o‘zbek bolalar adabiyotining shakllanish bosqichlarida adabiy ertaknavislik an’analari

DOCX 7 pages 25.5 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.5 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

5-mavzu. o‘zbek bolalar adabiyotining shakllanish bosqichlarida adabiy ertaknavislik an’analari reja: 1. ertak janri haqida umumiy ma'lumot. 2.ertaklarning ijro usuli. 3. ertaklarning mavzu jihatdan turlari. so’z san'atining dastlabki namunalari insoniyat nutqi paydo bo’lishi bilan yuzaga kela boshladi. ertak termini mahmud koshg’ariyning xi asrda yozilgan «devonu lug’otit turk» asarida etuk shaklida uchraydi va biror voqeani og’zaki tarzda hikoya qilish ma'nosini bildiradi. hozir fol’kloristik termin sifatida ertak so’zi qabul etilgan bo’lsa-da, surxondaryo, samarqand, farg’ona o’zbeklari orasida matal deb yuritiladi. buxoro atrofidagi rayon va qishloqlarda, shuningdek, boshqa erlardagi ikki tilda (o’zbek va tojik tillarida) so’zlashuvchi aholi orasida ushuk deb ataladi. xorazmda varsaqi, toshkent shahri va uning atrofida cho’pchak termini ham ishlatiladi. o’zbeklar orasida ertak, matal, cho’pchak terminlaridan boshqa yana hikoya, afsona, o’tirik, tutal kabi atamalar uchraydi. alisher navoiy asarlarida afsona, ertak va masal ma'nolarida cho’rchak so’zi ishlatilganki, u ham cho’pchak so’ziga to’g’ri keladi. cho’pchak kichik hikoyalarni to’plash, hikoya qilish, topish, izlash ma'nosida bo’lgani uchun …

2 / 7

muniga mos ruhiy holatlarga kiradi, ertak sirli olamini ta'minlash uchun ovoz jilosiga, hz va gavda harakatlariga (mimika va pantomimikaga) alohida e'tibor beradi, ertakni baqirib-chaqirib aytmaydi, balki goh shivirlab, goh ovozini ko'tarib, ko'zlarini har xil holatga solib, hmshoqlik bilan samimiy hikoya qiladi. hayvonlarga xos ovozlarni taqlid qilsa, mifologik obrazlar ovozi vahmkor ohangda bo'lishini ta'minlaydi. shu taxlitda butun bir ertakni bir o'zi ijro etadi, asardagi ruhiy olamni o'z kechinmalari bilan to'ldiradi va hayajonbaxshligini ta'minlaydi. shu ijro xususiyatiga ko'ra ertak ijrochiligi xalq yakka aktyor teatrini eslatsa-da, aslida har qanday dekoratsiyalardan va boshqa sahnaviy atributlardan xoliligi bilan undan farq qiladi. ertaklar professional ijrochilikka asoslangan. o'tmishda ertaklar yilning ma'lum davrida, belgilangan paytda ijrochilik salohiyatiga ega bo'lgan yoshi ulug', dono, hurmatli va e'tiborli kishilar tomonidan aytilgan. odatda bunday professional ijrochilar ertakchi deb yuritiladi.xalq ertak aytmoqqa jiddiy qaragan.shu haqdagi nuqtai nazarini «ertak ermak emas, ertakchi og'ziga kelganini demas” maqolida ifodalagan.ertak ertakchi tomonidan yo bir kishiga, yo butun …

3 / 7

– xarakati saqlangan xolda saqlangan xolda jonlantirib tasvirlangan. ma’lumki bunday ramziy obrazlardir. ularning o‘zlariga xos tabii belgi saqlangan xolda jonlantirib tasvirlangan. ma’lumki, unday ramziy obrazli ertaklar kattalar adabiyotila ham ko‘plab mavjud: bunday ertaklarda maktabgacha tarbiya yoshdagi bolalar ertagining o‘ziga xos farqlari bor. - bu farqlar, birinchidan ertakalardan ertaklardan hir xil hayvonlar, parrandalar, o‘simliklar, jonli – jonsiz narsalar xayoti, xatti – harakati, ruhiyati, tafakkuri barcha yoshdagi bolalarga xosligini sezilib turishido‘a ikkinchidan, asarlarining ichki va tashqi badiiy shaklda, syujeti, kompazitsiyalar va ziddiyatlar qurilishida, xayotlik va uydurma, g‘ayritabiiylikning qo‘shilishi me’zonlari o‘ziga xosligida namoyon bo‘ladi. bog‘cha yoshidagi bolalar uchun yaratilgan o‘zbek xalq ertaklari va adabiy ertaklar ichida, garchi oz bo‘lsada, bevosita odamlar obrazi yaratilgan asarlar ham mavjud. maktabgacha tarbiya yoshdagi bolalar ruhiy olamiga mos tarzda yaratilgan o‘zbek adilarining adabiy ertaklarida kichkintoylar dunyoqarashining shakllantirishida muim rol o‘ynovchi xalq ertaklari taktikasiga xos an’analariga ijodiy rooya qilinib talqin qilinganligi uchun ular qiziqarli, ta’sirli chiqqan. - ertaklarda mazmun …

4 / 7

iga, unga yaratilgan obrazlarning jozibadorligiga bohliq. agar asarlar badiiy jihatdan har tomonlama mukammal yozilgan bo‘lsa, qaysi janrda bo‘lishidan qat’iy nazar, ular kichkintoylarni qiziqtiradi, qalblarini haljonlantiradi. bu fikrning to‘g‘riligini h.nazir, mirmuqsin, x. to‘xtaboev, o‘. xoshimov, s.anorboev, f.musajanov, m.murodov, m.jaloliddinova, t.muhammadiyorova, ya.sadullaeva, k.rahim, n.orifjonov a.irisov, boshqa o‘zbek adabiyotlarining xar xil mavzularda yozilgan ko‘plab hikoyalari ham tasdiqladi. binobarin maktabgacha yoshdagi bolalar ruhiga, bilim saviyasiga mos tarzda ular tarbiyasida muhim rol o‘ynovchi g‘oyalar tasvirli, xal etgan janridagi asarlardan aslo qolishmaydi. maktabgacha taribya yoshidagi bolalar hikoyasining asosiy qahramonlari shu yoshdagi bolalardir. yozuvchilarimiz kichkintoylarning oila va bog‘chadagi xayotini, o‘rtoqlari davrasida turli yig‘inlardagi xatti – xarakatlarini k4attalar mehnatida ishtirok etishni, tabiatdagi har xil narsa – hodisalarga bo‘lgan munosabatlarini g‘oyaviy mazmunga mos badiiy shaklining uyg‘unligida tasvirlash, aks ettirishi orqali ularning ruhiy – ma’naviy qiyofasini ko‘rsatishga, o‘ziga xos tipik obrazlarning yaratishga arakat qilganlar. kichkintoylar hikoyalarining ko‘pchiligida bolalar bilan birga kattalar obrazi ham yaratilgan. adiblarimiz insoniyatning ahloq – odob, avlod …

5 / 7

sif tipiklashtirishi, individuallashtirish, qahramonning ruhiy olamini ochish va boshqa obraz yaratish vositalari hamda usullarini qo‘llashi me’yorlarida aniq bilinib turadi. shuning uchun yozuvchilarimizning hikoyalarini obraz, harakatlar, yaratish mahorati va badiiy uslub muammolari asosida tekshirayotganda ana shu jihatlarga alohida ahamiyat berish zarur. bularmiz ko‘zlangan maqsadga erishib bo‘lmaydi.garchi ertak eng qiziqarli nuqtasiga - kul'minatsiyasiga kelib qolganiga qaramay, tong otgan zahoti uni aytishdan to'xtanilgan.xususan, sehrli-fantastik ertaklar ijrochiligida bunga qat'iy amal qilingan.sababi - sehrli-fantastik ertaklarda mavjud dev, pari, ajina singari qorong'ulik olamining mavjudotlari yorug'lik olamiga chiqib, insonlarga, ayni paytda ertak tinglovchilariga ziyon- zahmat etkazishlari mumkin degan e'tiqod tufayli shunday yo'l tutilgan.qolaversa, ertaklarga xos sirlilikning yo'qolishidan, uning moddiy hayot qobig'iga singib ketishidan qo'rqilgan.shomdan boshlanuvchi qorong'ulik tonggacha hukmron bo'lganligidan ertaklar olamiga xos sirlilikni kuchaytirgan omilga aylangan.ertakning kechqurun aytilishi an'anasi aslida ana shu asosda qaror topgan. ertaklarning ayrim qismlari bevosita dramatik harakat yordamida ijro qilinadi.bunday ijroga amal qilinmasa, ertakning badiiy-estetik qimmati pasayadi. ertaklar ijrosi uch xil usulda tashkil …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek bolalar adabiyotining shakllanish bosqichlarida adabiy ertaknavislik an’analari"

5-mavzu. o‘zbek bolalar adabiyotining shakllanish bosqichlarida adabiy ertaknavislik an’analari reja: 1. ertak janri haqida umumiy ma'lumot. 2.ertaklarning ijro usuli. 3. ertaklarning mavzu jihatdan turlari. so’z san'atining dastlabki namunalari insoniyat nutqi paydo bo’lishi bilan yuzaga kela boshladi. ertak termini mahmud koshg’ariyning xi asrda yozilgan «devonu lug’otit turk» asarida etuk shaklida uchraydi va biror voqeani og’zaki tarzda hikoya qilish ma'nosini bildiradi. hozir fol’kloristik termin sifatida ertak so’zi qabul etilgan bo’lsa-da, surxondaryo, samarqand, farg’ona o’zbeklari orasida matal deb yuritiladi. buxoro atrofidagi rayon va qishloqlarda, shuningdek, boshqa erlardagi ikki tilda (o’zbek va tojik tillarida) so’zlashuvchi aholi orasida ushuk deb ataladi. xorazmda varsaqi,...

This file contains 7 pages in DOCX format (25.5 KB). To download "o‘zbek bolalar adabiyotining shakllanish bosqichlarida adabiy ertaknavislik an’analari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek bolalar adabiyotining sh… DOCX 7 pages Free download Telegram