etnotoponimlar va antropotoponimlar

DOCX 6 pages 21.0 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 21.0 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

mavzu: etnotoponimlar va antropotoponimlar reja: 1. о‘zbekiston etnotoponimlarining shakllanish qonuniyatlari 2. anlropotoponimlar haqida umumiy tushuncha 3. о‘zbekiston antropotoponimlarining hududiy tafovutlari tuyanch atamalar va iboralar: etnonim, elnotoponim, tarqulish areallari, etnik be/gi, antropotoponim, memorial va mafkuraviy nomlar. etnotoponimlar. qadimiy kartalarga e ’tibor berib qaralsa, asosiy toponimik yukni qabila va xalqlar nomlari, ya'ni etnonimlar tashkjl etadi. buni boisi shuki, kishilik jamiyatining dastlabki bosqichlaridan buyon aholining etnik tarkibi hududni belgilash uchun asos bo'lib xizmat qilgan. etnik belgi bilan nomlashda ijtimoiy voqelik bosh me'yor, mezon vazifasini o'tagan. masalan, sug'diyona, baktriya, iberiya. parfiya kabi nomlarni eslash kifoya, chunki ularning barchasida etnik nom mujassam. chunki, xalqning eng ibtidoiy etnomadaniy belgisi va eng muhim qadriyatlaridan biri uning nomi bo'lgan. boshqacha aytganda, har qanday etnik birlik qadimda hududiy. iqtisodiy, lisoniy va kelib chiqishi jihatidan nasl-nasabidan tashqari, maxsus nomga ega bo'lishi shart bo'lgan. shuning uchun, muayyan sharoitda tabiiy-tarixiy taraqqiyot jarayonda vujudga kelgan etnik birlikning nomi ular yashaydigan hududga ham nom …

2 / 6

oponimik (1ia'lumotlar qo'l keladi etnonimlar juda qadimiy so'zlar. ular yordamida xalqlar etnogenezini o'rganish mumkin. masalan. xorazm ctnogratiyasini t)tgangan s.p.tolstov bu haqda shunday ma’lumot yozib qoldirgan: “avestoda yozishicha, jamiyat asosini urug' tashkil qilgan. urug'lar "vis” deb atalgan. ij ma’lum bir qishloqa holisidan tashkil topgan bo'lib. qishloqning o'zi ham “vis” deb yuritilgan. bu so'zning keyingi davrlardagi shakli "diz” dir. bir necha urug' birlashib zantuni tashkil qilgan. nihoyat qabilalar ittifoqi yoki viloyat daxu yoki daxyu deb yuritilgan”. joy nomlarida aks etgan etnonimlarning tahlili shuni ko'rsatadiki, ko'pincha qabila yoki urug' nomi. ba'zan ularning atrofdagi aholidan etnografik jihatlari bilan farqi etnonimning toponimga aylanishiga sabab bo'lgan. nomlashni o'ziga xos qoidalaridan biri shuki. aksariyat hollarda aholi maskanlariga nom o'zgalar tomonidan berilgan. aholi maskanini yaratuvchi bilan nomlovchi jamoa munosabati bu jarayonda muhim omil sanalgan. v.a.nikonov yozishicha. etnotoponimlar etnik guruh yaxlit vashaydigan hududda emas, balki uning chekka qismida, ya'ni yoshqa bir etnik birlik bilan chegaradosh hududlarda paydo bo’lgan. masalan, …

3 / 6

bilan izohlash mumkin. etnotoponimlar - tarixan faol kategoriya sanaladi. bu turdagi geografik nomlarga hududiylik, lakroriylik xos va u tarixiy - geografik sabablar, ya’ni etnosni tarqalishi, etnik aloqalar hamda xo'jalik faoliyatini xususiyatlari bilan bog'liq. nomning takroriyligi nom asosidagi so'zning boshqa ijtimoiy, etnik, ruhiy, falsafiy xususiyati borligini ko'rsatadi. nomshunoslikning asosiy qonuniyatlaridan biri takroriylik. uning turi ham xilma-xil. asosiy sababi xalq tafakkuridagi umumiylik. tabiat hodisalarini bir xil idrok qilinishidir. inson tafakkuridagi, ma'naviyatidagi bu holat joy nomlariga ko'chgan. etnotoponimlarning ma'lum hududda qayta takrorlanishiga etnik guruh vakillarini ijtimoiy hayot tarzi ham ta’sir ko'rsatgan. boshqacha aytganda, bir joyda yoki bir-biriga yaqin masofalarda aynan bir etnotoponimning takrorlanishi tasodifiy hoi emas. gap shundaki. yarim o'troq va ko'chmanchi tarzda hayot kechirgan aholining o'troq hayotga o'tishida muayyan tafovutlar bo'lgan. shu sababdan, ayrim hududlar toponimiyasi tarkibida bitta etnik birlik nomi etnotoponim sifatida bir necha bor takrorlanadi. mutaxassislar bitta etnotoponimning bir necha bor takrorlanishini etnik guruh vakillari butun urug'i bilan emas. balki …

4 / 6

cha, xorazm etnotopnimlarining xarakterli xususiyatlaridan biri shuki, ayrim etnik nomlar bir necha hatto o'nlab etnotoponim sifatida uchraydi. bu fakt mazkur hududda urug'-qabilaga bo'linish, urug'chilik xususiyati uzoq davom etganligidan dalolat beradi. etnotoponimlar shimoliy xorazmda juda sermahsul. urug'-qabila nomi bilan ataluvchi toponimlarning ko‘plab takrorlanishi bu yerdagi xalqlarning keyin ko'chib kelganligini ko'rsatadi. etnotoponimlar janubiy xorazmda shimolga nisbatan ancha barqarordir. janubda etnotoponimlar deyarli uchramaydi. masalan, nukus etnotoponimi shimoliy xorazmda o'n ikki marta, janubda esa atigi bir marta uchraydi. xorazm etnotoponimlarining diqqatga sazovor joyi shundaki, ular respublikadagi aksariyat mintaqalardagi kabi kichik aholi maskanlarini nomini emas, balki ancha katta shaharlar (qo'ng'irot, mang'it, qipchoq, nukus) nomini tashkil etadi. buni xiva xonligida urug'chilik boshqa hududlarga nisbatan kuchliroq bo'lganligi va har qaysi urug' o'troqlikka o'tganda o'zini yaxlit turkum deb his qilganligi hamda mayda qishloqlarga sochilib ketmaganligi bilan izohlash mumkin. shahar va qishloqlar nomini tashkil etgan etnotoponimlarga qarab qadimda ushbu hududda qanday etnik guruhlar istiqomat qilganligini bemalol bashorat qilish mumkin. …

5 / 6

irgan. qadimda urug"laming muqaddas liayvonlari (totemi) bo'lgan. majusiylar davridan qolgan totemistik qarash insoniyatning tabiatga. tabiiy hodisalarga. turli mavjudotlarga munosabati majmui sanaladi. ko'pgina etnonimlar urug' - aymoq tamg'asi nomi bilan atalgan. liar bir urug'ning o'z tamg'asi bo'lgan. tamg'alar dehqonchilik bilan shug'ullanuvchi aholi o'rtasida emas. chorvador aholi uchun muhim belgi vazifasini o'tagan. chorvachilik bilan shug'ullangan har bir etnik guruhning o'z tamg'asi bo'lgan. tamg'alar shakli. tuzilishi, tasviri. anglatgan ijtimoiy mazmuni va mohiyati bilan bir-biridan farqlangan. tamg'a ramziy nishon. belgi vazifasini o'tagan. asosan chorvadorlar boshqalardan farq qilishi uchun o'zlariga tegishli chorvani turli shaklda tamg'alab qo'yishgan. jizzax viloyati toponimiyasini o'rgangan a.zokirovning yozishicha. viloyat hududidagi etnotoponimlar tarkibida uchraydigan taroqli, cho'michli, qirg'ili, bolg'ali kabi urug'larning tamg'alari shaklan ana shu uy-ro'zg'or anjomlariga o'xshash bo'lgan. bulardan tashqari, kishi ismlari, joy nomlaridan kelib chiqqan, kasb-hunar nomi. jamiyatdagi ijtimoiy mavqesi, urug'- ajdodlarni laqabi bilan bog'liq etnonimlar ham mavjud. dunvo kartasiga e ’tibor bilan qarasangiz ko'plab etnotoponimlarga ko'zingiz tushadi. chunki, ko'pchilik manilakatlarning …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "etnotoponimlar va antropotoponimlar"

mavzu: etnotoponimlar va antropotoponimlar reja: 1. о‘zbekiston etnotoponimlarining shakllanish qonuniyatlari 2. anlropotoponimlar haqida umumiy tushuncha 3. о‘zbekiston antropotoponimlarining hududiy tafovutlari tuyanch atamalar va iboralar: etnonim, elnotoponim, tarqulish areallari, etnik be/gi, antropotoponim, memorial va mafkuraviy nomlar. etnotoponimlar. qadimiy kartalarga e ’tibor berib qaralsa, asosiy toponimik yukni qabila va xalqlar nomlari, ya'ni etnonimlar tashkjl etadi. buni boisi shuki, kishilik jamiyatining dastlabki bosqichlaridan buyon aholining etnik tarkibi hududni belgilash uchun asos bo'lib xizmat qilgan. etnik belgi bilan nomlashda ijtimoiy voqelik bosh me'yor, mezon vazifasini o'tagan. masalan, sug'diyona, baktriya, iberiya. parfiya kabi nomlarni eslash kifoya, chunki...

This file contains 6 pages in DOCX format (21.0 KB). To download "etnotoponimlar va antropotoponimlar", click the Telegram button on the left.

Tags: etnotoponimlar va antropotoponi… DOCX 6 pages Free download Telegram