Telegram