tarixiy jarayonda jamiyatning madaniy va ma’naviy qadriyatlari. jamiyat va tarix

DOCX 17 стр. 62,1 КБ Бесплатная загрузка

17 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 62,1 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 17

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 17

tarixiy jarayonda jamiyatning madaniy va ma’naviy qadriyatlari. jamiyat va tarix reja: 1. jamiyat haqidagi falsafiy ta’limotlar tarixi. jamiyat paydo bo‘lishining ilmiy asoslari 2. jamiyatning iqtisodiy, ma’naviy, siyosiy va ijtimoiy asoslari. 3. jamiyat hayotiga sivilizatsiya ta’siri, sivilizatsiya 4. jamiyatning madaniy va ma’naviy qadriyatlari 5. tarix falsafasining predmeti, tuzilishi va funksiyalari. jamiyat tushunchasi. jamiyat fanga ma’lum tizimlar orasida eng murakkabi bo‘lib, uni o‘rganish jiddiy qiyinchiliklar tug‘diradi. jamiyat hayoti juda faol bo‘lib, har bir xalq o‘zining alohida, betakror tarixiga ega. jamiyat hayotining barcha jarayonlari bir-biri bilan shu darajada uzviy bog‘liqki, ba’zan turli vaziyatlarda belgilovchi va belgilanuvchi jarayonlar o‘rin almashadi. tarixiy jarayonda tasodiflar va sub’ektiv omil ayniqsa muhim rol o‘ynaydi. jamiyat hayoti asrlar osha olimlar va faylasuflarning tadqiqot ob’ekti bo‘lib kelmoqda. u turli fanlar, chunonchi: sotsiologiya, tarix, siyosatshunoslik, huquqshunoslik, etnografiya, iqtisodiy nazariya va hokazolar doirasida o‘rganiladi. fanning vazifasi – jamiyat tuzilishini o‘rganish, tarixiy jarayonda takrorlanuvchi, umumiy xossalar, jihatlar, omillar va qonuniyatlarni aniqlashdan iborat. ilmiy …

2 / 17

‘z mo‘ljallariga tayanadi, ijtimoiy va gumanitar fanlarning kategoriyalar apparatini ishlab chiqishda ishtirok etadi. o‘z kategoriyalarining ijtimoiy mazmunini yoritar ekan, falsafa shunga asoslanib muayyan-tarixiy jarayonlarni tahlil qilishni amalga oshiradi. tarix falsafasining muammolaridan biri bu tarixiy jarayonning birligi muammosi va tarixni davriylashtirish tamoyillarini belgilashdir. falsafaning vazifasi jamiyat hayotining asosiy negizlarini, uning tizim tashkil etadigan omillarini aniqlashdan iborat. tarix falsafasida dunyoqarashga doir mo‘ljallarining rang-barangligi bilan ajralib turadigan ko‘plab oqimlar va yo‘nalishlar mavjud bo‘lgan. shu sababli har bir faylasuf, odatda, o‘z mo‘ljallariga amal qiladi, nafaqat dunyoni, balki jamiyatni ham o‘ziga xos tarzda tushuntiradi. xix asrda madaniy-tarixiy tiplar nazariyasi vujudga kelgan bo‘lsada, aslida bu haqdagi dastlabki qarashlar forobiy ijodiga mansub. forobiy insonlar jamiyatini ikki madaniy- tarixiy tiplarga ajratadi: birinchisi to‘liq jamiyat bo‘lib, u o‘zida a) yer yuzidagi jami insonlarni qamrab oluvchi yirik jamiyat, b) yerning muayyan qismida yashovchi bir millat yoki bir dinga mansub kishilarning o‘rta jamiyati v) muayyan qavm yoki dinga mansub bir shahar …

3 / 17

baxt saodatning bosh markazi deb ta’kidlaganlar. forobiy esa, butun dunyodagi jamiyat haqida fikr yuritib, uning xukmdori qandaydir alohida olingan xalq, qavm yoki jamoa boshlig‘i emas, balki butun madaniy dunyodir deb ta’kidlaydi va bu fikri bilan yunon faylasuflaridan ilgarilab ketadi. [1: 1 форобий фозил шаҳар аҳолиси.-т.: шарқ, 1999. –б.82-83] [2: 2 форобий фозил шаҳар аҳолиси.-т.: шарқ, 1999.-б..69] madaniy-tarixiy tiplar tushunchasi sotsiologiyaga n.ya.danilevskiy tomonidan kiritilgan bo‘lib, u tarixni «o‘ziga xos sivilizatsiyalar»ning o‘zaro munosabatlari sifatida tasavvur qilgan. bu sivilizatsiyalarning rivojlanishi etnik guruhlarning til jihatidan birligi va sivilizatsiyani tashkil etadigan xalqlarning siyosiy mustaqilligi; (ular bir tipning asoslarini boshqa tipga o‘tkazmaydilar, lekin boshqa o‘tmishdagi va hozirgi sivilizatsiyalar ta’sirini his qiladilar); barcha sivilizatsiyalarning etnik jihatdan rang-barangligi va rivojlanish jarayonining birligi (ular o‘sish, qisqa muddat ravnaq topish va tanazzul bosqichlarini boshdan kechiradi) kabi qonunlar bilan belgilanadi. n.danilevskiyning g‘oyalari keyinchalik shpengler va toynbi konsepsiyalarida rivojlantirildi, lekin ularning ilmiy asoslarini p.a.sorokin taklif qildi. p.a.sorokin (1889-1968). taniqli faylasuf p.a.sorokin tarix …

4 / 17

shi haqida ajdodlarimiz hayotining arxeologlar topgan va odamlarning ko‘plab avlodlari bosib o‘tgan murakkab va fojialarga to‘la tarixiy yo‘ldan dalolat beradigan izlarga qarab xulosa chiqarish mumkin. shunga qaramay inson va jamiyat kelib chiqishining to‘liq manzarasi fanda hanuzgacha yaratilmagan. jamiyat kelib chiqishining diniy talqini ham (u o‘z mifologiyasini haqiqat deb tan olishni talab qiladi), idealistik konsepsiya (o‘zining spekulyativligi tufayli) va materializm (ilmiy dalillar yetarli emasligi bois) ham asosli e’tirozlar uyg‘otadi. kant materializmdan inson ruhining tabiatini tushuntiruvchi tamoyil sifatida foydalanish hech qachon mumkin emas, deganida, ma’lum ma’noda haq edi. ammo, daliliy ma’lumotlar ozligiga qaramay, biz jamiyatning vujudga kelish manzarasini ancha aniq yaratish imkonini beradigan ilmiy dalillarga ishonch bilan qarash lozim, deb hisoblaymiz. jamiyatning kelib chiqishini ilmiy tavsiflash borasidagi qarashlar. bunday qarashlar mehnat va mehnat qurollari markscha nazariyasi doirasida amalga oshirilgan. bu nazariyaga ko‘ra mehnat, so‘ngra burro nutq inson jamiyatini yaratgan. inson hayotida mehnat qurollarining ahamiyatini rad etmagan holda, bu farazni tasdiqlovchi aniq ilmiy …

5 / 17

langan xulq-atvor ramziy belgilar, keyinchalik esa nutq vujudga kelishiga asos bo‘lgan. to‘plangan tajribani belgilar tizimida qayd etish va avloddan-avlodga o‘tkazish qobiliyatining shakllanishi hayvonlar to‘dasi kishilik hamjamiyatiga aylanishining muhim omili bo‘lgan deb taxmin qilish mumkin. bunday qobiliyatga hayvonlarning biron-bir turi ega emas. namoyish etish, o‘rnak ko‘rsatish, taqiqlar va cheklashlar tizimi muloqotning nafaqat noverbal, balki asta-sekin shakllangan verbal vositalarida ham o‘z ifodasini topgan. muloqot mehnat ko‘nikmalarini mustahkamlash, ovqat topish va unga ishlov berishni tartibga keltirish, o‘z jamoa harakatlarini muvofiqlashtirish imkonini bergan. etnografik ma’lumotlar tajribani avloddan-avlodga o‘tkazish va jamoa faoliyati ko‘nikmalarini shakllantirish shakli sifatida o‘yin ulkan ahamiyat kasb etganidan dalolat beradi. ma’lum taqiqlar orasida ovqatga doir xulq-atvor bilan bog‘liq taqiqlar, shuningdek seksual cheklashlar, avvalo yaqin qarindoshlar jinsiy aloqaga kirishishi – insestning taqiqlanishi ayniqsa ajralib turadi. ular insoniyat kelajagi uchun olamshumul ahamiyat kasb etgan. zero tartibsiz jinsiy aloqalar naslning buzilishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan. aslida, olingan tajriba yaqin qarindoshlar o‘rtasida nikohning taqiqlanishiga sabab bo‘lgan. …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 17 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tarixiy jarayonda jamiyatning madaniy va ma’naviy qadriyatlari. jamiyat va tarix"

tarixiy jarayonda jamiyatning madaniy va ma’naviy qadriyatlari. jamiyat va tarix reja: 1. jamiyat haqidagi falsafiy ta’limotlar tarixi. jamiyat paydo bo‘lishining ilmiy asoslari 2. jamiyatning iqtisodiy, ma’naviy, siyosiy va ijtimoiy asoslari. 3. jamiyat hayotiga sivilizatsiya ta’siri, sivilizatsiya 4. jamiyatning madaniy va ma’naviy qadriyatlari 5. tarix falsafasining predmeti, tuzilishi va funksiyalari. jamiyat tushunchasi. jamiyat fanga ma’lum tizimlar orasida eng murakkabi bo‘lib, uni o‘rganish jiddiy qiyinchiliklar tug‘diradi. jamiyat hayoti juda faol bo‘lib, har bir xalq o‘zining alohida, betakror tarixiga ega. jamiyat hayotining barcha jarayonlari bir-biri bilan shu darajada uzviy bog‘liqki, ba’zan turli vaziyatlarda belgilovchi va belgilanuvchi jarayonlar o‘rin almashadi. tarixiy j...

Этот файл содержит 17 стр. в формате DOCX (62,1 КБ). Чтобы скачать "tarixiy jarayonda jamiyatning madaniy va ma’naviy qadriyatlari. jamiyat va tarix", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tarixiy jarayonda jamiyatning m… DOCX 17 стр. Бесплатная загрузка Telegram