toponimikada tarixiy-geografik atamalar

DOCX 5 pages 22.2 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 22.2 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

mavzu:toponimikada tarixiy-geografik atamalar reja: 1. tarixiy-geografik atamalarga qо‘yilgan talablar va ularning manbalari 2. milliy, mahalliy, baynalmillal atamalar haqida tushuncha 3. geografik va toponimik atamalar va ularning turlari mavzuning maqsadi: geografik terminlarga qo 'vilgan talahlar, ularning manbalari. milliy, mahalliy, baynalmillal terminlar hamda geografik va toponimik terminlarning turlari haqida ilmiy tushunehalar hosil qi/ishdan iborat. toponimika fan sifatida rivojlanishida mukammal o'rganilgan va ilmiy asoslangan geografik terminlarning ahamiyati benihoyat katta. geografik terminlar ancha katta axborot (informatsion) salohiyatga ega. shuning uchun, tilshunoslar ham, geograflar va tarixchilar ham, ular bilan qiziqishadi. ilmiy adabiyotlarda termin (lotincha, terminus - chegara, had) - so'ziga bilim yoki faoliyatning maxsus sohasiga doir tushunchani aniq va barqaror ifodalovchi so'z yoki so'z birikmasi deb ta’rif berilgan. hozirgi kunda termin so'zi bilan bir qatorda "atama”. “ istiloh” so'zlari ham ayni ma'noda qomlanmoqda. aslida atama so'zining ma’nosi kengroq. u termin bilan birga geografik nomni ham o'z ichiga oladi. tarixiy matnlarda termin o'rniga ko'pincha istiloh so'zi …

2 / 5

b va ingliz tillari orqali o'tgan va hech qanday ma'no kasb etmaydi. 2. geografik terminlar tushunarli. talaffuzda oson. ixcham, tugal ma'noli bo'lishi kerak. mustaqillikning dastlabki yiilarida arabcha mador, bahr. ummon, jo'g'rofiyun kabi tushunishi va talaffuzi qiyin bo'lgan notanish geografik terminlar taklif qilindi. ularni ko'pchilik qabul qilmadi va iste’moldan chiqib ketdi. hozirda, ular o'rniga barchaga tushunarli bo'lgan parallel, tropik, dengiz, okean kabi geografik terminlar qo'llanilmoqda. 3. geografik terminlarga qo'yilgan eng muhim talablardan yana biri, terminlar davlat (o'zbek) tili qoidalariga to'la mos bo'lishi kerak. 4. terminlar til lug'at boyligi bo'lib. til rivojlangan sari eskirgan terminlar muomaladan chiqib ketishi mumkin. ular o'rniga dining so'z zaxirasidan yangi terminlar kirib keladi. demak, geografik terminlarning qisman yangilanib turishi doimiy jarayon hisoblanadi. yangi geografik terminlarni iste'molga kiritish uchun quyidagi manbalar mavjud: 1. o'zbek abadiy tilining so' z lug'aviy boyligi, ya’ni lug'atlar, badiiy va ilmiy adabiyotlar va hokazo. milliy terminlar biror millatning adabiy tilida va ilmiy adabiyotlarida barqaror …

3 / 5

ar diqqatini o'ziga jalb qilib kelgan. mahalliy geograllk terminlarning paydo bo'lishida xalqning xo’jalik faoliyati, tarixi, moddiy madaniyatining xususiyatlari hamda vohaning tabiiy muhiti va geografik sharoiti alohida ahamiyatga ega. eng muhimi. mahalliy sheva va lahjalarda hali ilmiy geografik adabiyotlarga kiritish kerak bo'lgan ko'plab mahalliy terminlar mavjud. 3. boshqa tillardan tarjima qilish yo'li bilan paydo bo'lgan yangi terminlar: ularga qalashma muz. qirg'oq bo'yi, daryo boshi. quyar joyi. suv sarfi. oqim. qora sovuq, suvayrig'ich kabi terminlarni kiritish mumkin. agar mahalliy sheva va lahjalarda tarjima terminlarning o'rnini bosuvchi so'zlar bo'isa. yaxshisi ularni termin sifatida qabul qilish va ilmiy muomalaga kiritish maqsadga muvofiq. 4. boshqa xalqlar tilidan o'zlashgan va ko'pehilik tillarda bir xil qo'llanadigan terminlar. ularni ko'pincha baynalmillal terminlar deyishadi. bunga fan nomi geografiya. lyoss. geyzer. vulkan. kvars, delta, artczian. siklon. antisiklon. kristall, fyon. kondensatsiya, yadro kabi terminlar yaqqol misol bo'ladi. xorijiy mamlakatlar bilan tobora rivojlanib borayotgan xalqaro munosabatlar yangi baynalmillal terminlarni kirib kelishiga qulay …

4 / 5

o ‘ntacha asosiy tilni biladigan kishi kartadagi nomlarni shu tillarga tarjima qilib o'qisa, aksari shahar, tog’, daryo va komiarning nomlari deyarii bir ma'noda ekanini ko'rib hafsalasi pir ьочаг edi≫. masalan, daryo, suv - jayhun, ob, ganga, reka, missi, rioxe, yoki ... tog" - jabal, ko‘h, slian, montana, serra. monte, vald ... va hokazo. toponimik terminlarni o'zi ifodalayotgan obyektlarga qarab quyidagicha guruhlashtirish mumkin: 1. geomorfologik topoterminlar (ag’ba, bel, do'ng, yozi, jar, kcttal, ort, qir. oshuv, dara, tangi, baraz va boshqalar). 2. litologik topoterminlar (tosh, qum, shag'al, oltin, kumush, neft, gaz, ko'mir va boshqalar). 3. gidrologik topoterminlar (arna, ariq, buloq, daryo, yop. kom, quduq, hovuz va boshqalar). 4.floristik va faunistik topoterminlar (bodom, tol, terak. tut, jiyda, qayrag'och, olma, o'rik, laylak. kaptar, tuya, bo'ri, g'azol, jayra va boshqalar). 5. oykonimik topoterminlar (kat, ovul. qishloq, deha, mahalla, guzar, ko'cha va boshqalar). 6. etnonimik topoterminlar (qipchoq. nayman, qo'ng'irot, qirq. yuz, ming, qangli, arab. tojik, qirg‘iz, …

5 / 5

ha. hind-yevropa tillaridagiga qaraganda turkiy tillarda ko'pchilik toponimlar mahalliy geografik terminlar ishtirokida paydo bo'lgan. buni turkiy xalqlarning vashash tarzi bevosita ularni o'rab turgan tabiat bilan chambarehas bog'liq bo“ iganl igi bilan izohlashgan. ba'zi hollarda esa qo'shimcha so'zlarsiz ham mahalliy geografik terminlar toponim hosil qilgan. masalan. jizzax vilovati hududida kamar. dovul, og'ar. loyqa. qayirma, qo'riq, bo'z. to'qay, ko'tal kabi mahalliy geografik terminlar aholi punktlari nomlari shaklida ham uehraydi. bunday geografik terminlar tarkibidagi old yoki orqa qo'shimehasi (sitat. .son. alfiks) toponimikaning tejalish qonuniyatiga ko'ra tushib qolgan. aslida geografik termin (tog'. cho'l, ko'l. qishloq va hokazo) hali geografik nom emas. balki turdosh ot bo'lib. muayyan umumiy yoki xususiy geografik tushunchani bildiradi. biroq har qanday geografik termin atoqli otga. ya’ni geografik nomga aylanishini iinutmaslik kerak. geografik termin ko'pincha jov nomining asosiy mazmunini be igi layd i. jumladan beshbuloq, uchtepa. sarikamar, chortangi. oqbuloq, ko'ktepa. toshkamar kabi joy nomlari bunga yaqqol misol bo'ladi. quduq, cho'qqi. ariq, …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "toponimikada tarixiy-geografik atamalar"

mavzu:toponimikada tarixiy-geografik atamalar reja: 1. tarixiy-geografik atamalarga qо‘yilgan talablar va ularning manbalari 2. milliy, mahalliy, baynalmillal atamalar haqida tushuncha 3. geografik va toponimik atamalar va ularning turlari mavzuning maqsadi: geografik terminlarga qo 'vilgan talahlar, ularning manbalari. milliy, mahalliy, baynalmillal terminlar hamda geografik va toponimik terminlarning turlari haqida ilmiy tushunehalar hosil qi/ishdan iborat. toponimika fan sifatida rivojlanishida mukammal o'rganilgan va ilmiy asoslangan geografik terminlarning ahamiyati benihoyat katta. geografik terminlar ancha katta axborot (informatsion) salohiyatga ega. shuning uchun, tilshunoslar ham, geograflar va tarixchilar ham, ular bilan qiziqishadi. ilmiy adabiyotlarda termin (lotincha, terminu...

This file contains 5 pages in DOCX format (22.2 KB). To download "toponimikada tarixiy-geografik atamalar", click the Telegram button on the left.

Tags: toponimikada tarixiy-geografik … DOCX 5 pages Free download Telegram