mufradot

DOCX 9 pages 43.3 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 43.3 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

63 mufradot alisher navoiy badiiy ijod bilan birga ilmiy faoliyatni teng olib borgan buyuk mutafakkirdir. uning adabiyotshunoslik, tilshunoslik, tarix, din tarixi va nazariyasiga doir ko'plab asarlari muhim ma’lumotlarni qamrab olganligi, aniq dalillarga asoslanganligi va obyektiv xulosalarga egaligi bilan bugungi kun ilm-fani uchun ham nihoyatda qimmatlidir. alisher navoiy adabiyotshunoslikka doir uch asar yaratgan bo‘lib, uning “mufradot” yoki “risolai muammo” asari hijriy 890, milodiy 1485-yilda fors-tojik tilida yaratilgan27. manbalarda asar nomi “risolai mufradot” (“makorim ul-axloq”), “mufradot dar fanni muammo” (“qomus ul-a’lom” , “tuhfai somiy” ), ayrim qo‘lyozma nusxalarda “risolai muammo” tarzida ham qayd qilingan. asarning muqaddimasida esa bu haqda shunday deyiladi: “va chun in muhaqqar dar in fan ba mushobihai “alif” va “be” bud, musammo ba “mufradot” namud” (mazmuni: ushbu arzimas asar bu (muammo) fanda “alifbe”ga o‘xshagani sababli“mufradot” deb ot qo‘yiladi). mufradot so‘zi istiloh sifatida quyidagi ma’nolarni ifodalagan: 1) mumtoz o‘zbek she’riyatida eng kichik janr hisoblanmish fardning ko‘pligi; devon va kulliyotlarda fardlarga …

2 / 9

rab yozuvidagi harflarni turlicha o‘zgartirish yo‘li bilan yashiringan so‘zlar topiladi. muammo 2 xil ma’no asosiga quriladi: tashqi (chalg‘ituvchi) ma’no va ichki (asosiy ma’no). tashqi ma’noda baytning lug‘aviy ma’nosi nazarda tutiladi, ichki ma’no esa yashiringan so‘zni topish bilan bog‘liq ma’nodir. mufradot” asarida muammoning turli uslub va amallari ixcham, ravon tilda bayon qilinadi. muammo amallariga keltirilgan misollar ham nihoyatda aniq va tushunarlidir. asarda alisher navoiy muammo amallarini 3 qismga ajratadi: a’moli tahsiliy - hosil qilish amallari; a’moli takmiliy - mukammallashtirish amallari; a’moli tashiliy - osonlashtirish amallari. navoiy a’moli tahsiliygel ta’rif berar ekan, uning intiqod (saralash) degan turini izohlab, unga ko‘ra so‘zning ba’zi harflarini olish orqali muammo hosil qilinishini aytadi va odam ismida dili того chu xohy boz justash z -o h u dardu mehnat cho‘ naxustash (ma’nosi: dilimizni yana axtarmoqehi bo‘lsang, oh, dard, mehnatdan birinchisini qidir) i muammosini misol qilib keltiradi. bu muammoni yechish uchun oh, dard, mehnat so‘zlarining bosh harflari olinsa, …

3 / 9

dahan” (og‘iz) tomonga, ya’ni “d” tomonga olib boriladi va “jomid” so‘zi hosil bo‘ladi, ikkinchi misrada nazarda tutilgan labdagi qatra, ya’ni nuqta tozalansa (olib tashlansa), “homid” ismi kelib chiqadi. asarda shu tarzda 3 amal, 15 qism va 48 ta uslub qoidalari va ular bilan bog‘liq holda 121 ta muammo va uni yechish usullari ko'rsatib beriladi. “mufradot” asari shu mavzudagi boshqa ilmiy risolalardan bir necha xususiyati bilan farq qiladi. asar muallifning o‘zi ta’kidlaganidek, tushunarli qoida va shu qoidaga kerakli misollardan tarkib topgan. risolada oddiylikdan murakkablik tomonga borish tamoyiliga izchil rioya qilingan. dastlab muammo ilmiga ta’rif berilib, so‘ng tushunilishi oson bo‘lgan qoidalar va misollar keltirilgan. shuningdek, navoiy bu asarni qo'llanma sifatida yozgani bois ilmiy munozaralarga kirishmasdan, asosiy e’tiborni umum e’tirof etilgan qoida va qonuniyatlarni yoritishga qaratgan. “mufradot”da keltirilgan misollarning barchasi fardda yozilgan bo‘lib, boshqa risolalardan farqli o‘laroq, “qaro” , “temur” , “bek” kabi o‘zbekcha ismlar asosida ham muammolar keltirilgan. shuningdek, navoiy boshqa risolalarda …

4 / 9

shlar” timsolini yaratar ekan, uchta asosiy jihatga e’tibor qaratadi: birinchidan, bunday diyonatsiz dindorlar ommani aldaydigan darajada tashqi suratlarini so‘fiylarga moslashtirganlar: xirqalari darveshlarnikiday quroq parchalardan tikilgan, qo‘llarida hamisha tasbih, eski sallani chirmab, doimo zikr tushish orqali odamlarning e’tiborini o‘zlariga jalb etadilar. ikkinchidan, bu toifaning muridlari ham shayxlariga o‘xshab, yolg‘on, hiyla va riyoni san’at darajasida o‘zlashtirganlar. ular nasha tarqatadigan bangi shayxlarini xizr deb ataydilar, safsatalarini karomat sifatida talqin qilib, ovoza qiladilar. birov agar zarracha shubha yo e’tiroz bildirsa, unga qarshi jamiyki tuhmat va bo‘htonlarni ishga soladilar. uchinchi jihat shuki, bu nayranglar va soxta шмны)ui l i kdan asosiy maqsad - boylar nazariga tushish, ko‘proq im≪l nlyoz to‘plash, alaloqibat, mamlakat sultoni inoyatlaridan bilirnmimd bo'lishdir. navoiy xulosasi bo‘yicha, din va diyonat lllqolil ohtida riyokorlik qiladigan, odamlarni to‘g ‘ri yo‘ldan ullnnhtlradigan bu toifa eng yomon kimsalardir: bu el erur barcha yomondin yomon, kimki yo‘q ondin yomon - ondin yomon. iltiqlqiy so‘fiylar esa, bularning aksi: bu …

5 / 9

im ma’lumotlarni qamrab olganligi, aniq dalillarga asoslanganligi va obyektiv xulosalarga egaligi bilan bugungi kun ilm-fani uchun ham nihoyatda qimmatlidir. alisher navoiy adabiyotshunoslikka doir uch asar yaratgan bo‘lib, uning “mufradot” yoki “risolai muammo” asari hijriy 890, milodiy 1485-yilda fors-tojik tilida yaratilgan27. manbalarda asar nomi “risolai mufradot” (“makorim ul-axloq”), “mufradot dar fanni muammo” (“qomus ul-a’lom” , “tuhfai somiy” ), ayrim qo‘lyozma nusxalarda “risolai muammo” tarzida ham qayd qilingan. asarning muqaddimasida esa bu haqda shunday deyiladi: “va chun in muhaqqar dar in fan ba mushobihai “alif” va “be” bud, musammo ba “mufradot” namud” (mazmuni: ushbu arzimas asar bu (muammo) fanda “alifbe”ga o‘xshagani sababli “mufradot” deb ot qo‘yiladi). mufradot so‘zi istiloh sifatida quyidagi ma’nolarni ifodalagan: 1) mumtoz o‘zbek she’riyatida eng kichik janr hisoblanmish fardning ko‘pligi; devon va kulliyotlarda fardlarga ajratilgan qismning nomlanishi; 2) alifbodagi harflarning alohida-alohida shakllari hamda birdan o‘ngacha bo'lgan raqamlarning umumiy nomi. harflarning yolg‘iz shakllarini yozishda husni xat bo'yicha qo'llanmalar “mufradot”, to‘la …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mufradot"

63 mufradot alisher navoiy badiiy ijod bilan birga ilmiy faoliyatni teng olib borgan buyuk mutafakkirdir. uning adabiyotshunoslik, tilshunoslik, tarix, din tarixi va nazariyasiga doir ko'plab asarlari muhim ma’lumotlarni qamrab olganligi, aniq dalillarga asoslanganligi va obyektiv xulosalarga egaligi bilan bugungi kun ilm-fani uchun ham nihoyatda qimmatlidir. alisher navoiy adabiyotshunoslikka doir uch asar yaratgan bo‘lib, uning “mufradot” yoki “risolai muammo” asari hijriy 890, milodiy 1485-yilda fors-tojik tilida yaratilgan27. manbalarda asar nomi “risolai mufradot” (“makorim ul-axloq”), “mufradot dar fanni muammo” (“qomus ul-a’lom” , “tuhfai somiy” ), ayrim qo‘lyozma nusxalarda “risolai muammo” tarzida ham qayd qilingan. asarning muqaddimasida esa bu haqda shunday deyiladi: “va chun in...

This file contains 9 pages in DOCX format (43.3 KB). To download "mufradot", click the Telegram button on the left.

Tags: mufradot DOCX 9 pages Free download Telegram