qadimgi davlatlar tarixi

DOCX 9 pages 45.6 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 45.6 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

qadimgi davlatlar tarixi reja: 1. qadimgi boxtar 2. sug‘d (sug‘diyona) 3. qadimgi xorazm 4. sak-massagetlar qadimgi baqtriya. turli ilk yozma manbalaridagi baxdi, baqtrish, baqtriyona, baqtriya, baxlika (hind manbalarida) yirik o‘lka va davlatning nomidir. baqtriya - bu bahdi, baqtra daryosi (hozirgi balxob) nomi bilan bog‘liq bo‘lgan tushunchadir. rim tarixchisi kursiy ruf shunday xabar qiladi: “baqtra daryosi nomidan shahar va viloyatning nomi kelib chiqqan”. dastlabki bosqichda bu so‘z yagona vohaning nomi bo‘lib, keyingi davrlarda keng hududga tegishli baqtriya viloyati, baqtriya davlati (bir necha daryo vohalari va viloyatlari) ma’nosida ishlatilgan. tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, qadimgi viloyatlar va mamlakatlarning nomlari odatda daryo, qabila, xalq va markaziy shaharlar nomlaridan kelib chiqqan. o‘rta osiyo xalqlarining tarixida daryolar muhim hayot manbai vazifasini bajargan. hozir ham o‘zbekistonning viloyatlari, asosan, daryo va shaharlar nomlari bilan belgilangan. demak, baqtra va baqtriya atamalari - bu geografik tushunchalardir. “baqtriyaliklar”, “baqtriya xalqi” atamalari qadimgi manbalarda tilga olinib, yagona xalqni yoki bir necha qarindosh qabilalarni …

2 / 9

hilik bilan mashg‘ul bo‘lgan davrga to‘g‘ri keladi. siyosiy qarama-qarshiliklar avj olib turgan bu jarayonlarda qurollangan suvoriylar, jangchilarning mavqei baland bo‘lgan. bu bosqichning tarixi va harbiy yo‘lboshchilarning siyosiy kurashlari “avesto”da tasvirlangan. mil. avv. 700-540 yillar qadimgi baqtriya davlatining rivojlangan davri bo‘lib, uning hududiy chegaralari: hindukush tizmasi, badaxshon va hisor tizmasiga borib taqalgan (daryo vohalari - balxob, qunduz, panj, vaxsh, kofirnihon, surxon). baqtriya davlati o‘rta osiyoda rivojlangan dastlabki davlatlar ichida eng yirigi bo‘lgan. yozma manbalarning dalolat berishicha, marg‘iyona qadimgi baqtriya davlatining tarkibiga kirgan. bundan yozma manbalar dalolat beradi. podsho doro i ning marg‘iyonadagi qo‘zg‘olonni tor-mor qilishi haqida behistun yozuvlaridagi quyidagi xulosa mavjud: “mana nimalarni men baqtriyada qildim”. doro iii davrida baqtriya va sug‘diyona birlashtirilgan ma’muriy-hududiy o‘lka bo‘lib, unda bess ismli satrap hokimlik qilgan. marg‘iyona va baqtriya aholisining urf-odatlari hamda madaniyati umumiy ildizlar va an’analarga ega bo‘lib rivoj topgan. videvdat kitobida baqtriya «eng yaxshi mamlakatlar va o‘lkalardan biri baland bayroqli, “go‘zal o‘lka” sifatida …

3 / 9

olda dafn qilingan. “baqtriya xalqi halok bo‘ldi” deb esxil o‘z asarida xulosa qilgan. qadimgi fors yozuvlarida baqtriya va baqtriyaliklar mil. avv. 522 yildan so‘ng tilga olinadi. baqtriya haqida turli xabarlar o‘rta sharqda keng ma’lum edi. gerodotning aytishicha, misr va bobil bilan bir qatorda baqtriya kir ii ning harbiy yurishlariga to‘siq bo‘lib turgan. shubhasiz, bu baqtriyaning muhim harbiy va iqtisodiy ahamiyatidan dalolat beradi (aholi, qudratli shaharlar va qal’alarning ko‘p sonliligi, xom ashyoga boyligi, muhim markaziy savdo yo‘llarining chorrahasi, hunarmandchilikning rivojlanishi, piyoda va otliq qo‘shinlarning yurti va boshqalar). bundan tashqari, baqtriya ahamoniylar davlatining uzoq sharqiy chegaralarida joylashgan podsho taxtini egallash maqsadini o‘z oldida qo‘ygan ahamoniylar sulolasi vakillari uchun norasmiy surgun joyi ham bo‘lgan bo‘lishi ehtimoldan holi emas (ahamoniylar saroyidan chetlashtirish va podsho taxtidan uzoqlashtirish jarayonida). ma’lumki, smerdis - bardiya qadimgi fors podshosi kambizning buyrug‘iga binoan o‘ldirilgan, masist o‘z akasi podsho kserks bilan taxt uchun kurashib halok bo‘lgan. baqtriya qudratiga tayanib artabon fors …

4 / 9

hgan “katta xorazm” davlati deb hisoblashganlar (v.b.xenning va i.gershevich). boshqa tadqiqotchilar zaratushtra ta’limotining birinchi tarafdori - kavivishtasp davlatini baqtriya hududiga joylashtirib, baqtriya tuprog‘ida davlatning vujudga kelishi jarayoni juda qadimgi davrlarga oid degan fikrni ilgari suradilar. arxeologiya manbalar qadimgi baqtriyada dastlabki shaharlarning vujudga kelishi va rivojlanish jarayonini aniqlash imkonini beradi. ular bronza davrida (dashtli, jarqo‘ton) paydo bo‘lgan. baqtriyaning shahar markazlari (ular asosan ayrim viloyatlarda harbiy-ma’muriy hunarmandchilik va savdo-sotiq ahamiyatga ega bo‘lgan) asrlar davomida harobalarga aylanib, yer ostida qolib ketgan. ahamoniylar davridan avval vujudga kelgan shunday markazlardan bolo hisor (baqtra), oltindilyor, qiziltepa va boytudasht yodgorliklarida arxeologik tadqiqotlar o‘tkazilgan. bu shaharlar keng maydonlarda joylashib, mustahkam mudofaa devorlari bilan o‘ralgan. yodgorliklarda xom g‘isht va paxsadan qurilgan uy-joylar qazib ochilgan. qurilish va hunarmandchilik ancha rivoj topgan. shaharlarning bir qismida hukmdorlar qarorgohlari qal’a-qo‘rg‘onlar joylashgan. baqtriya amudaryo havzasida ayrim daryo vohalarida joylashgan beshta viloyatni birlashtirgan. surxon, balxob, kofirnixon-vaxsh, panj, ko‘kcha-qunduz vohalari shular jumlasidandir. surxon vohasining markazi qiziltepa …

5 / 9

gan qal’alar yoki to‘rtburchak shaklida qurilgan uy-qo‘rg‘onlardir. qadimgi aholi sug‘orma dehqonchilik va chorvachilik bilan shug‘ullangan. yodgorliklarda sopol idishlar, bronzadan va temirdan yasalgan pichoqlar, o‘roqlar, bronza idish parchalari hamda o‘q uchlari, jez igna va bigizlar, sopol urchuqlar, toshdan ishlangan qurollar topilgan. qurilish, hunarmandchilik - temirchilik, kulolchilik, to‘qimachilik, zargarlik, charmgarlik va sug‘orma dehqonchilikning rivojlanishi baqtriyada qadimiy madaniyat yuksak darajadagi taraqqiyotini ko‘rsatadi. sug‘d (sug‘diyona). turli manbalardagi sug‘da, sug‘uda, sug‘diyona nomlarining kelib chiqishi va ularning ma’nosi hozircha noma’lum. «avesto»ning yasht kitobida tilgan olingan “sug‘d makoni gava” - sug‘diyonaning eng qadimgi viloyati bo‘lishi mumkin. ba’zi ma’lumotlarga ko‘ra, gava (gau) - “buqa”, “poda”, qashqadaryo vohasi bilan bog‘lanadi. bu atama mazkur viloyatning juda ko‘p geografik nomlarida takrorlanib saqlangan (gavdara, gavxona, tog‘lar gau, cho‘qqi gau va boshqalar). ehtimol, “gava sug‘da” atamasida “qudratli sug‘d” tushunchasi o‘z aksini topgan. qashqadaryoda qadimgi aholi dehqonchilik va chorvachilik bilan shug‘ullangan manzilgohlar va uy-qo‘rg‘onlarning qoldiqlari mil. avv. x -viii asrlar bilan belgilanadi. shular jumlasidan …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi davlatlar tarixi"

qadimgi davlatlar tarixi reja: 1. qadimgi boxtar 2. sug‘d (sug‘diyona) 3. qadimgi xorazm 4. sak-massagetlar qadimgi baqtriya. turli ilk yozma manbalaridagi baxdi, baqtrish, baqtriyona, baqtriya, baxlika (hind manbalarida) yirik o‘lka va davlatning nomidir. baqtriya - bu bahdi, baqtra daryosi (hozirgi balxob) nomi bilan bog‘liq bo‘lgan tushunchadir. rim tarixchisi kursiy ruf shunday xabar qiladi: “baqtra daryosi nomidan shahar va viloyatning nomi kelib chiqqan”. dastlabki bosqichda bu so‘z yagona vohaning nomi bo‘lib, keyingi davrlarda keng hududga tegishli baqtriya viloyati, baqtriya davlati (bir necha daryo vohalari va viloyatlari) ma’nosida ishlatilgan. tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, qadimgi viloyatlar va mamlakatlarning nomlari odatda daryo, qabila, xalq va markaziy shaharlar nomlaridan k...

This file contains 9 pages in DOCX format (45.6 KB). To download "qadimgi davlatlar tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi davlatlar tarixi DOCX 9 pages Free download Telegram