ona tili – millat ruhi, or-nomusi

DOCX 5 стр. 22,3 КБ Бесплатная загрузка

5 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 22,3 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 5

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 5

ushbu hafta “ma’rifat darsi” mashgʻulotlarini oʻtkazish uchun tayyorlangan ma’ruza matni ona tili – millat ruhi, or-nomusi “har bir millatning dunyoda borlig‘ini ko‘rsatadurgan oyinai hayoti til va adabiyotidur. milliy tilni yo‘qotmak – millatning ruhini yo‘qotmakdur” abdulla avloniy yunesko tashkiloti tomonidan 21-fevral – xalqaro ona tili kuni deb e’lon qilingan. mazkur sana 2001-yildan buyon xalqaro miqyosda keng nishonlab kelinmoqda. ona tili – har bir elatning, xalqning, millatning o‘z tili. ona tili lug‘at tarkibi, asosan, shu tilga mansub xalqning turmushi, madaniyati va an’analarini ifodalaydigan so‘z va tushunchalardan iborat bo‘ladi. ona tili taraqqiyoti har bir elat, xalq va millatning ijtimoiy rivojlanishi bilan uzviy bog‘liqdir. xalqaro ona tili kunining mazmun-mohiyatida har bir xalqning o‘z milliy tafakkuri, ma’naviyati, ruhiyatining o‘zagini tashkil etadigan tilga alohida muhabbatning belgisi o‘z aksini topadi. mazkur kun ona tili bayrami sifatida nishonlanar ekan, bu bayram munosabati bilan har bir insonning o‘z vatani va ona tiliga bo‘lgan muhabbat, ehtirom, qadr hamda e’zoz tuyg‘ulari …

2 / 5

nlash huquqiga, xohlagan tilda muomala qilish va ta’lim olish huquqiga ega. lekin millat bunday huquqqa ega emas. millat uchun tilni tanlash huquqi yo‘q. uning uchun faqat bir asosli til borki, bu tilning yo‘qolishi millatning o‘zining yo‘q bo‘lishi bilan barobar. shu o‘rinda “millat” va “til” tushunchalarining o‘zaro munosabatiga to‘xtalish lozim. millat (lotincha: “natio” – “qabila”, “xalq” so‘zidan) – industrial davrning ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy-siyosiy va ma’naviy mushtarakligidir. “millat” tushunchasiga quyidagi ikki asosiy yondashuv mavjud: birinchidan, muayyan davlat fuqarolarining siyosiy mushtarakligi; ikkinchidan, yagona til va tafakkurga ega etnik mushtaraklik (bitta yoki bir nechta birgalikda yashaydigan etnoslar turmush kechirishining shakli). bir tilda so‘zlashadigan millatlar (nemis, ingliz, arab, serb-xorvat) ham, shuningdek, hamma yoki deyarli barcha etnik guruhlar uchun o‘zga tilda gaplashadigan millatlar (hindlar, xitoy xanlari) ham mavjud. muayyan millatning salmoqli qismi vakillari, lekin o‘z millati tilini bilmaydigan xalqlar ham bor. til nafaqat muomala vositasi, balki xalqning tarixi, madaniyati, turmush tarzi, urf-odatini aks ettiruvchi ko‘zgudir. dunyodagi barcha …

3 / 5

chi aholining 80 foizi hamon o‘z yozuviga ega emas. minglab tillardan ta’lim tizimida foydalanishning imkoni yo‘q. internetdan foydalana olmaydigan tillar haqida-ku aytmasa ham bo‘ladi. chunki yangi texnologiyalar rivojlanishi tufayli ayrim xalqlar o‘z tillaridan ko‘ra zamonaviy tillardan foydalanishga majbur bo‘lmoqda. bugun internetning 81 foizi ingliz tilida. to‘g‘ri, avvallari ham tillar paydo bo‘lgan, muomalada bo‘lib, qanchadir vaqtdan so‘ng yo‘q bo‘lib ketgan. lekin hozirgidek vaziyat tarixda kuzatilmagan. yo‘qolib ketish arafasidagi tillarni saqlab qolish yo‘lida amalga oshirilayotgan sa’y-harakatlarning asosiy maqsadi ham madaniyatlar va tillar xilma-xilligini ta’minlashdan iboratdir. chunki aynan til tufayli millat va elatlarning madaniyati, urf-odatlari saqlanib qoladi. tillar saqlanib qolishi uchun ularni qo‘llab-quvvatlash zarur. aynan til tufayli insoniyat biror millatga mansubligidan faxrlanib yashaydi. barcha tillarni tan olish va hurmat qilish tinchlikning kafolatidir. shu sababli har bir xalq o‘z tilini saqlab qolishga intiladi. bugungi kunda dunyodagi mavjud tillarning teng yarmi sakkiz mamlakat – meksika, indoneziya, kamerun, braziliya, hindiston, xitoy, aqsh va rossiyaga to‘g‘ri keladi. …

4 / 5

i yetakchilik qilayotgan bo‘lsa, xxi asr o‘rtalariga borib, xitoy tili asosiy til bo‘lib olishi mumkin. mavjud tillardan 90 foizining har biridan 100 ming aholi foydalanadi. mana shuning o‘ziyoq bu tillarning kelajagi yo‘qligidan dalolat beradi. masalan, 357 tilda atigi 50 kishi so‘zlashar, 46 tildan esa atigi bittadan odam foydalanar ekan. ularning vafotidan so‘ng bu tillar yo‘qoladi. olimlarning fikricha, til yashab qolishi uchun unda kamida bir million kishi so‘zlashishi kerak. biroq bunday tillar dunyoda atigi 250 ta. yunеsko nashr qiladigan “yo‘qolib ketish xavfi arafasidagi jahon tillari atlasi”da yevropadagi 50, tinch okeani mintaqasidagi 200 til “xavf ostida” ekani ta’kidlanadi. afrikadagi 1 ming 400 tildan 600 tasi kelajakda, 250 tasi yaqin orada butunlay yo‘qolishi haqida bong urilmoqda. yevropaliklar amerika hududiga qadam qo‘yganida bu mintaqada minglab tillar mavjud edi. ayni damda shimoliy amerika hindularning 150 tiligina saqlanib qolgan. leypsig universiteti xodimi baltazar bikelyaning ma’lum qilishicha, kavkazda atigi 3-4 kishi so‘zlashuvchi tillar bor. ayrim tahlilchilar tillarning …

5 / 5

rit tilida 9 million kishi so‘zlashadi. qadimda xalqlar o‘z turar joylaridan majburan ko‘chirilgani bois, o‘zga tillarni o‘zlashtirishga majbur bo‘lgan. endilikda kichik bir xalq yoshlarining kelajagi porloq sifatida qaraladigan ikkinchi xalq tilidan foydalanishga urinayotgani bois tillar yo‘qolmoqda. ona tilini muqaddas bilib yashagan xalq taraqqiy etadi, undan mosuvo bo‘lgan millat o‘z tarixi va kelajagidan uzilib, tanazzulga yuz tutadi. qachonki, bolalar o‘z ona tilida o‘qishni to‘xtatar ekan, o‘sha tilning yo‘qolish xavfi paydo bo‘ladi. tillarning yashashi millatning madaniyati, urf-odati, rasm-rusumlari saqlanib qolishini anglatadi. til har bir millat madaniyatining o‘zagidir. shu sababli ham tilning saqlanishi xalq taraqqiyoti va kelajagini belgilaydi. til xalqni birlashtiradi, tarbiyalaydi, urf-odat, an’analarini saqlaydi. shunday ekan, ona tilimiz – o‘zbek tilining xalqaro miqyosdagi obro‘-e’tiborini yuksaltirish, uni milliy va umumbashariy tushunchalar asosida taraqqiy etgan tillar safiga qo‘shishni istasak, har birimiz tilimizga chuqur hurmat bilan yondashishimiz kerak. zero, xorijiy tilni bilish insonning madaniyatidan, ziyoliligidan darak beradi. ona tilini bilish esa har bir fuqaro oldidagi …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 5 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ona tili – millat ruhi, or-nomusi"

ushbu hafta “ma’rifat darsi” mashgʻulotlarini oʻtkazish uchun tayyorlangan ma’ruza matni ona tili – millat ruhi, or-nomusi “har bir millatning dunyoda borlig‘ini ko‘rsatadurgan oyinai hayoti til va adabiyotidur. milliy tilni yo‘qotmak – millatning ruhini yo‘qotmakdur” abdulla avloniy yunesko tashkiloti tomonidan 21-fevral – xalqaro ona tili kuni deb e’lon qilingan. mazkur sana 2001-yildan buyon xalqaro miqyosda keng nishonlab kelinmoqda. ona tili – har bir elatning, xalqning, millatning o‘z tili. ona tili lug‘at tarkibi, asosan, shu tilga mansub xalqning turmushi, madaniyati va an’analarini ifodalaydigan so‘z va tushunchalardan iborat bo‘ladi. ona tili taraqqiyoti har bir elat, xalq va millatning ijtimoiy rivojlanishi bilan uzviy bog‘liqdir. xalqaro ona tili kunining mazmun-mohiyatida har ...

Этот файл содержит 5 стр. в формате DOCX (22,3 КБ). Чтобы скачать "ona tili – millat ruhi, or-nomusi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ona tili – millat ruhi, or-nomu… DOCX 5 стр. Бесплатная загрузка Telegram