tarixiy ma’daniy yodgorliklarni o’rganish va muhofazasini tashkil etish ishlari tarixi

DOCX 11 стр. 29,1 КБ Бесплатная загрузка

11 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 29,1 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 11

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 11

2-mavzu: tarixiy ma’daniy yodgorliklarni o’rganish va muhofazasini tashkil etish ishlari tarixi reja: 1. oʻrta asrlarda oʻzbekiston hududida tarixiy inshootlarning ta’mirlash tarixi. 2. chor rossiyasi davrida tarixiy-me’moriy obidalarni ularni saqlash, ta’mirlash holati. 3. 1920-1939 yillarda madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish tarixi. 4. 1940-1991-yillarda madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish tarixi. 1. oʻrta asrlarda oʻzbekiston hududida tarixiy inshootlarning ta’mirlash tarixi. oʻzbekiston hududida sugʻorma dehqonchilikga asoslangan oʻtroq jamoalar madaniyati bronza davri taraqqiyoti soʻnggi bosqichlarida davlatchilik shakllarining yuzaga kelishiga imkon yaratgan. ta’kidlash joizki, davlatchilikning tarixiy rivojlanishi urbanistik xarakterga ega boʻlib, qadimgi davlatchilikning tadrijiy rivojlanish jarayoni shaharlar va shahar madaniyatining taraqqiyoti bilan chambarchas bogʻliq tarzda kechgan. bunda me’morchilik alohida oʻrin tutgan. markaziy osiyoning qadimdan diniy va madaniy-ma’rifiy oʻchogʻi hisoblangan zarafshon vohasi oʻzida boy me’moriy merosni namoyon yetgan eng yirik shaharlari boʻlganligi bilan alohida ajralib turadi. turkiston mintaqasida ham me’moriy ta’mirchilik ilmi va amaliyoti azaldan rivojlanib kelgan. ammo bu hodisa tarixiy taraqqiyotda doimo davlatning e’tiborida boʻlmagan. oʻzbekistonda …

2 / 11

turli imoratlar qurishni buyuradi. jumladan, chashmai ayyub ham ta’mirlanib, uning ustki qismiga katta gumbaz quriladi. kvadrat tarxdagi goʻrxona devorida uning amir temur farmoyishi bilan 1379 yilda qurilgani haqida yozuv ham bor. temuriylar zamonida me’morchilik binolari ta’minotiga katta e’tibor berilgan inshootlardan biri namozgoh masjidi hisoblanadi. u 1119-1120 yillarda qoraxoniylar hukmdori arslonxon davrida shahar qal’asidan tashqaridagi shamsobod degan mavzeda qurilgan boʻlib, bu joy haqida mashhur muarrix muhammad narshaxiy oʻzining "buxoro tarixi" kitobida ma’lumot beradi. qurilgandan keyin masjid bir necha marta ta’mirlangan boʻlib, yangilanish ishlarining asosiy qismi sohibqiron hukmronligi davriga toʻgʻri keladi. amir temur buxoroyi sharifdagi boshqa muqaddas joylar qatorida namozgohni ham ta’mirlash va obodonlashtirish chora-tadbirlarini koʻrgan. ta’mir jarayonida 1119-1120 yillarda qurilgan dastlabki devorning qoldiqlari mehrobli devorga mahorat bilan ulab yuborilgan. natijada inshoot mustahkam ayvon kompozisiyasiga ega boʻlib, markazida peshtoq va gumbazli bino boʻlgan uchta ustunli galereyaning yuziga qaragan qiyofa olgan. umuman olganda, amir temur va temuriylar davrida nafaqat qadimiy zarafshon vohasi, balki …

3 / 11

ab berdi. albatta chor rossiyasi hukumati avvalam bor oʻzining iqtisodiy va siyosiy manfaatlari yuzasidan ushbu hududga nisbatan siyosat olib borganligini ta’kidlab oʻtish kerak. oʻrta osiyoning tarixi, arxeologiyasi va etnografiyasi bilan bir qatorda me’moriy obidalarni ilmiy asosda oʻrganish jarayonining ilk davri ham aynan shu davrdan boshlandi. turkiston oʻlkasida amalga oshirilgan ilmiy ishlari bilan jahonga mashhur boʻlgan olimlar geograf p.p semenov-tyanshanskiy, geolog i.v. mushketov, sayohatchi olim n.a. seversev, geograf, zoolog, antropolog va geolog a.p. fedchenko, sharqshunos olimlar v.v. bartold, s.f. oldenburg, n.i. veselovskiy, v.a. jukovskiylar kabilar hisoblanadi. masalan, n.i. veselovskiy rahbarligidagi arxeologik ekpeditsiya 1895-yilda goʻr-amir maqbarasini har tomonlama oʻrganish asosida, 1905-yilda u haqda tarixiy ma’lumotga boy albom chop yetildi. ta’kidlash joizki, bu davrda mahalliy obidalarni ilmiy jihatdan oʻrganishga qaraganda, ularni ta’mirlash ishlariga e’tibor ancha kamroq qaratilgan. qolaversa, mutaxassislarning ma’lumotlariga koʻra, xviii asr hamda xix asr boshida barpo yetilgan obidalarga nisbatan avvalroq qurilgan me’moriy obidalar oʻta ayanchli holatga tushib qolganligi qayd etilgan edi. …

4 / 11

agi barcha oʻyilmalar ganch qorishmasi bilan tekislangan. burunduq maqbarasining xxi asr boshidagi holati avvalgi asrlarda kiritilgan oʻzgartish va qoʻshimchalar ta’sirida oʻz qiyofasidan deyarli oʻzgarib ketganligi aniqlanadi. xix asrning 70-yillarida olib borilgan ta’mir ishlari natijasida portalning janubiy gul ustuni oʻrniga kontrofors (gʻisht tirgovuch) bilan mustahkamlangan, sakkiz qirrali deraza va janubiy devordagi kirish oʻrni urib tashlangan, shuningdek intererdagi pol qadimgi holatidan balandroq koʻtarilgan. mutaxassislar tili bilan aytganda, xix asr oxiri va xx asr boshida amalga oshirilgan ta’mirlash ishlari (avval davlat, keyinchalik turli jamiyatlar mablagʻlari hisobidan amalga oshirilgan), obidalarning buzilishini oldini ololmagan. bunda vaqtning, zilzilalar va hatto odamlarning ta’siri sezilarli rol oʻynagan. xatto oʻsha davr hukmati harbiy-strategik “mulohazalar”dan kelib chiqib, ayrim binolarni buzilib tashlashgan ham. masalan, 1883-yilda samarqand qal’asini rekonstruksiya qilish maqsadida kutbi-chaxar-duxum yodgorligi portlatilgan. yoki amir temur tomonidan soʻfiylar shayxi nur ad-din basiraga atab qurdirilgan va koʻlami jihatidan goʻr amirdan qolishmaydigan maqbara ham xix asr oxirida ushbu “amaliyot” qurboni boʻldi. shayxning mayidi …

5 / 11

tincha bajargan edi. turkrespublika rahbariyatining 1921-yil 23-maydagi maxsus dekreti asosida qoʻmita mustaqil davlat organiga – turkiston respublikasi xalk komissarlari sovetining dekreti bilan muzeylar va yodgorliklar, san’at va tabiatni muhofaza qilish ishlari boʻyicha turkiston qoʻmitasi (turkomstaris)ga aylantirildi. sovet hokimiyatining ma’muriy-hududiy masalada olib borgan siyosati oqibatlari ushbu qoʻmitaning tashkiliy va tuzilmaviy xarakteridagi faoliyatiga oʻz ta’sirini oʻtkazdi. natijada ushbu tashkilot oʻrta osiyo respublikalarining milliy chegaralanishidan keyin 1925-yildan turkomstaris yodgorliklar va tabiatni muhofaza qilish boʻyicha oʻrta osiyo qoʻmitasi nomini oldi (sredazkomstaris). qoʻmita yangi tuzilgan oʻrta osiyo respublikalari va qozoqistonda joylashgan yodgorliklarni muhofaza qilish, ulardan foydalanish va qayta ta’mirlash ishlariga ma’sul boʻldi. 1929-yildan esa oʻzbekiston ssr markaziy ijroiya komiteti va xalq komissarlari sovetining №501 sonli qarori bilan sredazkomstaris oʻrniga qadimiy yodgorliklarni muhofaza qilish boʻyicha oʻzbekiston qoʻmitasi qaytadan tuzildi (va uzkomstarisga aylantirildi). faoliyatining dastlabki davrida ushbu tashkiloting vazifalari doirasi keng boʻlmay, mamlakatimiz miqiyosida arxeologik yodgorliklarni hisobga olishdan iborat edi. oʻsha davr mamlakat iqtisodiy ahvolning ogʻirligi hamda …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 11 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tarixiy ma’daniy yodgorliklarni o’rganish va muhofazasini tashkil etish ishlari tarixi"

2-mavzu: tarixiy ma’daniy yodgorliklarni o’rganish va muhofazasini tashkil etish ishlari tarixi reja: 1. oʻrta asrlarda oʻzbekiston hududida tarixiy inshootlarning ta’mirlash tarixi. 2. chor rossiyasi davrida tarixiy-me’moriy obidalarni ularni saqlash, ta’mirlash holati. 3. 1920-1939 yillarda madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish tarixi. 4. 1940-1991-yillarda madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish tarixi. 1. oʻrta asrlarda oʻzbekiston hududida tarixiy inshootlarning ta’mirlash tarixi. oʻzbekiston hududida sugʻorma dehqonchilikga asoslangan oʻtroq jamoalar madaniyati bronza davri taraqqiyoti soʻnggi bosqichlarida davlatchilik shakllarining yuzaga kelishiga imkon yaratgan. ta’kidlash joizki, davlatchilikning tarixiy rivojlanishi urbanistik xarakterga ega boʻlib, qadimgi davlatchilik...

Этот файл содержит 11 стр. в формате DOCX (29,1 КБ). Чтобы скачать "tarixiy ma’daniy yodgorliklarni o’rganish va muhofazasini tashkil etish ishlari tarixi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tarixiy ma’daniy yodgorliklarni… DOCX 11 стр. Бесплатная загрузка Telegram