xalqaro savdo

DOCX 29 pages 148.5 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 148.5 KB

File type DOCX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

3- mavzu. xalqaro savdo 3.1. xalqaro mehnat taqsimoti va xalqaro savdoto‘g‘risidagi turlichanazariyalar milliy xo‘jaliklarning xalqaro iqtisodiy munosabatlar tizimida ish- tirok etishi, ularning shakllari va samaradorlik darajasi kabi muam- molarning uzoq davr mobaynida turli olimlar tomonidan tadqiq etilishi bu boradagi turlicha nazariyalarning shakllanishiga olib keldi. bu na- zariyalar orasida eng avvalo mamlakatlarning xalqaro mehnat taqsi- moti va ixtisoslashuvda ishtirok etishi zarurligini nazariy jihatdan asoslab beruvchi mutloq va qiyosiy (nisbiy) ustunlik nazariyalari muhim ahamiyat kasb etadi. mutlaqustunliknazariyasi.iqtisodiyrivojlanishningmilliy andozasidan jahon andozasiga o‘tish, xalqaro iqtisodiy integratsiyaning rivojlanishi,iqtisodiyotninggloballashuvimamlakatlarning xalqaro iqtisodiy munosabatlarda faol ishtirok etishi milliy manfaatlarga qay darajada javob beradi, degan savolni qo‘yadi. bu savolga javob topishga iqtisodiyot fani ilgaridan qiziqibkelgan. jumladan, a.smit xalqaromehnat taqsimoti masalasini tahlil qilib, qanday tovarlarni eksport qilish va qaysilarini import qilish qulayligi to‘g‘risidagi o‘z qarashlarini bayon qilish asosida «mutloq ustunlik» nazariyasini ilgari surgan. mazkur naza- riyaga ko‘ra, a.smit har bir mamlakatning qandaydir mahsulot turini ishlab chiqarishga ixtisoslashuvida bozorning asosiy rol …

2 / 29

i shart emas, balki ularning ba’zilarini ustunlikka ega bo‘lganmamlakatdan sotib olish samarali hisoblanadi. uni sotib olish mehnat sarflari esa mazkur mamlakatning o‘zi uchun ustun hisoblangan sohadagi mehnat orqali qoplanadi. a.smit nazariyasi bo‘yicha har bir mamlakat o‘zida boshqalarga qaraganda arzonga tushgan, ya’ni kam mehnat sarflangan tovarni eksport qilib, ular- ga nisbatan ko‘p sarf talab qiladigan tovarlarni import qilish foydalidir. qiyosiy ustunlik nazariyasi. d.rikardo o‘zaro foydali savdo va xalqaro ixtisoslashuvning ancha umumiy tamoyillarini shakllantirib, a.smitning qarashlarini takomillashtirgan holda «qiyosiy ustunlik» nazariyasini ishlab chiqdi. u mazkur nazariya yordamida, hatto barcha mahsulotlarni ishlab chiqarishda ayrim mamlakatning mutloq ustunligi mavjudligida ham o‘zaro foydali savdoning nafaqat mumkinligini, balki zarurligini isbotlab berdi. bu mamlakat nisbatan past samarali mahsulotni ishlab chiqarishdan voz kechib, nisbatan yuqori samarali mahsulotni ishlab chiqarishga o‘tish orqali ishlab chiqarish hajmini oshirishi mumkin. mazkur nazariyaga ko‘ra, mamlakatlar nisbatan past xarajatli mahsulotni ishlab chiqarishga ixtisoslashuv orqali qo‘shimcha ustunlikka ega bo‘lishi va mahsulot umumiy hajmini oshirishlari mumkin. …

3 / 29

inadi. xalqaro savdoda qiyosiy ustunlik tamoyillarining amal qilishini yaqqol tasavvur qilish uchun quyidagi shartli misolni ko‘rib chiqamiz (3.1-jadval). 1-jadval turli mamlakatlarda don va vino ishlab chiqarish xarajatlari mamlakat 50 kg don ishlab chiqarish xarajatlari, kishi-kun 100 l vino ishlab chiqarish xarajatlari, kishi-kun buyuk britaniya 100 120 portugaliya 90 80 jadvaldan ko‘rinadiki, agar mutloq xarajatlar e’tiborga olinsa, ular har ikkala mahsulot bo‘yicha ham portugaliyada past bo‘lib, uning buyuk britaniya bilan savdo aloqalarini o‘rnatish uchun hech qanday ehtiyoj yo‘q. biroq, qiyosiy xarajatlar ushbu fikr-mulohazalarni o‘zgartirib yuboradi. buning uchun har ikkala mahsulot bo‘yicha mamlakatlarning qiyosiy xarajatlarini hisoblab chiqamiz: 1. don bo‘yicha qiyosiyxarajatlar: a) buyukbritaniyada 100 : 120 5 1,6 . 50 100 3 b) portugaliyada 90: 50 80 100 9  2,25. 4 2. vino bo‘yicha qiyosiyxarajatlar: a) buyukbritaniyada 120 : 100 3  0,6 . 100 50 5 b) portugaliyada 80 : 90 4  0,4. 100 50 9 hisob-kitoblar shuni ko‘rsatadiki, …

4 / 29

ovar oqimlarining yo‘nalish va tarkibiy tuzilishi qay tarzda belgilanishi to‘g‘risidagi zamonaviy tasavvurlarni ishlab chiqdilar. p.samuelson esa mazkur fikrlarni amaliy jihatdan ifodalovchi matematik shartlarni ochibberdi.mazkurmodelasosidaishlabchiqarishomillarinisbati nazariyasi yotadi. ma’lumki, turli mamlakatlar ishlab chiqarish omillari – ishchi kuchi, yer va kapital bilan turli darajada ta’minlan- ganlar. agar mamlakat faqat qandaydir bitta omil bilan yetarli darajada ta’minlangan bo‘lsa, bu mamlakatda shunday omil sig‘imi katta bo‘l- gan tovarlarni ishlab chiqarish arzonga tushadi. bu mamlakat uchun ularni ishlab chiqarish va eksport qilish nisbatan foydali hisoblanadi. xalqaro ixtisoslashuvning qonuniyatlarini yanada chuqurroq tushunish qiyosiy xarajatlar tahlili asosida ko‘p omilli andoza tuzishga olib keldiki, unda tovarlar harakati bilan birga ishlab chiqarish omil- larining davlatlararo erkin harakati imkoniyatlari hisobga olindi. o‘tkazilgan tadqiqotlarda nafaqat tarmoqlararo, balki tarmoqlar ichida va mintaqa o‘rtasidagi ixtisoslashuvning qonuniyatlari, mamlakatning material, kapital, mehnat va fan sig‘imli tovarlarga ixtisoslashuv sabablari ochib berildi. ixtisoslashuvga fan va texnika taraqqiyoti ham- da texnologik o‘zgarishlar sur’ati va tavsifi ta’sirining xususiyatlari aniqlandi. 1954-yili …

5 / 29

larni eksport qilar ekan. v.leontev amerikadagi mehnatning yuqori unumdorligi amerikalik ishchilarning nisbatan yuqori malakasi bilan bog‘liqligini ta’kidlab, bu erdagi mehnatning xorijdagi mehnat bilan nisbati 1:3 ekvivalentlikda ekanligini ko‘rsatdi. bu esa ishchi kuchi malakasi modelining paydo bo‘lishiga olib keldi. ishchi kuchi malakasi modeliga ko‘ra, ishlab chiqarishda uchta emas, balki to‘rtta: malakali ishchi kuchi, malakasiz ishchi kuchi, kapital va er ishtirok etadi. kasbiy mahoratga ega bo‘lgan xodimlar va yuqori malakali ishchi kuchining nisbatan ko‘pligi mala- kali mehnatning katta miqdorini taqozo etuvchi tovarlarning eksport qilinishiga olib keladi. malakasiz ishchi kuchining ko‘pligi esaishlab chiqarishda yuqori malaka talab etilmaydigan tovarlarning eksportiga imkon yaratadi. hozirgi zamon iqtisodiy fani xeksher-olin nazariyasining faqat yutuqli jihatlarini emas, balki cheklangan tomonlarini ham ochib beradi. jumladan, quyidagi jarayonlar bu nazariyaga muvofiq kel- maydi: · yuqori rivojlangan mamlakatlarning sanoati va savdosidagi tarki- biy siljishlarningyaqinlashuvi; · daromadlarning bir xilda yuqori darajasiga ega bo‘lgan mam- lakatlar o‘rtasidagi savdoning ahamiyatli va muntazam o‘sib boruvchi solishtirmasalmog‘i; …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xalqaro savdo"

3- mavzu. xalqaro savdo 3.1. xalqaro mehnat taqsimoti va xalqaro savdoto‘g‘risidagi turlichanazariyalar milliy xo‘jaliklarning xalqaro iqtisodiy munosabatlar tizimida ish- tirok etishi, ularning shakllari va samaradorlik darajasi kabi muam- molarning uzoq davr mobaynida turli olimlar tomonidan tadqiq etilishi bu boradagi turlicha nazariyalarning shakllanishiga olib keldi. bu na- zariyalar orasida eng avvalo mamlakatlarning xalqaro mehnat taqsi- moti va ixtisoslashuvda ishtirok etishi zarurligini nazariy jihatdan asoslab beruvchi mutloq va qiyosiy (nisbiy) ustunlik nazariyalari muhim ahamiyat kasb etadi. mutlaqustunliknazariyasi.iqtisodiyrivojlanishningmilliy andozasidan jahon andozasiga o‘tish, xalqaro iqtisodiy integratsiyaning rivojlanishi,iqtisodiyotninggloballashuvimamlakatlarning xalq...

This file contains 29 pages in DOCX format (148.5 KB). To download "xalqaro savdo", click the Telegram button on the left.

Tags: xalqaro savdo DOCX 29 pages Free download Telegram