temperament

DOCX 11 стр. 54,7 КБ Бесплатная загрузка

11 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 54,7 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 11

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 11

temperament reja: 1. temperament haqida tushuncha. 2. temperamentning fiziologik asoslari. 3. temperament turlari va ularning psixologik xarakteristikasi. 4. temperamentning o‘zgaruvchanlik muammosi. temperament (yunoncha temperamentum – sifatlar munosabatiga berilgan, bunda tempero – kerakli munosabatlarni aralashtiraman) – inson psixik faoliyatning dinamik xususiyatlari, jumladan tempi, tezligi, ritmi, intensivligi jihatidagi xarakteristikasidir. «temperament – har bir insonning alohida umumiy tavsifi bo‘lib, nerv tizimining asosiy tavsifidir va u individning faoliyatiga alohida tus beradi.»[footnoteref:1] bunday izohni i.p. pavlov bergan. [1: и.п. павлов. собр. сог. т. книга 2, стр. 103. ] artur reberning «katta psixologik izohli lug‘at»da berilgan yana bir izohni keltiramiz: «temperament – shaxs tizimining aspekti bo‘lib, u ma’lum modellarga emotsional munosabat bildirish, kayfiyat o‘zgarishi, kuchli his-tuyg‘uning namoyon bo‘lishi, qo‘zg‘aluvchanlik bilan xarakterlanadi. temperament tug‘ma asosga ega ekanligini tug‘ilgan chaqaloqlarni qo‘zg‘aluvchanligida, kuchli ovoz, yorqin rang, jismoniy ta’sir kabi stimullarga bo‘lgan javob reaksiyasida ko‘rish mumkin.»[footnoteref:2] [2: большой толковый психологический словарь артура ребера. т.2 изд. вега; аст-м.; 2000 г., стр. …

2 / 11

i, tezligi va barqarorligiga ko‘ra turlicha bo‘ladi. shunday odamlar borki, ularda qo‘zg‘alish tez yuzaga keladi, kuchli va barqaror bo‘ladi. va unga teskari qo‘zg‘aluvchanlikka ega bo‘lgan kishilar ham bor. bu holatlar ayniqsa, his-tuyg‘ular yuzaga kelayotgan ixtiyorsiz holatlarda yaqqol namoyon bo‘ladi. tashqi jihatdan qo‘zg‘aluvchanlik yuz tuzilishi, mimika, pantomimika, turli xatti-harakatlarda namoyon bo‘ladi. bu holatlar diqqat, iroda, nutq tezligida ham o‘z ifodasini topadi. temperament haqida ta’limot ilk bora yunon tabibi gippokrat (eramizdan avvalgi 460-345 yillar) tomonidan yaratilgan bo‘lib, uning ta’limotiga asosan «temperament» tushunchasi paydo bo‘ldi va temperament turlarining nomlari saqlanib qoldi. bu qadimiy gumoral (suyuqlikka asoslangan) nazariya bo‘lib, u temperament xususiyatlarni organizmdagi suyuqliklar bilan bog‘laydi. gippokrat fikricha inson organizmidagi to‘rt xil suyuqlik mavjud: safro (yunon chole) qon (lotin sanguis) qora o‘t (yunon melaine chole) shilimshiq (yunon phlagma) har bir suyuqlik o‘z xususiyati va o‘rniga ega. safro xususiyati – quruqlik. uning o‘rni organizmda quruqlikni saqlash. qonning xususiyati – issiqlik. u organizmni isitadi. qora o‘t …

3 / 11

iziqarlidir. u temperamentga tabiiy va psixologik tushuntirish beradi. ibn sino ta’limoti gippokrat ta’limotiga asoslangan bo‘lib, uning fikricha temperament bir-biriga qarama-qarshi sifatlar munosabatida yuzaga keladigan xususiyatdir. ulardan birining ustuvorligi temperament turini yuzaga keltirib, bunda organizmdagi 4 ta suyuqlikdan biri ustuvor bo‘ladi. abu ali ibn sino fikrlari temperament haqidagi ta’limot tarixida o‘ziga xos ahamiyatga ega. ilk bora temperament xususiyatlarning psixologik tavsifi nemis faylasufi i. kant («antronologiya» 1789 y.) tomonidan berilgan bo‘lib, uning fikrlari, g‘oyalarida temperament va xarakter sifatlarning aralashib ketishi namoyon bo‘ladi. i. kant ham o‘z g‘oyalarida gumoral nazariya asoschilariga suyanadi. gumoral nazariya yaqinroq fikrlarni i.f. lesgaft (1837-1909 yillar) ilgari surib, u asosan temperament turlarini namoyon bo‘lishini qon almashinishi bilan bog‘laydi. bunda u temperament turlari qon tomirlarini diametri, yurak formasi va tuzilishiga bog‘liq deydi. uning fikricha, qalin qon tomirlariga ega bo‘lganlar xoleriklar, tor qon tomirliklar melanxoliklar va h.k.dir. temperamentni tadqiq qilishning ikkinchi yo‘nalishi konstitutsional nazariyaga bog‘liqdir. uning asoschisi e. krechmer (1888-1964 yillar) …

4 / 11

s psixik rivojlanishida muhim ahamiyatga ega, deb hisoblaydi. morfologik nazariyaga amerikalik psixolog u. sheldonining (1898-1974 yillar) ham konsepsiyasini kiritish mumkin bo‘lib, unga asosan temperament uch somatik konstitutsiyaga ega: endomorf, mezomorf va ektomorf. endomorf turga – yumshoqlik, dumaloq tana tuzilish, sust rivojlangan suyak va muskul tizimi, sevgi va komfortga intiluvchanlik, his-tuyg‘uga beriluvchanlik, sekin harakatlanish xosdir. u visserotonik temperamentdir. mezomorf turga – qat’iylik, beshafqatlik, qat’iy xatti-harakatlar, suyak, muskul tizimining yaxshi rivojlanganligi, kuchlilik, atletik tana tuzilishi, sevgi ishtiyoqlariga qiziqish, tavakkalchilik, faollik, qo‘rqmaslik va agressivlik xosdir. bu somototonik temperamentdir. ektomorf turga – noziklik, muskulning namoyon bo‘lmasligi, kam kirishimlilik, odamovilik, yolg‘izlikka intilish, yuqori reaktivlik xosdir. bu serobrotonik temperamentdir. morfologik va gumoral nazariya tarafdorlarning asosiy kamchiligi shundan iboratki, temperament xususiyatlarni tavsiflashda hech qachon organizm tuzilishi ustuvor qilib olish mumkin emas. ular hech qachon biror-bir xususiyatni ifoda etib bera olmaydi. temperament haqidagi ilmiy nazariyaga i.p. pavlov (1849-1936 yillar) ta’limoti asos solgan bo‘lib, u nerv tizimining tipologik xususiyatlarini …

5 / 11

o‘zg‘alish va tormozlanishni bir xilda kuchli yoki kuchsizligida va engillik qo‘zg‘atilishni tormozlanishda oshib yoki kamayib ketishida ifodalanadi. nerv tizimining harakatchanligi (mobilligi) tezlik bilan qo‘zg‘alish holatidan tormozlanish va tormozlanish holatidan qo‘zg‘alish holatiga o‘tishda namoyon bo‘ladi. yuqorida aytib o‘tilgan sifatlarga asoslanib, i.p. pavlov oliy nerv faoliyatining asosiy turini ajratadi, ular gippokrat temperament turlariga mos keladi. 1. kuchli, og‘ir vazmin emas (qo‘zg‘alish tormozlanishdan ustuvor). tez qo‘zg‘aluvchi tur. u xolerik turga xos. 2. kuchli, og‘ir vazmin, harakatchan tur. jonli tur. sangvinik turiga xos. 3. kuchli, og‘ir vazmin, bosiq, sekin harakatlanuvchan. flegmatik turiga xos. 4. kuchsiz tur. melanxolik turiga xos. shunday qilib, i.p. pavlov ta’limotiga asosan temperament oliy nerv faoliyatining inson xatti-harakatida namoyon bo‘ladigan individual xususiyatdir. temperament turlarning psixologik xarakteristikasi. temperamentning asosiy xususiyatlari quyidagilar (v.s. merlin bo‘yicha): a) senzitivlik – tashqi ta’sirlarga ma’lum miqdordagi psixik javob berish kuchi (kuchsiz his-tuyg‘u); b) reaktivlik – emotsional reaksiya kuchi, emotsionallik, ta’sirchanlik, taassurotga berilish; v) faollik – tashqi olamga …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 11 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "temperament"

temperament reja: 1. temperament haqida tushuncha. 2. temperamentning fiziologik asoslari. 3. temperament turlari va ularning psixologik xarakteristikasi. 4. temperamentning o‘zgaruvchanlik muammosi. temperament (yunoncha temperamentum – sifatlar munosabatiga berilgan, bunda tempero – kerakli munosabatlarni aralashtiraman) – inson psixik faoliyatning dinamik xususiyatlari, jumladan tempi, tezligi, ritmi, intensivligi jihatidagi xarakteristikasidir. «temperament – har bir insonning alohida umumiy tavsifi bo‘lib, nerv tizimining asosiy tavsifidir va u individning faoliyatiga alohida tus beradi.»[footnoteref:1] bunday izohni i.p. pavlov bergan. [1: и.п. павлов. собр. сог. т. книга 2, стр. 103. ] artur reberning «katta psixologik izohli lug‘at»da berilgan yana bir izohni keltiramiz: «temperame...

Этот файл содержит 11 стр. в формате DOCX (54,7 КБ). Чтобы скачать "temperament", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: temperament DOCX 11 стр. Бесплатная загрузка Telegram