abdulla avloniy

DOCX 11 pages 112.8 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 112.8 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

abdulla avloniy xix asr oxiri xx asr boshidagi o`zbek milliy mada-niyatining mashhur vakillaridan biri atoqli ma`rifatparvar shoir, dramaturg, jurnalist, olim, davlat va jamoat arbobi abdulla avloniy 1878 yil 12 iyulda toshkentning mergancha mahallasida, to`quvchi miravlon aka oilasida dunyoga kelgan. abdulla avloniy o`z tarjimai holida yozishicha: “1885 yildan boshlang`ich maktabda o`qidim. o`qchи mahallada akrom-xon domladan xat-savodim chiqdi. 1890 yilda maktabni bitirib, mahalladagi madrasada dars o`qiy boshladim. yoshim 13ga etgach, yo`qsullik menga ta`sir qildi. yoz kunlarida mardikorlik qilib, ota-onamg`a biroz yordamda bo`lib, qish kunlarida o`qir edim. so`ngra o`qchи mahalladagi domlamizning kam havsalaligidan, o`quvda davomsizligidan o`qchi madrasasini tark qilib, 14 yoshimda shayxantavurdagi abdulmalikboy dahasiga kelib, mullo umar oxunddan dars o`qiy boshladim. bu choqlarda ham qish kunlarida o`qib, yoz kunlarida mardikor ishlamoqqa majbur edim”. u 1894 yildan boshlab she`rlar yozishga kirishdi biroq yoshlik davrida yozgan she`rlari bizgacha saqlanmagan. abdulla avloniy 1904 yilda jadidlar safiga qo`shiladi. “jadid maktabi” ochib o`qituvchilik qila boshlaydi. u 1907 yilda …

2 / 11

qish kitoblarini yaratgan. bu asarlarida hamda publitsistika maqolalarida dunyo xalqlari madaniyatini, ilm-fanni ulug`lab o`z xalqini madaniyatli bo`lishga chaqiradi. u 1906 yilda “taraqqiy”, “xurshid” gazetalarini chiqargan. keyinchalik 1907 yilda “shuhrат” va “osiyo” nomli yangi gazetalar chiqara boshlagan. qisqa fursatda bu vaqtli nashrlar el orasida dovrug` qozondi. bundan tashvishga tushgan chor amaldorlari ushbu gazetalarni yoptirib qo`yadi. keyinchalik avloniy “sadoyi turkiston”, “turon”, “ishti-rokiyun” gazetalarida, “kasabachilik harakati” jurnalida bosh muharrir bo`lib ishlaydi va shu barobarida o`zbek mat-buotining asoschilaridan biri sifatida xalqqa taniladi. abdulla avloniy o`zbek teatrining asoschilaridan biri edi. u 1913 yilda “turkiston” nomli teatr truppasini tashkil etishda va uning ishida faol qatnashgan. “turkiston” o`zining qat`iy nizomini ham e`lon qilgan edi. uning tashkilotchisi ham, g`oyaviy-badiiy rahbari ham avloniy edi. truppa “zaharli hayot” (hamza), “baxtsiz kuyov” (abdulla qodiriy) kabi xx asr boshlari o`zbek dramaturgiyasining eng yaxshi namunalarini sahnalashtirgan. teatr ozarbayjon va tatar dramaturglari asarlari “badbaxt kelin”, “xo`r-xo`r”, “jaholat”, “o`liklar”, “joy ijaraga olgan kishi”, “man o`lmisham”, …

3 / 11

ib chiqqan. bu borada j.sharipov “maktab guliston” kitobidagi tarjimalarini atroflicha tahlil etib, ularning sifatiga ham yuksak baho beradi. “abdulla avloniy asl nusxaning mazmunini, badiiy nafosati, chiroyli obrazlarini to`g`ri talqin qilib, ehtiros bilan tarjima etgan”, – degan. abdulla avloniyning 1913 yilda “turkiy guliston yoxud axloq” asari bosilib chiqdi. u 1917 yilga kelib ikkinchi marta nashr qilindi, asarda insonlarni “yaxshilik-ka chaqirguvchi, yomonlikdan qaytarguvchi bir ilm” – axloq haqida fikr yuritilgan. u insonga xos xulqni ikkiga – yaxshi va yomonga ajrata-di. “yaxshi xulqlar” deb nomlangan birinchi qismida u 31 fa-zilat, “yomon xulqlar” deb atalgan ikkinchi qismda esa 20 il-latga ta`rif beradi. o`z mulohazalarini dalillash uchun qur-`on oyatlari va hadislardan, shuningdek, arastu, suqrot, ibn sino, sa`diy, mirzo bedil singari mashhur mutafak-kirlarning fikrlarini keltiradi. har bir axloqiy katego-riyaga o`z munosabatini bildirgach, o`sha fikrning mazmunini ifodalovchi bayt yo biror maqol-hikmat ilova qiladi. avloniy “axloq ulamosi”ning qarashlari asosida insonlarning xulqlarini yaxshi va yomon xulqlarga ajratadi, bunga ularning …

4 / 11

ina she`rlari zamirida vatanni sevish g`oyasi yotadi. shoir bu she`rlarida vatanni sodda va samimiy misralarda tasvirlaganki, faqat o`sha 10-yillarning o`rtalaridagina emas, balki bugungi maktab yoshidagi bolalar ham ulardan katta estetik zavq olishlari mumkin. darhaqiqat, shoir vatan ta`rifini boshlab, “tog`laridan konlar chiqar, erlaridan donlar chiqar… havosi o`ta yoqumlik, cho`llari bor toshlik, qumlik, toshkand emas, toshqand erur, kesaklari gulqand erur”, deya bolalarda ona diyorga katta mehr uyg`otishga erishadи. ma`rifatchilik va ijtimoiy mavzu avloniy she`riya-tida markaziy o`rin egallaydi. shoir ilm-fanning fazilat-larini zavq bilan kuylaydi. “maktab”, “maorif”, “ilm”, “fan” kabi tushunchalar shoir she`rlarida ezgulikning betim-sol ramzi, obrazi darajasiga ko`tariladi, “jaholat” va “nodon-lik” esa zulmat va yovuzlik timsoli sifatida talqin qilinadi. jumladan, “maktab” she`rida shunday ta`riflanadi: maktabdur oftobi jahon saodating, maktabdur osmoni zamon sabovating. maktab u joyi dilkash shirin maqomdur, maktab behishtu jannat hur tabiating. maktab dilingga sochg`usi ilmu fununni, maktab ziyoda qilg`uchidir aqlu hikmating. maktab qo`lingni tutdimi, boshlar hidoyata, maktab raisu rahbaridur din, millating. …

5 / 11

bulbul”, “fig`oni bulbul” kabi she`rlar bor. bular ham aksariyat xollarda gul (ma`shuqa) ishqida yonib o`rtanayotgan oshiq emas, ko`p o`rinlardа mazlum turkistonga qarata: “uy-g`on!”-deb bong urayotgan lirik shoir obrazini ifodalaydi. qo`nub gul shohiga bulbul der: эy insonlar, insonlar! qilursiz tobakay g`ofil yotib, afg`onlar, insonlar. (“sadoyi bulbul” she`ridan) kecha-kunduz qafasda, oq gul, deb aylayur faryod, omon bermas anga zolim qafas, ozor o`lur bulbul. (“hijroni bulbul” she`ridan) abdulla avloniyning “muxtasar tarixi anbiyo va tarixi islom” asari ham mavjud. ushbu asar boshlang`iч maktablarning o`quvchilariga mo`ljallangan. bu asar birinchi marta 1910 yilda munavvarqori tomonidan toshkentda il’in bosmaxonasida bosilgan. mustaqillik yillarida esa zokirxon afzalov shokirxon o`g`li tomonidan 1994 yilda “fan” nashriyotida chop etilgan. risolada odam alayhissa-lomdan muhammad alayhissalomgacha o`tgan payg`ambarlarning qissalari va zuhuri islom zikr etilgan. islom tarixi fanida payg`ambarlar tarixi, payg`am-barimiz muhammad alayhissalomning hayotlari va islom dini tarixi, shuningdek, ilk xalifalik davri tarixi uch bosqichda o`rganiladi. nasiruddin rabg`uziyning “qissayi rabg`uziy”, alisher navoiyning “tarixi anbiyo va …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "abdulla avloniy"

abdulla avloniy xix asr oxiri xx asr boshidagi o`zbek milliy mada-niyatining mashhur vakillaridan biri atoqli ma`rifatparvar shoir, dramaturg, jurnalist, olim, davlat va jamoat arbobi abdulla avloniy 1878 yil 12 iyulda toshkentning mergancha mahallasida, to`quvchi miravlon aka oilasida dunyoga kelgan. abdulla avloniy o`z tarjimai holida yozishicha: “1885 yildan boshlang`ich maktabda o`qidim. o`qchи mahallada akrom-xon domladan xat-savodim chiqdi. 1890 yilda maktabni bitirib, mahalladagi madrasada dars o`qiy boshladim. yoshim 13ga etgach, yo`qsullik menga ta`sir qildi. yoz kunlarida mardikorlik qilib, ota-onamg`a biroz yordamda bo`lib, qish kunlarida o`qir edim. so`ngra o`qchи mahalladagi domlamizning kam havsalaligidan, o`quvda davomsizligidan o`qchi madrasasini tark qilib, 14 yoshimda sha...

This file contains 11 pages in DOCX format (112.8 KB). To download "abdulla avloniy", click the Telegram button on the left.

Tags: abdulla avloniy DOCX 11 pages Free download Telegram