global iqtisodiyotda

DOCX 16 pages 30.3 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.3 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

5- bob. global iqtisodiyotda g‘oliblarva mag‘lublar 5.1. iqtisodiy rivojlanishning umumjahontomonlari va ishlab chiqarishningbaynalminallashuvi hozirgi zamon jahon xo‘jaligi rivojining muhim tamoyili milliy xo‘jaliklarning baynalminallashuvi, shu asosda jahon xo‘jaligi va avvalo jahon bozorining shakllanishi va rivojlanishidan iborat. inso- niyat taraqqiyoti uchun ijobiy bo‘lgan bu jarayonga yetmish yildan ortiq davr davomida dunyoning ikki qarama-qarshi ijtimoiy-siyosiy tizimiga bo‘linganligi salbiy ta’sir ko‘rsatib keldi. hozir yangi davr boshlandi, dunyoning iqtisodiy rivojlanishi va shunga mos ravishda o‘zbekiston bilan jahon hamjamiyati mamlakatlari o‘rtasidagi aloqa- larning butunlay yangi imkoniyatlari vujudga keldi. o‘zbekiston va jahon hamjamiyati mamlakatlari o‘rtasidagi har tomonlama aloqa- larning kengayishi va chuqurlashuvi har ikki tomon uchun iqtisodiy va siyosiy jihatdan foydali hisoblanadi. shu bilan birga, har bir mamlakat iqtisodiyotining rivojlanishi, uning milliy xo‘jaligi ko‘p darajada nafaqat bu mamlakatning ichki imkoniyatlari bilan, balki uning xalqaro ijtimoiy mehnat taqsimotida qatnashish darajasi va miqyosi, butun insoniyat resurslari bilananiqlanadi. hozirgi davrda jahon iqtisodiy rivojlanishining eng muhim o‘ziga xos xususiyatlaridan biri – …

2 / 16

a rim imperiyasi davrlarida ham turli xil xalqaro savdolar, ayniqsa, qul savdosi amalga oshirilgan. lekinudavrdaasosannaturalishlabchiqarishhukmronbo‘lib,tovar- lar savdosi va iqtisodiy aloqalar juda cheklangan holda bo‘lgan. keyinchalik tovar ishlab chiqarish va tovar-pul munosabatlarining rivojlanishi, oltinning yagona jahon puli sifatida tan olinishi buyuk geografik kashfiyotlar, mustamlakachilikning rivojlanishi, xalqaro mehnat taqsimotining kuchayishi jahon bozorining paydo bo‘lishi va rivojlanishi ilmiy texnika taraqqiyotining jadallashuvi, globallashuv jarayonlarining kuchayishi kabi qator omillar turli mamlakatlar iqtisodiyotini bir-biri bilan bog‘liq holda rivojlanishga va asta-sekinlik bilan jahon iqtisodiyoti tizimiga birlashishiga turtki bo‘ldi. ayniqsa, hozirgi davrda umumjahon muammolari: sovuq urush- ning oldini olish va tinchlikni ta’minlash; ekologik buzilishning oldini olish; cheklangan energiya va yoqilg‘i manbalaridan samarali foyda- lanish; energiyaning yangi manbalarini topish (masalan, quyosh energiyasidan foydalanish); rivojlangan va kam taraqqiy etgan mam- lakatlar o‘rtasidagi ziddiyat va keskinlikni yumshatish; xalqaro terro- rizmga va giyohvandlikka qarshi kurashish kabi muammolarni birga- likda hal qilish masalasi milliy xo‘jaliklarni jahon xo‘jaligiga birlashi- shni zarur qilib qo‘ymoqda. jahon …

3 / 16

ik tovar ishlab chiqarishning rivojlanishi bilan turli mamlakatlar o‘rtasi- dagi doimiy tovar almashuvi – xalqaro savdoning paydo bo‘lishi va rivojlanishiga olib keldi. ikkinchi bosqich ishlab chiqarishning sanoatlashuv davriga to‘g‘ri kelib, yirik mashinalashgan ishlab chiqarishning vujudga kelishi va tadbirkorlarning ko‘proq foyda olishga intilishi tashqi sav- doni deyarli barcha milliy xo‘jaliklarning tarkibiy qismiga aylantirib qo‘yishi natijasida xviii-xix asrlarda rivojlangan jahon bozori paydobo‘ldi. uchinchi bosqich xix-xx asrlarga to‘g‘ri kelib, bu davrda jahon xo‘jaligi tizimi shakllandi. to‘rtinchi bosqich xx asrning 60-yillaridan boshlab, ya’ni ko‘p- lab mustamlaka mamlakatlarning siyosiy qaramlikdan ozod bo‘lishi natijasida zamonaviy jahon iqtisodiyotida ijobiy o‘zgarishlarning yangi tendensiyalari paydo bo‘lishi bilan bog‘liq. bu tendensiyalar quyidagilardan iborat: · iqtisodiy manfaatdorlik asosidagi xalqarohamkorlik; · ishlab chiqarishningbaynalminallashuvi; · jahon miqyosidagi bozor makonlariningkengayishi; · jahon xo‘jaligi aloqalari majmuiningrivojlanishi41. ba’zi manbalarda «jahon xo‘jaligi», tushunchasining keng va tor ma’nolari farqlanadi42. keng ma’nosiga ko‘ra, jahon xo‘jaligi – bu jahondagi barcha milliy iqtisodiyotlarning yig‘indisidir. tor ma’nosiga ko‘ra – bu milliy iqtisodiyotlarning …

4 / 16

· o‘z ichiga milliy iqtisodiyot majmuasini oluvchi turli mam- lakatlar; · transmilliykorporatsiyalar; · xalqaro tashkilot vainstitutlar; · milliy iqtisodiyot chegarasidan chiqqan, barcha sohalar, xo‘ja- liklar vafirmalar. jahon bozorining o‘ziga xos xususiyati bo‘lib jahon narxlari va xalqaro raqobat tizimining amal qilishi hisoblanadi. aynan xalqaro raqobatning mavjudligi turli darajadagi milliy qiymatlarni yagona baynalminal qiymatga keltiradi. jahon narxi jahon bozoriga ne’mat- larning asosiy hajmini yetkazib beruvchi mamlakatlardagi shart- sharoitlar orqali aniqlanadi. mamlakatlar o‘rtasida sotish bozorlarini egallash uchun keskin raqobat kurashi olib boriladi. jahon xo‘jaligida har bir o‘zgarishlar (jahon bozoridagi narxlar harakati va alohida mamlakatning eksport imkoniyatidan tortib dunyo iqtisodiyotidagi tarkibiy siljishlar va xalqaro monopoliyalar faoliyati- gacha) dunyodagi barcha mamlakatlar manfaatini o‘ziga tortadi. mamlakatning savdo, ishlab chiqarish, valyuta-moliya sohalaridagi jahon tamoyillariga bog‘liqlik obyektiv reallik hisoblanadi. hozirgi davrda har qanday mamlakatni uning iqtisodiyoti qanday rivojlangan bo‘lishidan qat’iy nazar, jahon xo‘jaligi aloqalariga jalb qilmasdan to‘laqonli iqtisodiy rivojlanishini ta’minlash mumkin emas. shu sababli prezidentimiz sh.mirziyoev «jahon ishlab …

5 / 16

akatlarini turkumlash har xil mezonlar asosida amalga oshiriladi. turli mamlakatlarning iqtisodiy rivojlanish ko‘rsatkichlarining turli-tumanligi ular taraqqiyot darajasini qandaydir bitta nuqtai- nazardan baholash imkonini bermaydi. shunga ko‘ra, mazkur maqsad- da bir necha asosiy ko‘rsatkich va mezonlardan foydalaniladi: · mutloq va nisbiyyaim; · milliy daromad va uning aholi jon boshiga to‘g‘ri keluvchi miqdori; · milliy iqtisodiyotning tarmoqtuzilmasi; · mamlakat eksporti va importi tarkibiytuzilmasi; · aholining turmush darajasi, sifati vaboshqalar. mamlakatning jahon xo‘jaligidagi o‘rnini aniqlashda bir necha yondashuvlar mavjud. ulardan eng oddiylari – mamlakatlarni aholi jon boshiga to‘g‘ri keluvchi daromad darajasi bo‘yicha guruhlarga ajratish hisoblanadi. bunday yondashuv bmt, xalqaro valyuta fondi (xvf), jahon tiklanish va taraqqiyot banki (jttb) tomonidan qo‘llaniladi. masalan, jttb daromad darajasiga ko‘ra mamlakat- larning uchta guruhini farqlaydi. aholi jon boshiga to‘g‘ri keluvchi milliy daromadlarning quyidagi chegaraviy miqdorlaribelgilangan: · daromadlarning past darajasi – 765 dollargacha (49 ta mamlakat); · daromadlarning o‘rtacha darajasi – 766 dollardan 9385 dollar- gacha (58 tamamlakat); · …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "global iqtisodiyotda"

5- bob. global iqtisodiyotda g‘oliblarva mag‘lublar 5.1. iqtisodiy rivojlanishning umumjahontomonlari va ishlab chiqarishningbaynalminallashuvi hozirgi zamon jahon xo‘jaligi rivojining muhim tamoyili milliy xo‘jaliklarning baynalminallashuvi, shu asosda jahon xo‘jaligi va avvalo jahon bozorining shakllanishi va rivojlanishidan iborat. inso- niyat taraqqiyoti uchun ijobiy bo‘lgan bu jarayonga yetmish yildan ortiq davr davomida dunyoning ikki qarama-qarshi ijtimoiy-siyosiy tizimiga bo‘linganligi salbiy ta’sir ko‘rsatib keldi. hozir yangi davr boshlandi, dunyoning iqtisodiy rivojlanishi va shunga mos ravishda o‘zbekiston bilan jahon hamjamiyati mamlakatlari o‘rtasidagi aloqa- larning butunlay yangi imkoniyatlari vujudga keldi. o‘zbekiston va jahon hamjamiyati mamlakatlari o‘rtasidagi har tomo...

This file contains 16 pages in DOCX format (30.3 KB). To download "global iqtisodiyotda", click the Telegram button on the left.

Tags: global iqtisodiyotda DOCX 16 pages Free download Telegram