geologik va gidrogeologik xavfli hodisalar

DOCX 8 pages 24.0 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.0 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

mavzu: geologik,gidrogeologik xavfli hodisalar.qurg’oqchilik va yong’inlarda fuqarolar muhofazasi.bakteriologik (biologik) vositalar bilan zararlangan o’choqda epidemiologiyaga qarshi chora-tadbir.kimyoviy qurol,uning qo’llash usullari va zamonaviy tasnifi. tabiiy ofatlarning eng dahshatlisi zilzila hisoblanadi. oxirgi 50 yil ichida bo’lib o’tgan kuchli zilzilalar ichida vayronagarchilik va qurbonlar miqyosiga ko’ra chili, san-fransisko, tokio, ashgabot va armaniston, toshkentdagi, eron va boshqalar ajralib turadi. 1948 yilgi ashgabot (100 ming odam halok bo’lgan, zilzilaning kuchi 8-9 ball) zilzilasidan keyingi eng dahshatli fojea spitak zilzilasi nomini (unda 30 ming odam halok bo’lgan) oldi. u 1988 yilning 7 dekabr kuni sodir bo’ldi. dastlabki kuchli silkinishning o’zida 20 mingli spitak shahri va uning atrofidagi bir necha qishloqlar butunlay yakson bo’ldi. 200 mingli leninakan shahrining zamonaviy binolarining yarmidan ko’pi quladi yoki tiklab bo’lmaydigan ahvolga keldi. 120 mingli aholisi bo’lgan sanoat markazi bo’lmish kirovakan shahri va shahar atrofida joylashgan katta qishloqlari kuchli talofat topdi. yaponiyada 2011 yil 11 martda 9 balli kuchli yer qimirlashi ro’y bergan. …

2 / 8

nobud bo’ladi, iqtisodiyot ob’yektlariga turli darajada moddiy zarar yetkaziladi. geofizik omillar - yerning fizik xususiyati (magnit, elektr, gamma faollik, issiqlik va boshq.) natijasida yuzaga keladigan turli noxush vaziyatlar majmuasini sodir etadi. geologik omillar - yerning paydo bo’lishi bilan bog’lik bo’lgan va hozirgi vaqtgacha davom etib kelayotgan ichki va tashqi (endogen va ekzogen) kuchlari ta’sirida paydo bo’ladigan xavfli jarayonlarni yuzaga keltiradi. gidrogeologik omillar - yer osti va ustidagi suvlar (gidrosfera) ta’sirida bevosita yuzaga keladigan noxush vaziyatlar tushuniladi. atmosfera omillari - yerning atmosfera qatlamidagi o’zgarishlar (iqlim, ob-havo, ifloslanish, azon qatlami va boshq.) natijasida xavfli holatlar paydo bo’lishiga olib keladi. respublikamiz hududlarida har to’rtala guruhga taalluqli xavfli halokat va jarayonlar uchrab turadi. ulardan zilzila, ko’chki, o’pirilish, suv toshqini va sellar nisbatan ko’proq uchraydi. keyingi vaqtlarda olinayotgan ma’lumotlar, olib borilayotgan tadqiqot ishlari va kuzatuv natijalari yildan-yilga tabiiy ofatlar soni ortib borayotganligini tasdiqlamoqda. ayniqsa, ko’chki, toshqin va sellar miqdoriy jihatdan yuqori ko’rsatkichni 40 egallab turibdi. …

3 / 8

nlar o’limi, xo’jaliklarga shikast yetishiga, odamlarni xavfsiz joyga ko’chirilishiga sabab bo’ladi. gidrometeorologik xavfli hodisalar. qor ko’chishi, kuchli shamol (dovul), jala kabi ob-havoning keskin o’zgarishi natijasida turli dam olish maskanlariga, sayyohlar va sportchilarning jarohatlanishiga, aholi punktlariga jiddiy zarar yetkazilishiga sabab bo’luvchi noxush vaziyatlar majmuasi. sel, suv toshqini, to’planishi oqibatida farovon hayotni izdan chiqaruvchi, aholi turar joylariga, sanoat va qishloq xo’jaligi ob’yektlariga jiddiy ta’sir ko’rsatishi natijasida shoshilinch ko’chirish tadbirlari bilan tugallanadigan xavfli vaziyatlar. yuqorida qayd qilingan tabiiy ofatlar sodir bo’lish ko’lami, ya’ni ular qamrab olgan hududlarning kattaligiga qarab lokal, mahalliy, respublika va transchegarali turlarga bo’linadi. quyida geologik va gidrometeorologik xavfli hodisalar yuzaga keltiradigan tabiiy ofatlarning tafsilotlari va xususiyatlarini kengroq mushohada qilamiz. zilzila - tabiatda sodir bo’ladigan eng xavfli hodisalarning biridir. yunesko ma’lumotiga ko’ra zilzila - yuzaga keladigan iqtisodiy zarar va insonlar halokati bo’yicha tabiiy ofatlarning ichida birinchi o’rinni egallaydi. haqiqatda zilzila davriyligi bir necha o’n yillarni qamrab olsada (ayrim vaqtlarda 100 yillarni), …

4 / 8

davriyligiga e’tibor beradigan bo’lsak, bir yilda 8 balli (rixter shkalasi bo’yicha) zilzila bitta; 7-7,9 balli - 18 ta; 6-6,9 balli - 120 ta bo’lishi kuzatilgan. nisbatan kuchsiz bo’lgan zilzilalar ko’proq uchraydi, ya’ni 3-4 balli zilzila bir yilda 49 mingtagacha bo’lishi aniqlangan. birgina xx asr yakunida yuz bergan eron (1990) zilzilasida 50 ming, turkiyadagi (1999) zilzila chog’ida 45 mingdan ortiq odamning jabrlanishi tabiiy ofatlar ichida eng kam tarqalgan zilzila nechog’li katta kuchga ega ekanligidan dalolat beradi. shuni alohida ta’kidlash lozimki, mustaqillikka erishganimizdan so’ng o’zbekiston qutqaruvchilari birinchi marta xalqaro miqyosda turkiyadagi zilzila oqibatlarini bartaraf etishda qatnashib kelishdi. ko’pgina davlatlar qatori (60 dan ortik) yurtimiz qutqaruvchilari ham bu insonparvarlik tadbirida uyushqoqlik, yuqori malaka va tezkor harakat qilishda dunyoning yetakchi davlatlari qutqaruvchilari bilan birga jonbozlik ko’rsatishdi. favqulodda vaziyatlar vazirligiga qarashli tez harakt qiliuvchi respublika ko’p tarmoqli markazning qutkaruvchilari ilk bor vatanimiz bayrog’i ostida eng kuchli va halokatli tabiiy ofatni oqibatlarini bartaraf qilish tadbirlarida mardonavor …

5 / 8

mukammal egallab olishlari muqsadga muvofiqdir. aksariyat hollarda zilzila bo’lib o’tgandan so’ng xavf to’g’risidagi tasavvurimiz keyingi zilzilagacha so’nib boradi. ya’ni, faqat zilzila sodir bo’lganidagina unga tayyorgarlik ko’rish, ma’lum chora-tadbirlarni amalga oshirish to’g’risida o’ylab qolamiz. vaholanki, o’zbekiston zamini yuqori seysmik faollashgan zonada bo’lganligini e’tiborga olgan holda zilzila to’g’risida aholiga yetarli ma’lumot berishning o’zi shu xavfning oldini olish borasida bajarilishi lozim bo’lgan tadbirlarga katga hissa qo’shishga olib keladi. xx asr boshida tarixga “andijon fojiasi” deb muhrlangan andijon zilzilasi (3 dekabr’ 1902 y.) 50 ming aholi yashaydigan shaharni bir necha soniyada vayronaga aylantirgan. toshkent zilzilasigacha va undan so’ng respublikamizning turli burchaklarida har xil kuchga ega bo’lgan zilzilalar bo’lgan va sodir bo’lmoqda. zilzilalarni o’rganishga, sir-sinoatlarini yechishga umrini baxshida qilgan olim, akademik b.golitsin “zilzilalar yer bag’rini bir lahza yorituvchi chiroqqa o’xshaydi”, deb bejiz ta’kidlamagan. ulardan eng ko’p tarqalganlari va ko’pchilik mutaxassislarga ma’qul bo’lgani uchta bo’lib, birinchisi 1917 yilda xalkaro seysmik assotsiatsiya tomonidan qabul qilingan 12 balli …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "geologik va gidrogeologik xavfli hodisalar"

mavzu: geologik,gidrogeologik xavfli hodisalar.qurg’oqchilik va yong’inlarda fuqarolar muhofazasi.bakteriologik (biologik) vositalar bilan zararlangan o’choqda epidemiologiyaga qarshi chora-tadbir.kimyoviy qurol,uning qo’llash usullari va zamonaviy tasnifi. tabiiy ofatlarning eng dahshatlisi zilzila hisoblanadi. oxirgi 50 yil ichida bo’lib o’tgan kuchli zilzilalar ichida vayronagarchilik va qurbonlar miqyosiga ko’ra chili, san-fransisko, tokio, ashgabot va armaniston, toshkentdagi, eron va boshqalar ajralib turadi. 1948 yilgi ashgabot (100 ming odam halok bo’lgan, zilzilaning kuchi 8-9 ball) zilzilasidan keyingi eng dahshatli fojea spitak zilzilasi nomini (unda 30 ming odam halok bo’lgan) oldi. u 1988 yilning 7 dekabr kuni sodir bo’ldi. dastlabki kuchli silkinishning o’zida 20 mingli spita...

This file contains 8 pages in DOCX format (24.0 KB). To download "geologik va gidrogeologik xavfli hodisalar", click the Telegram button on the left.

Tags: geologik va gidrogeologik xavfl… DOCX 8 pages Free download Telegram