yangi o‘zbek adabiyoti

DOCX 11 pages 32.8 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 32.8 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

mavzu : yangi o‘zbek adabiyoti. bu adabiyotning asosiy xususiyatlari reja: 1. fanni nomlashdagi turlicha qarashlar va muammolar. 2. o‘zbek adabiyoti tarixini davrlashtirish. 3. yangi o‘zbek adabiyotining shakllanish davri. 4. ilohiyotdan dunyoviylik tomon burilish. xx asr boshlaridan to hozirgi kunlarga qadar yaratilgan so‘z san’atimiz "yangi o‘zbek adabiyoti tarixi" fanida o‘rganiladi. so‘nggi paytlarda bu adabiyotni qanday nomlash kerakligi, shu vaqtgacha qo‘llanayotgan atamalar nomuvofiqligi haqida turli-tuman qarashlar paydo bo‘ldi. hatto xx asrning o‘zidagi adabiyotimizni nomlashda ham hozirgi kunda turli-tuman takliflar maydonga keldi. ko‘p asrlik so‘z san’atimizning va xususan, xx asrda maydonga kelgan o‘zbek adabiyotini qanday atash to‘g‘ri bo‘ladi? avvalo, shuni alohida ta’kidlash zarurki, "o‘zbek", "o‘zbek xalqi", "o‘zbek yurti" degan so‘zlar qadim zamonlardan beri turli tarixiy va adabiy yodgorliklarda juda ko‘p uchraydi. ularning hammasini eslab o‘tirmasdan, bu еrda shoir turdining xvii asrdayoq: tor ko‘ngullik beklar, manman demang, kenglik qiling, to‘qson ikki bovli o‘zbak yurtidur, tenglik kiling, – deb yozganligini xotirlasak, ko‘p masala oydinlashadi. garchand, …

2 / 11

i muammosi atrofida so‘nggi paytlarda tarixchilar hamda yozuvchilar orasida munozaralar qizib ketdi. o‘rta osiyo xalqlarini hozirgi kunda qanday nomlash kerakligi to‘g‘risida ilgari surilgan xulosa ancha asosli va haqiqatga yaqin tuyuladi. o‘rta osiyoning shimoli – sharqidan ko‘chib kelgan turkiy xalqlar tashkil etganlar. lekin zamon o‘tishi bilan ular mahalliy xalq orasiga singib ketdi va keyincha "o‘zbek" nomi bilan mashhur bo‘ldi. hozir o‘rta osiyoda turk emas, balki turkiy tillar asosida tashkil topgan o‘zbek, qirg‘iz, qozoq, turkman va qoraqalpoq degan xalqlar bor. mazkur xalqlarning qadimiyligini tasdiqlovchi dalillarning ham barchasini eslab o‘tirmasdan, turkmanlarning xv asrdayoq bo‘lganligini va alisher navoiy o‘z asarlaridan birida ularni tilga olganligini xotirlashning o‘zi kifoya. mana, navoiyning o‘sha misralari: agar bir qavm, gar yuz, yo‘qsa mingdur, muayyan turk ulusi xud meningdur. olibmen taxti farmonimg‘a oson, cherik chekmay xitodin to xuroson. xuroson demakim, sherozu tabriz, ki, qilmishdur nayi kilkim shakarrez. ko‘ngul bermish so‘zimga turk jon ham, ne yolg‘uz turk, balkim turkmon ham. ko‘rinadiki, …

3 / 11

bek mumtoz adabiyoti (xi-xix asrlar). yuqoridagi tasniflarning ba’zilarida ko‘rsatilganidek, bu katta davrni xii asrdan boshlash to‘g‘ri bo‘lmaydi. buning sababi shundaki, arab bosqinidan keyin yaratilgan uchta katta badiiy yodgorlik, ya’ni ahmad yassaviyning "hikmatlar devoni", mahmud koshg‘ariyning "devoni lug‘ot ut- turk” (1072-1074) va yusuf xos hojibning “qutadg‘u bilig” (1069) singari asarlari xi asrga taalluqli ijod namunalari ekanligi hozirgi kunda aniq - ravshan isbotlangan. 3. yangi o‘zbek adabiyoti (xx asr boshlaridan hozirgi kunlarimizgacha o‘tgan davr). yuqoridagi uch etap “katta davr” deb atalganining sababi shundaki, ularning har qaysisi o‘z ichida yana bir necha bosqichga bo‘linadi. balki o‘sha bosqichlar o‘z o‘rnida “davrlar” yoki “kichik davrlar” deb yuritilsa, to‘g‘ri bo‘lar. so‘nggi vaqtlarda paydo bo‘lgan "mustamlakachilik davri o‘zbek adabiyoti", "milliy uyg‘onish davri o‘zbek adabiyoti" degan atamalar ham xuddi shundan dalolat beradi. shularga o‘xshash juda ko‘plab nomlar orasida xx asr o‘zbek adabiyotiga nisbatan yana bir atama qo‘llana boshlandi. bu nom - "yangi o‘zbek adabiyoti" atamasi bo‘lib, u mazkur …

4 / 11

o‘g‘risidagi tabiatshunoslik qonuniyatlari asosida talqin qilina boshlandi. bunday talqin halqqa tushunarli bo‘lishi uchun yangi o‘zbek adabiyotining boshlovchilari, xususan, mahmudxo‘ja behbudiy, abdulla avloniy, fitrat, hamza, abdulla qodiriy, cho‘lpon, sadriddin ayniy, mirmuhsin shermuhammedov kabi adiblar, birinchi navbatda, kitobxonning o‘zi bilimli bo‘lishi, ilm - fanning ahamiyatini еtarlicha anglab olishi zarur deb hisobladilar. ular aksariyat asarlarining markaziga bilimli odam baxtga erishuvi haqidagi g‘oyani qo‘ydilar. to‘g‘ri, ma’rifatparvarlik g‘oyalari mumtoz adabiyotimizda ilgari ham qayta – qayta qalamga olingan. xususan, alisher navoiy kitobning, qalamning, bilimning foydasi haqida ko‘p yozgan. furqat esa ma’rifatparvar shoir sifatida tanilgan. demak, ilgarilari ma’rifatparvarlik g‘oyalari turli asrlarda ayrim shoirlar tomonidan har xil masalalar bilan bog‘lik ravishda qalamga olingan, lekin muayyan davr adabiyotining еtakchi tamoyili, oqimi darajasiga ko‘tarilmagan. xx asr boshlarida esa, ma’rifatparvarlik ruhi butun o‘zbek adabiyotini qamrab oldi. yangi o‘zbek adabiyotini boshlovchi barcha yozuvchilar, xususan, hamza, cho‘lpon, abdulla qodiriy, fitrat, behbudiy, sadriddin ayniy, avloniy, mirmuhsin shermuhammedov va boshqalar deyarli birdaniga, lekin har xil …

5 / 11

deyarli uchramaydi. bunga iqror bo‘lmoq uchun hamza hakimzoda niyoziyning "yangi saodat" deb atalgan "milliy ro‘mon"ini eslash kifoya. undagi asosiy qahramonlardan abduqahhor o‘qimaganligi va ichkilikka berilishi oqibatida oilasini tashlab, qovoqxonalarda sarsonu sargardon bo‘lib yuradi. uning xotini maryamxon esa erining ayanchli ahvolidan to‘g‘ri xulosa chiqargan holda qanday qilib bo‘lsa-da, o‘g‘li olimjonga yaxshi bilim berishga erishadi. bilimli va aqlli bo‘lgani uchun olimjon boy qiziga uylanib, baxtli hayotga erishadi va qovoqxonalardan otasini topib keladi hamda butun oilaning saodat yo‘liga chiqishiga sababchi bo‘ladi. ko‘rinadiki, asardagi deyarli barcha voqealar bilimli odam baxtga erishuvi haqidagi g‘oyani illustrasiya qilishga bo‘ysundirilgan. bu ham еtmagandek, asardagi deyarli barcha qahramonlar, xususan, maryamxon, muallim va olimjon ma’rifatning foydasi to‘g‘risidagi so‘zlarni, muallif g‘oyasini qayta-qayta jar solib takrorlayveradilar. shu tariqa illustrativlik va deklorativlik oqibatida "yangi saodat" "milliy ro‘mon" deb atalgan bo‘lsa-da, bu janrning embrional shakli darajasidan yuqoriga ko‘tarila olmagan. yangi o‘zbek adabiyotining shakllanish davrida ilohiyotdan dunyoviylik tomon burilish yana shunda ko‘ringan ediki, unda ba’zi …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yangi o‘zbek adabiyoti"

mavzu : yangi o‘zbek adabiyoti. bu adabiyotning asosiy xususiyatlari reja: 1. fanni nomlashdagi turlicha qarashlar va muammolar. 2. o‘zbek adabiyoti tarixini davrlashtirish. 3. yangi o‘zbek adabiyotining shakllanish davri. 4. ilohiyotdan dunyoviylik tomon burilish. xx asr boshlaridan to hozirgi kunlarga qadar yaratilgan so‘z san’atimiz "yangi o‘zbek adabiyoti tarixi" fanida o‘rganiladi. so‘nggi paytlarda bu adabiyotni qanday nomlash kerakligi, shu vaqtgacha qo‘llanayotgan atamalar nomuvofiqligi haqida turli-tuman qarashlar paydo bo‘ldi. hatto xx asrning o‘zidagi adabiyotimizni nomlashda ham hozirgi kunda turli-tuman takliflar maydonga keldi. ko‘p asrlik so‘z san’atimizning va xususan, xx asrda maydonga kelgan o‘zbek adabiyotini qanday atash to‘g‘ri bo‘ladi? avvalo, shuni alohida ta’kidlash...

This file contains 11 pages in DOCX format (32.8 KB). To download "yangi o‘zbek adabiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: yangi o‘zbek adabiyoti DOCX 11 pages Free download Telegram