qoraqalpog‘iston respublikasi, xorazm, buxoro va navoi viloyatlari toponimiyasi

DOCX 8 sahifa 27,3 KB Bepul yuklash

8 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 27,3 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 8

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 8

mavzu:qoraqalpog‘iston respublikasi, xorazm, buxoro va navoi vilovatlari toponimiyasi reja: 1. qoraqalpog‘iston respublikasi toponimiyasining farqlovchi xususiyatlari 2. xorazm viloyati toponimiyasida qisqacha ta’rif 3. buxoro va navoi viloyatlari toponimiyasiga umumiy tavsif qoraqalpog‘isfon respublikasi toponimiyasi. qoraqalpog'iston respublikasi -qizilqum chotining shimoliy-g'arbiy qismi. ustyurt platosining janubiy-sharqiy qismi va amudaryo deltasini egallaydi. orol dengizining janubiy qismi respublika hududida joy lashgan. respublika toponimiyasining asosiy qismini qoraqaipoq toponimlari tashkil qiladi. ular qoraqalpoq tili va tarixi mahsulidir. qoraqalpoqlar etnogenezining qadimiy bosqiehlari miloddan avvalgi bizning eramizdan avvalgi v ii-iv asrlarda orol – kaspiy sahrosi va amudaryo deltasining hududlarida yashagan sak va massagetlar qabilalari bilan bog'liq. vi-viil asrlarda bu yerdagi aholi bilan turkiy qabilalar qisman qorishadilar. v iii-x asrlarda bijanaklar va o'g'uzlar orasida qoraqalpoqlarning shakllanishi boshlangan. bijanaklar bir qismi irtishdan kelgan qipchoqlar bilan qorishib. asta-sekin ularning tilin i qabul qila boshlagan. qo'lyozma manbalarda (rus yilnomalarida) “chyorniye klobukf’, (forsiy manbalarda) “ qavmi kulahi - siyah" (rashiduddin) to'g'risida ma'lumotlar berilgan. boshqa manbalarda qipchoq …

2 / 8

hududida keng tarqalgan va hudud toponimiyasining asosiy qismini tashkil etadi. ularning ko'pchiligi qoraqalpoqlar amudarvo deltasiga ko'chib kelganlaridan keyin paydo bo'lgan. respublika toponimiyasi tarkibida etnotoponimlar salmoqli o'rin egallaydi va hudud toponimiyasining 1/5 qismi etnotoponimlar tashkil qiladi. etnotoponimlar tarkibida qoraqalpoqlaming jaloyir. qo'ng'irot. kerayit, kenagas. qiyot, mang'it, qipchoq. qatag'on. nayman kabi etnik guruhlar nomi bilan birga. qoraqalpoq etnonimlari bilan birga, o'zbek, qozoq va turkmanlarning urug'-aymoq nomlari ham oykonimlar shaklida uchraydi. bu esa ushbu xalqlar qadimdan shu hududida yonma-you yashaganliklaridan darak beradi. ma'lumki, oykonimlar har qanday mintaqaning axborotga boy. jamiyatdagi hukmron mafkura bilan bog'liq toponimlar turidir. rasmiy ma’ lumotlarga ko'ra, qoraqalpog'iston respublikasi hududida 1200 tadan ko'proq aholi punktlari mavjud. ular orasida etnooykonimlar ham ko'p uchraydi. masalan, anna - (chimboy, taxtako'pir), aralbay - (chimboy, kegayli), arshan - (chimboy. kegayli), bo'zaq - (kegayli). do'bal - (bo'zatov), yesibi - (kegayli), yeshkili - (kegayli), jag'altay - (chimboy), jaman - (kegay li, chimboy. nukus), irg'aqli - (qorao'zak), kepe - …

3 / 8

turli qabilalar va xalqlar yashagan. miloddan ancha oldin ushbu hududda xorazm davlati barpo etilgan. xorazmning qadimgi aholisi - xorazmiy tilde (sharqiy eroniy lillarga mansub) gaplashgan. keyinchalik ular turli turkiy qabilalar bilan aralashib, turkiy til asta-sekin hukmron mavqe'ga ega bo'lishi natijasida, xorazm iy tili o 'lik tilga aylangan. mutaxassislarning fikricha, hozirgi xorazm shevalari tarkibida xorazmiy tilning ayrim unsurlari saqlanib qolgan. bunday unsurlar toponimiyada ayniqsa yaqqol ko'zga tashlanadi. xorazmlik taniqli toponimist olim z.do'simov var (vara), pur, kat. kas. fir. arna kabi unsurlami qadimgi xorazmiy tilida jo y nomlari yasashda faol qatnashgan toponimik indikatorlar deb hisoblaydi. z.do'simov viloyat toponimlarini tarkibidagi topoterminlariga ko'ra, tomon. o'rin, hajm va belgi-xususiyat bildiruvchi indikatorlarga bo'lib o'rgangan. masalan. o'rini va katta-kichikligini bildiruvchi toponimlarga arqaavul. arqajam. kichchiqala, kichchiko'l, ulliqala, ulliatiz kabi nomlarni misol qilib ko'rsatgan. viloyat hududi asosan tekisliklardan iborat bo'lganligi sababli oronimlar soni ko'p emas. relef bilan bog'liq nomlar tarkibida tav (dagl), jar, do'ba (tepa), do'bajik (kichik tepa) kabi …

4 / 8

sug’orma dehqonchilik yaxshi rivojlangan. shuning uchun, tuproq tarkibi, holati va xususiyatlari kishilar diqqatini tortib nomlashga asos bo'lgan. mahalliy dehqonlar tuproqning holatiga qarab, sho’ rxok jovlarda shorliq, shortaxta, unumdor yerlarda sug'ali. sog’alang. bo’z tuproqli yerlarda bozli, bozyapli, taqir tuproq li hududlarda taqirli, aqtaqir kabi nomlar bilan atashgan. o’ simliklar kishilarning hayoti va xo 'ja lik faoliyatida muhim rol o’ynagan. tabiiyki, ular inson uchun xom-ashyo manba. chorvaga mo’ l-ko’ l ozuqa bazasi hisoblangan. shuning uchun ham kishilar turli xil o'simlik nomlarini joy nomi tarzida qo'llaganlar. bunday nomlar kishilar hayotida oriyentir (mo'ljal) vazifasini bajargan. viloyat fitotoponimlari tarkibida turli yovvoyi o'simliklar, daraxtlar, poliz ekinlari nomlarini uchratish mumkin. ularga arpabodiyan, kandirli, mashtaxta, yilg'inliq, qamishliq kabi nomlar misol bo'ladi. mintaqa zootoponimlariga boriyataq, suylunli, laqaliyap, ko'kqarg'a kabi ko'plab nomlar misol bo'ladi. muxtasar aytganda, viloyat toponimiyasi tarkibida joyning geografik o'rni. tuprog'i. relef xususiyatlari bilan bog'liq nomlar xorazmning qadimiy poytaxti turli manbalarda fil. fir, kas, kat shaklida tilga olingan. …

5 / 8

ham atalgan va kattaligi jihatidan nishopurga teng bo'lgan. a.sanfoniy esa o'zining "kitob ul-ansob" asarida kat rabodi "berun" deb atalganini qayd etgan. aburayhon beruniy afrig'iylar asoschisi afrig' shahar ichida uch qavat devor bilan o'ralgan qasr qurdirganligi uning devorlari nihovatda baland bo'lib. taxminan 20 km uzoqlikdan ham ko'rinib turganligi haqida ma'lumot yozib qoldirgan. viloyat oykonimlari tarkibida qala terminidan ko'p foydalangan. ularga bo'zqai'a, doshqal'a, sho'rqal'a, katqal'a kabi toponimlar misol bo'ladi. s.qorayevning yozishicha. xorazmda jov nomlari yasashda faol qatnashgan indicator terminlar qatoriga. boshqa hududlarda kam yoki umuman uchramaydigan alang - ( "ekinga yaroqsiz yer" - qoraalang), atav - ("orol" - qamishliatav). arna - ("katta kanal" - shovotarna). yop - ("ariq" - qumyop). saqa - ("kanalning boshi" - toshsaqa), solma - ("kichik ariq" - begansolma) kabi terminlarni kiritish mumkin. qadimiy xiva oykonimini ham substrat nomlar qatoriga kiritsa buxoro viloyati toponimiyasi. buxoro - muazzam sharqning mashhur qadimiy vohalaridan biri. buxoro viloyati toponimiyasi o'zining qadimiy i igi …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 8 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"qoraqalpog‘iston respublikasi, xorazm, buxoro va navoi viloyatlari toponimiyasi" haqida

mavzu:qoraqalpog‘iston respublikasi, xorazm, buxoro va navoi vilovatlari toponimiyasi reja: 1. qoraqalpog‘iston respublikasi toponimiyasining farqlovchi xususiyatlari 2. xorazm viloyati toponimiyasida qisqacha ta’rif 3. buxoro va navoi viloyatlari toponimiyasiga umumiy tavsif qoraqalpog‘isfon respublikasi toponimiyasi. qoraqalpog'iston respublikasi -qizilqum chotining shimoliy-g'arbiy qismi. ustyurt platosining janubiy-sharqiy qismi va amudaryo deltasini egallaydi. orol dengizining janubiy qismi respublika hududida joy lashgan. respublika toponimiyasining asosiy qismini qoraqaipoq toponimlari tashkil qiladi. ular qoraqalpoq tili va tarixi mahsulidir. qoraqalpoqlar etnogenezining qadimiy bosqiehlari miloddan avvalgi bizning eramizdan avvalgi v ii-iv asrlarda orol – kaspiy sahrosi va amudary...

Bu fayl DOCX formatida 8 sahifadan iborat (27,3 KB). "qoraqalpog‘iston respublikasi, xorazm, buxoro va navoi viloyatlari toponimiyasi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: qoraqalpog‘iston respublikasi, … DOCX 8 sahifa Bepul yuklash Telegram