modul: gidrosfera va uni muhofaza qilish

DOCX 16 pages 933.5 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 933.5 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

4-modul: gidrosfera va uni muhofaza qilish. 5-mavzu: girosfera. tabiatda suvning roli va ahamiyati. reja: 4.1.1 tabiatda suv va uning ahamiyati o’zbekiston respublikamizning umumiy suv resurslari; 4.1.2 gidrosferaning ifloslanishi. chuchuk suv tanqisligi va muammosi hamda suv resurslaridan foydalanishda sodir bo’layotgan asosiy muammolar. suv resurslaridan foydalanishda sodir bo’layotgan asosiy muammolar. 4.1.3 oqova suv tushunchasi. oqova suvlarning turli xususiyatilariga ko’ra sinflanishi; sanoatda suv ta’minoti va suvning yopiq aylanma tizimi; 4.1.4 oqova suvlarni tozalash usullari. sanoatda hosil bo’ladigan oqova suvlarning tozalash usullari (mexanik, fizik-kimyoviy, kimyoviy, biologik) oqova suvlarni tozalash tizimlari va inshootlari. 4.1.1 tabiatda suv va uning ahamiyati hamda o’zbekiston respublikamizning umumiy suv resurslari. yer kurrasida suvlardan iborat bo’lgan qobiq, gidrosfera deb ataladi. unga biosferadagi barcha suvlar –okean, dengiz, ko’l, daryo, muzliklar, yer osti suvlari va atmosfera xavosi tarkibidagi suv bug’lari kiradi. gidrosferaning umumiy suv miqdori taxminan, 1403 mln km3 bo’lib, shundan, okean suvlari 1370 mln km3, muzliklar 24 mln km3, yer osti suvlari …

2 / 16

chunki kishilik jamiyatida suvning o’rnini bosadigan boshqa resurs yo’q. masalan, ko’mir, neft, gaz kabi yoqilg’ilari, biri ikkinchisining o’rnini qoplayveradi. bu yoqilg’ilar kamaysa uning o’rnini atom, termoyadro yoki quyosh enyergiyasi, gidroenyergiya qoplashi mumkin. lekin hozircha suvning o’rnini qoplay oladigan boshqa resurs yo’q. bu esa suvning juda muhim va bebaho tabiiy resurs ekanligidan dalolat beradi. yer kurrasidagi suv qatlami sayyoramizda termik rejimni tartibga solib turadi. okean va dengizdagi suvlar quyoshdan kelayotgan issiqlikni to’plab, qishda uning atrofini juda ham sovib ketishidan saqlab turadi. atmosferadagi suv esa quyosh radiotsiyasining filtri ya’ni, himoya qatlami hisoblanadi. suv yer yuzasidagi iqlimga ham ta’sir etadi. buni dengiz oqimlari misolida yaxshi bilish mumkin. okean va dengiz oqimlari sayyoramizda quyosh issiqligini qayta taqsimlaydi. oqimlar quyi kengliklaridagi ortiqcha to’plangan issiqlikni o’rta va yuqori kengliklarga surib, iqlimni ancha yumshatadi. suv ayniqsa organizmlarning yashashi uchun juda muhim ahamiyatga ega. yer yuzasidagi tirik organizm suvsiz yashashi mumkin emas. chunki har qanday hayvon, o’simlik va …

3 / 16

sport vositasi, ommaviy sport ishlarida kam foydalaniladi. shunday qilib suv kundalik hayotimizning hamma soxalarida qo’llaniladigan juda muhim universal tabiiy resursdir. o’zbekiston respublikasida umumiy suv resurslari. o’zingizga ma’lumki, respublikamizning asosiy suv manbalari–amudaryo, sirdaryo, zarafshon, qashqa- daryo, surxandaryo, oxangaron va chirchiq daryolari xisoblanadi. respublikamizda xammasi bo’lib 10-12 mlrd m3 oqar suv mavjud bo’lib, qolgan 85-90 mlrd m3 suv qo’shni mamlakatlar (xususan, tojikiston va qirgiziston) dan oqib keladi. amudaryo suv yig’ish maydoni va yillik suv xajmi jihatidan boshqa daryolardan yuqori turadi. amudaryoning uzunligi 1900 km, faqatgina tog’larda suv yig’ish maydoni 2770 km2 . amudaryoning qariyb 83% suvlari tojikiston xududida, faqatgina 6% suvi o’zbekiston xududida shakllanadi. sirdaryoning uzunligi 2140 km bo’lib, suv yig’ish maydoni 150 ming. km2 va yillik suv xajmi 37,1 km3 ni tashkil etadi. sirdaryoning qariyb 80% suvlari qirgiziston xududida, faqatgina 13% suvi respublikamiz xududida shakllanadi. shuni aloxida ta`kidlash kerakki, orol dengizi xavzasining suv resurslarining shakllanishiga tojikiston respublikasi aloxida o’rin tutadi. tojikiston …

4 / 16

00 litr suv sarflaydi. rivojlangan mamlakatlarda bir kishi uchun bir sutkada o’rtacha 500-600 litr suv sarflanadi. ammo rivojlanayotgan mamlakatlarda esa bu ko’rsatgich 2-3 marotaba kichik bo’lib, 200-250 litr suv sarflanadi. maishiy xo’jalik ehtiyojlari uchun bir kishiga bir sutkada shaxarlarda 150 litr suv (bir yilda 55m3 suv), qishloq joylarida esa, 50 litr suv (bir yilda 18-20m3 suv) sarflanadi. xozirga paytda, dunyo bo’yicha, 200 mln gektar yerlarni sug’orish uchun yiliga yer osti manbalaridan va daryolardan 2800 km3 suv olinmoqda. bu esa daryo suvlarini 7 % ni tashkil yetadi. sug’orish uchun olingan suvning 80 % yoki 2300 km3 suv ishlatilsa, uning 20 % yoki, 470-480 km3 suv daryo va ko’llarga oqava suv sifatida chiqarilib yuboriladi. bir tonna don etishtirish uchun 3ming m3 suv, bir tonna sholi etishtirish uchun 7 ming m3, bir tonna makkajuxori etishtirish uchun esa, 1500 m3 suv sarflanadi. 1 kg o’simlik massasi xosil bo’lishi uchun o’simlik turiga qarab 150 m3 …

5 / 16

enti 95-98 % ni tashkil etmoqda. shuning uchun respublikamizda ichimlik suviga va sugorishga yaroqli bo’lgan suvlarga ehtiyoj nixoyatda oshib bormoqda. suv tanqisligi, chiqindi suvlarni tozalash va ulardan qayta foydalanish muammolari vujudga kelmoqda. mutaxassislar markaziy osiyo tabiiy sharoitini inobatga olib, ekinlarni sug’orishga o’rta xisobda bir gektar yerga salkam 10 ming m3 suv sarflanishi maqsadga muvofiq ekanligini asoslab berganlar. amalda esa o’zbekiston iqtisodiyotida 1960-1990 yillar mobaynida sug’oriladigan xar bir gektar ekin maydoniga 17,2 ming m3 suv sarflangan, ya`ni 7,2 ming m3 suv ortiqcha suv sarflanib kelingan. 1993 yilda xar bir gektar sug’oriladigan yerga 13,2 ming. m3 ,1994 yilda 12,6 ming. m3 va 1995 yilda 11,2 ming .m3 suv sarflangan. shuni xam eslatib o’tish kerakki, yerlarni meliorativ xolati barcha viloyatlarimizda ham bir xil emas. yer osti suv manbalari respublikamizning tabiiy boyligi bo’lib, undan ichimlik suv sifatida, sug’orish, sanoatda va chorvachilik fermalarida keng foydalaniladi. yer osti suvlari asosan yogingarchiliklar va sug’orish suvlarining tuproq orqali …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "modul: gidrosfera va uni muhofaza qilish"

4-modul: gidrosfera va uni muhofaza qilish. 5-mavzu: girosfera. tabiatda suvning roli va ahamiyati. reja: 4.1.1 tabiatda suv va uning ahamiyati o’zbekiston respublikamizning umumiy suv resurslari; 4.1.2 gidrosferaning ifloslanishi. chuchuk suv tanqisligi va muammosi hamda suv resurslaridan foydalanishda sodir bo’layotgan asosiy muammolar. suv resurslaridan foydalanishda sodir bo’layotgan asosiy muammolar. 4.1.3 oqova suv tushunchasi. oqova suvlarning turli xususiyatilariga ko’ra sinflanishi; sanoatda suv ta’minoti va suvning yopiq aylanma tizimi; 4.1.4 oqova suvlarni tozalash usullari. sanoatda hosil bo’ladigan oqova suvlarning tozalash usullari (mexanik, fizik-kimyoviy, kimyoviy, biologik) oqova suvlarni tozalash tizimlari va inshootlari. 4.1.1 tabiatda suv va uning ahamiyati hamda o’zbek...

This file contains 16 pages in DOCX format (933.5 KB). To download "modul: gidrosfera va uni muhofaza qilish", click the Telegram button on the left.

Tags: modul: gidrosfera va uni muhofa… DOCX 16 pages Free download Telegram