kalkulatsiya buxgalteriya hisobi usulining bir elementi sifatida

DOCX 7 pages 47.3 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 47.3 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

8-bob. mahsulot (ish, xizmat)lar tannarxini kalkulatsiyalash 1. halkulatsiya buxgalteriya hisobi usulining bir elementi sifatida kalkulatsiya — tannarxni aniqlash demakdir. tannarx deganda mahsulot tayyorlash yoki xizmat ko‘rsatish uchun ketgan xarajatlarning puldagi ifodasi tushuniladi. ushbu usuldan korxona mulklaridan ba’zilarining hisobini yuritishda foydalaniladi. masalan, ishlab chiqarilgan mahsulot, material tannarxini aniqlash. shuningdek, savdo korxonalaridagi muomala xarajatlari, moddalari, summalarini tovarlar bo‘yicha tegishli ravishda taqsimlashda ham kalkulatsiyadan foydalaniladi. o‘zbekiston respublikasi vazirlar mahkamasining «tasdilangan xarajatlar to‘g‘risida»gi nizomida xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliya- tida vujudga keladigan xarajatlar tarkibi yoritib berilgan. buxgalteriya hisobining ushbu usuli boshqa usullar bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan. umuman, e’tibor berilsa, buxgalteriya hisobining hamma usuli ham o‘zaro uzviy bog‘langan. kalkulatsiya usulining schyotlar tizimi bilan bog‘liqligi shundaki, kalkulatsiya qilinishi talab etilayotgan mablag‘ bilan bog‘liq xarajatlar tegishli schyotlarda aks ettiriladi. baholash bilan kalkulatsiyaning bog‘liqligi shundaki, kalkulatsiya orqali aniqlangan tannarxlar baholash ko‘rinishida hisobga olinadi. turli mablag‘lar tannarxi kalkulatsiya yordamida aniqlanadi, masa- lan, mehnat buyumlari, tayyorlangan mahsulot, sotilgan tovar (ish, xizmat)lar …

2 / 7

rkibi hamda moliyaviy natijalarni shakllantirish tartibi to‘g‘risida»gi nizom hisoblanadi ushbu nizomda barcha xarajatlar quyidagicha guruhlangan: mahsulotning ishlab chiqarish tannarxiga kiritiladigan xarajatlar (bunday xarajatlarga ishlab chiqarishda bevosita qatnashgan xarajatlar kiradi): a) bevosita va bilvosita moddiy xarajatlar; b) bevosita va bilvosita mehnat xarajatlari; d) boshqa bevosita va bilvosita xarajatlar shu jumladan, ishlab chiqarish xususiyatlariga ega bo‘lgan ustama xarajatlar. ishlab chiqarish tannarxiga kiritilmaydigan, ammo asosiy faoliyatdan olingan foydada hisobga olinadigan davr xarajatlariga kiritiladigan xa- rajatlar (bunday xarajatlarga ishlab chiqarishda bevosita qatnashmay- digan xarajatlar kiradi ) a) sotish xarajatlari; b) boshqarish xarajatlari (ma’muriy sarf-xarajatlar); d) boshqa operatsion xarajatlar va zararlar. xo‘jalik yurituvchi subyektning umum xo‘jalik faoliyatidan olingan foyda va zararlarni hisoblab chiqishda hisobga olinadigan xo‘jalik yurituvchi subyektning moliyaviy faoliyati bo‘yicha xarajatlari: a) foizlar bo‘yicha xarajatlar; b) xorijiy valuta bilan operatsiya bo‘yicha salbiy kurs tafovutlari; d) qimmatli qog‘ozlarga qo‘yilgan mablag‘larni qayta baholash; e) moliyaviy faoliyat bo‘yicha boshqa xarajatlar. yuqorida mahsulot tannarxiga kiritiladigan va kiritilmaydigan xa- …

3 / 7

ri aniqlash uchun xarajatlarni davrlar bo‘yicha to‘g‘ri taqsimlash kerak bo‘ladi. bunday holat gazeta va jurnallar uchun korxonalar obunasi davrida, shuningdek, yangi mahsulot ishlab chiqarish bilan bog‘liq xarajatlar sarflangan davrda yuzaga keladi. ma’lumki, korxonalar obunani yilning oxirgi oylarida amalga oshiradilar, obuna to‘lovlari ham shu oylarda to‘lanadi. vaholanki, obuna kelgusi yilning l2 oyi uchun mo‘ljallangan. 5huning uchun ham obuna to‘lovlarini kelgusi yil l2 oyi uchun taqsimlab chiqish tegishli davr xarajatlariga qo‘shish maqsadlidir. agar to‘langan obuna haqlari shu to‘langan oydagi xarajatlar tarkibiga birdaniga qo‘shilsa, shu oydagi xarajatlarning miqdori sun'iy ravishda oshib ketishiga olib kelishi tabiiydir. ahamiyat berib qaralsa, obuna xarajatlari kelgusi davrga tegishligiga ishonch hosil qilish mumkin. 5hunga o‘xshash xarajatlar hisobi uchun «kelgusi davr xarajatlari» 3l00 — schyot mo‘ljallangan. xarajatlar amalga oshirilganda, hisobi «kelgusi davr xarajatlari» 3l00 — schyotda yuritiladi. xarajat mahsulot tannarxiga qo‘shilishi kerak bo‘lgan davrda, kelgusi davr xarajatlari schyotidan joriy davr xarajatlari schyotiga o‘tkazib boriladi. kelgusi davr bilan bog‘liq xarajatlarga yana …

4 / 7

mirlash ishlari uchun ko‘p miqdordagi xarajatlar sarflanishini e’tiborga olsak, ta’mirlash ishlari bajarilgan davrdagi xarajatlarni, ya’ni mahsulot tannarxini birdaniga oshib ketishi ku- zatiladi. mahsulot tannarxini bir davrda birdaniga oshib ketishining oldini olish maqsadida, asosiy vositalar ta’mirlash ishlari yuzasidan zaxira hisoblab boriladi. zaxira hisoblash o‘zbekiston respublikasi moliya vazirligi ruxsati bilan tashkil etiladi. zaxira hisobini yuritish uchun — 89l0 «kelgusi davr to‘lovlari va xarajatlari yuzasidan zaxira» passiv schyoti mo‘ljallangan. zaxira hisoblanganda ham shu oydagi xarajat (debet 20l0, 23l0, 25l0, 9400) hamda zaxira (kredet 89l0) ko‘payadi. 5hunday qilib, har oyda ma’lum bir miqdorda mahsulot tannarxiga qo‘shib borish natijasida vujudga kelgan zaxira hisobidan ta’mirlash ishlari bajariladi. u vaqtda xarajat ko‘paymaydi, balki, zaxira summasi kamayadi. zaxiralar ko‘rinishidagi xarajatlarga ishchi va xodimlarning mehnat ta’tili kunlari uchun hisoblanadigan mehnat haqi xarajatlarini ham misol tariqasida keltirish mumkin. ma’lumki, mehnat kodeksiga ko‘ra, ishchi va xodimlar bir yilda bir marta mehnat ta’tilini olish huquqiga egadir. ba’zi bir korxonalarda ishchilar soni ko‘p …

5 / 7

sdan zaxira summasi kamayadi va shu yo‘l bilan mahsulot tannarxini sun'iy ravishda oshishining oldi olinadi. hisoblab borilgan zaxira summalari ortib qolsa, korxona foydasiga o‘tkaziladi. 5hubhali qarzlar yuzasidan zaxiralar ham korxona zararini birdaniga oshishiga yo‘l qo‘ymaslik maqsadida tashkil etiladi. hisobi esa 49l0 «5hubhali qarzlar yuzasidan zaxira» passiv schyotida yuritiladi. bunda har oyda debet 9430 kredit 49l0 buxgalteriya provodkasi amalga oshi- riladi. 5hubhali qarzlar yuzasidan yig‘ilgan zaxira hisobidan kreditorlik qarzlari qoplansa, quyidagi buxgalteriya provodkasi yoziladi: dt 49l0 «5hubhali qarzlar yuzasidan zaxira»; kt 40l0 «olinadigan schyotlar». savdo korxonalarida muomala xarajatlari bo‘lib, ular hisobi 94l0 schyotda yuritiladi. muomala xarajatlarining 23 ta moddasi mavjuddir. 73 sotilgan tovarlar uchun muomala xarajatlarini kalkulatsiya qilinishi tovar uchun savdo ustamasini aniq belgilash imkoniyatini yaratadi. masalan, muzlatgich bilan bog‘liq xarajatlar (shu muzlatgich eskirish summasi, ta’mirlash xarajatlari, elektroenergiya sarfi uchun to‘lov summalari)ni muzlatgichda saqlanadigan tovarlar miqdori o‘rtasida proporsional taqsimlash zarur, ya’ni muzlatgichda oy davomida saqlangan jami tovarlar miqdorida tovarni necha foizni …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kalkulatsiya buxgalteriya hisobi usulining bir elementi sifatida"

8-bob. mahsulot (ish, xizmat)lar tannarxini kalkulatsiyalash 1. halkulatsiya buxgalteriya hisobi usulining bir elementi sifatida kalkulatsiya — tannarxni aniqlash demakdir. tannarx deganda mahsulot tayyorlash yoki xizmat ko‘rsatish uchun ketgan xarajatlarning puldagi ifodasi tushuniladi. ushbu usuldan korxona mulklaridan ba’zilarining hisobini yuritishda foydalaniladi. masalan, ishlab chiqarilgan mahsulot, material tannarxini aniqlash. shuningdek, savdo korxonalaridagi muomala xarajatlari, moddalari, summalarini tovarlar bo‘yicha tegishli ravishda taqsimlashda ham kalkulatsiyadan foydalaniladi. o‘zbekiston respublikasi vazirlar mahkamasining «tasdilangan xarajatlar to‘g‘risida»gi nizomida xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliya- tida vujudga keladigan xarajatlar tarkibi yoritib berilgan. bu...

This file contains 7 pages in DOCX format (47.3 KB). To download "kalkulatsiya buxgalteriya hisobi usulining bir elementi sifatida", click the Telegram button on the left.

Tags: kalkulatsiya buxgalteriya hisob… DOCX 7 pages Free download Telegram