shaxsning yo'nalganligi

DOCX 11 pages 32.5 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 32.5 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

shaxsning yo’nalganligi shaxs muammosi psixologiyani tadqiq etish tarixida uchta davrga ajratilishi mumkin: bu falsafiy-adabiy, klinik va tajriba. falsafiy-adabiy davr antik faylasuflarning qarashlaridan boshlanib, o‘z ichiga sharq mutafakkirlarining fikrlarini qamrab oladi (al-farobiy, abu ali ibn sino, bobur, umar hayyom va h.k.) va xix asrning boshigacha davom etadi. xix asrning birinchi o‘n yilligida falsafiy qarashlar bilan birga shaxs muammosiga psixiatr vrachlar qiziqishlari yuzaga keldi. xx asrning birinchi yarmida shaxs muammosiga professional psixologlar e’tibor bera boshladilar. eksperimental tajriba davri psixolog-olimlar a.f. lazurskiy, g. ayzenk, g. ollport, r. kettel va boshqalar nomi bilan bog‘liq. xx asrning 30-yillarida psixologiyada shaxsni faol differensial tadqiq qilish boshlandi. buning natijasida 50 ga yaqin yo‘nalishlar yuzaga keldi. shaxs nazariyalarini zamonaviy klassifikatsiyasi quyidagicha bo‘lishi mumkin: 1. psixodinamik nazariya, shaxsni va uni hulq-atvorini uni psixologik, ichki, sub’ektiv xarakteristikalaridan kelib chiqqan holda izohlashda ifodalanadi. 2. sotsiodinamik nazariyada asosiy o‘rin hulq-atvorning determinatsiyasiga ajratiladi va bunda tashqi omillar e’tiborga olinadi. 3. interaksionistik shaxs nazariyasi …

2 / 11

asos soladi. ana shu nazariya asosida r. kettel tajriba tadqiqotlarini o‘tkazib, shaxsni faktor tahlilini, shaxs sifatlarini aniqlaydi va qator testlarni (kettelning 16-faktorlik testi) ishlab chiqadi. 2. «sifatlar nazariyasi»ga alternativ ravishda «ijtimoiy o‘quv nazariya»si yuzaga keladi. ushbu nazariyani asosini yagona xatti-harakat yoki xatti-harakat to‘plami tashkil etadi. shaxsni hulq-atvoriga atrofdagi insonlarning ijtimoiy ta’siri mavjuddir. 3. z. freyd tomonidan ishlab chiqilgan psixoanalitik nazariyaga asosan insonni ichki psixik xususiyatlarini izohlash muhimdir. z. freyd insonni o‘z-o‘zini anglashni muz bo‘lagiga (aysbergga) o‘xshatadi. inson qalbida yuz berayotgan eng ahamiyatsiz narsagina shaxs uchun muhimdir va u anglanadi. qolgan xatti-harakatlarni inson tushunish, anglash imkoniyatiga ega emas. z. freyd fikricha shaxs strukturasi uch asosga ega: u «men», «u (ono)», «o‘ta-men», - ongsizlik bo‘lib, unga qiziqishlar, motivlar va ehtiyojlar kiradi. «men» – onglilik, «o‘ta-men»- onglilik va ongosti holatida mavjud. «u (ono)» – zavqlanish prinsipiga asosan harakatlanadi. «men» realistik prinsipga va «o‘ta-men» ideal tasavvurlariga suyanadi. 4. gumanistik (insonparvarlik) psixologiyasining vakillari ham o‘ziga …

3 / 11

asosiy xarakteristikasi bo‘lib, uni rivojlantirishga asos bo‘lib xizmat qiladi. a.n. leontev o‘zining shaxsning rivojlanishi va strukturasi konsepsiyasida asosiy o‘rnini faoliyatga ajratadi. unda shaxsning asosiy xarakteristikasi sifatida uning motivatsion sifati olinadi. shaxs faoliyatining turi qanchalik rang-barang bo‘lsa, shaxs shunchalik ma’naviy boy bo‘ladi. oxirgi o‘n yillarda shaxsni sintezlashgan yaxlitligini ko‘rib chiqish yo‘nalishlari turli nazariya va yondashuvlardan kelib chiqqan holda tahlil qilindi. ushbu konsepsiyalardan biri amerikalik psixolog e. erikson nazariyasida o‘z aksini topgan. ushbu nazariyada genetik namoyon bo‘lishini epigenetik prinsipiga asoslanib, yosh davrlarini tug‘ilgandan to umrini oxirigacha tahlil qilingan. e. erikson shaxs rivojlanishida 8 ta hayotiy psixologik inqirozlarni ko‘rib chiqadi. ular quyidagilardan iboratdir: 1. ishonish va ishonmaslik inqirozi (hayotning birinchi yili davomida). 2. avtonomiya va uyat holida ikkilanish, shubhalanishga qarama-qarshilik (2-3 yoshlar orasida). 3. aybni his qilishga qarshi tashabbusni namoyon bo‘lishi (3 dan 6 yoshgacha bo‘lgan davr). 4. to‘la qiymatga ega bo‘lmaslik kompleksiga qarshi mehnatsevarlikni namoyon bo‘lishi (7-12 yoshgacha). 5. individual komformizmga qarshi, …

4 / 11

iladi. 1-jadval e. erikson bo‘yicha shaxs rivojlanishi bosqichlari № rivojlanish bosqichi rivojlanishning normal chizig‘i rivojlanishning anomal chizig‘i 1. ilk go‘daklik (tug‘ilgandan 1 yoshgacha) odamlarga ishonch, o‘zaro mu-habbat, bog‘lanish, ota-onani tan olish, muloqotda bola ehtiyojlarini qondirish onani bolaga nisbatan yomon munosabati natijasida in-sonlarga ishonchsizlik, mu-habbatni yo‘qolishi, ko‘krak sutidan erta chiqib ketishi, yolg‘izlanish. 2. kechki go‘daklik (1 yoshdan 3 yoshgacha) mustqillik, o‘ziga ishonch. bola o‘ziga mustaqil, alohi-da shaxs sifatida qaraydi, lekin hali ota-onasiga bog‘-liq o‘zida ikkilanish, uyat hissi-ni his qilish, o‘z qobiliyat-laridan shubhalanadi, hayotga moslashmaganini his qiladi. 3. ilk bolalik (3 yoshdan 5 yoshgacha) qiziquvchanlik va faollik, kattalarga taqlid qilish, faol hayot, rolli xatti-harakat insonlarga nisbatan befarq-lik, tashabbusni susayishi, boshqa bolalarga nisbatan ha-sad, beqarorlik ekstroversiya introversiyaga qarama-qarshi bo‘lib, introversiya – bu ong va inson qiziqishlarini o‘ziga, o‘z ichki dunyosiga qaratilganidir. shaxsning namoyon bo‘lishidan yo‘riq, ko‘rsatmaning roli katta bo‘lib, bunda shaxsni ma’lum xatti-harakatlar va konkret stimullar reaksiyasiga tayyorligi nazarda tutiladi. yo‘riq, ko‘rsatmalarning turli …

5 / 11

ti-harakatga tashqi ta’sirni kiritish tendensiyasi bo‘lib, bu tushunchadan foydalanishning uch modeli mavjud: a) hulq-atvorda. masalan: «guruhga qo‘shilish»da, ko‘pchilikka o‘xshab harakat qilishga intilish; b) munosabatda, tashqaridan tadqiq o‘tkazilganda, o‘zgalarning bosimi yoki ta’siri natijasi bilan bog‘liq bo‘lgan munosabat; v) shaxs xususiyati sifatida. ko‘rinib turibdiki komformlilik – bu boshqalar fikrini tashqari holatda qabul qilib, ichkari holatda o‘z fikrini to‘g‘riligidan qaytmaslikdir. o‘z-o‘ziga baho berish – psixologiyada o‘z shaxsiy psixologik xususiyatlari va fazilatlari, yutuq va kamchiliklari, shuningdek, muvaffaqiyat va muvaffaqiyatsizliklarini baholash tushuniladi. o‘z-o‘ziga baho berish adekvat, yuqori va past bo‘lishi mumkin. buni shartli ravishda: s = i (adekvat) s > i (yuqori) s < i (past) bunda: s – o‘z-o‘ziga baho berish, i – imkoniyat. shaxsda alohida e’tiborga frustratsiya xususiyati ham loyiq. frustratsiya – shaxsni o‘z muvaffaqiyatsizligini chuqur emotsional his qilishi bo‘lib, u ilojsizlik, umidsizlik bilan namoyon bo‘ladi. frustratsiya – shaxsni agressiv yoki apatik hulq-atvori sifatida kechadi. shu bilan birga shaxsda tolerantlik kabi xususiyat ham …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shaxsning yo'nalganligi"

shaxsning yo’nalganligi shaxs muammosi psixologiyani tadqiq etish tarixida uchta davrga ajratilishi mumkin: bu falsafiy-adabiy, klinik va tajriba. falsafiy-adabiy davr antik faylasuflarning qarashlaridan boshlanib, o‘z ichiga sharq mutafakkirlarining fikrlarini qamrab oladi (al-farobiy, abu ali ibn sino, bobur, umar hayyom va h.k.) va xix asrning boshigacha davom etadi. xix asrning birinchi o‘n yilligida falsafiy qarashlar bilan birga shaxs muammosiga psixiatr vrachlar qiziqishlari yuzaga keldi. xx asrning birinchi yarmida shaxs muammosiga professional psixologlar e’tibor bera boshladilar. eksperimental tajriba davri psixolog-olimlar a.f. lazurskiy, g. ayzenk, g. ollport, r. kettel va boshqalar nomi bilan bog‘liq. xx asrning 30-yillarida psixologiyada shaxsni faol differensial tadqiq qilis...

This file contains 11 pages in DOCX format (32.5 KB). To download "shaxsning yo'nalganligi", click the Telegram button on the left.

Tags: shaxsning yo'nalganligi DOCX 11 pages Free download Telegram