turdi (farog`iy) ijodi

DOC 49.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662581624.doc www.arxiv.uz turdi (farog’iy) ijodi reja: 1. turdi hayoti va ijodi haqida ma’lumot beruvchi manbalar. 2. turdi hayotiga oid voqealarning tiklanihi. 3. turdining asarlari: she’riyati. 4. «subhonqulixon haqida hajv» asari. tayanch so’z va tuchunshalar: tarjimayi holning tiklanihi, biografik metod, subhonqulixon davri, xojasarolar boshqaruvi, fozilbiy isyoni, sotsial satira. turdining hayoti haqida ma’lumot yetib kelmagan, yolg’iz uning 450 misraga yaqin 17 she’ri aniqlangan bo’lib, uning tarjimayi holini ushbu asarlar misolida tiklash mumkin. bu asarlar haqida birinchi ma’lumot bergan olim 20-yillarning munaqqidlaridan biri a.majidiy bo’ldi. olim dastlab «zarafhon» gazetasi(1925, 217-219 sonlar)da so’ngra esa «maorif va o’qitg’uchi» jurnali (1925, 9-10 son, 52-bet)da turdi haqida maqola e’lon qilgan. biroq munaqqid shoirning she’rlarini o’zisha talqin qilsa ham, ushbu asarlar misolida uning tarjimai holini tiklay olmagan. turdining tarjimayi holi birinchi marta professor fitrat tomonidan tiklandi va o’zbek adabiyoti tarixiga kiritildi. fitrat «o’zbek shoiri turdi» maqolasida: joyi islomu musulmonliq, farobiy, istama, poytaxti kihvari subhonqulixondir bu mulk - so’zlariga …

«durdi», xayi bo’laman, deydir» (fitrat). olim tarix kitoblari yordamida muhammad rahim otaliqning o’g’li oqbo’tabiy haxsini aniqlaydi, uning shohruh mirzo (farg’ona xukmdori) zamonida otaliq bo’lib, shohruhning qiziga uylangan, 1721 yilida shohruhning o’g’li rahimxon tomonidan o’ldirilgan. oqbo’tabiyning otasi rahim otaliq subxonquli zamonida xo’jand va o’ratepaga hokim bo’lib turgan. turdi unga «xeh»liq da’vo qilib, uning oldiga madad so’rab kelgan. demak, u buxorodan xo’jandga qarab kelihida, yo’lda hazora qal’asida bir oz turib, hakimbiy otaliqdan ham va’da olgani aytiladi. turdining subhonqulixon bilan oralari buzilihi voqeasi ham bir o’rinda aytiladi: fuqoro bo’ldi bu shoh asrida ko’b zoru nahif, zulmdin bo’ldi raiyat elikim xoru zaif, sol tarixini aytdim shu harandin taqlif, din boshdin ayog’din tushub islom zaif. davri subhonquli jobir, umarosi yapaloq. fitratning aniqlachisha, bu o’rinda «din» va «islom zaif» so’zlaridan tarix chiqargan va hijriy 1102 yili buxoroda turdi bilan subhonquli beklari o’rtasi nizo chiqqan davrdir. so’ngra she’rda rahim degan kichining nomi keladi: haqdin uldur talabim o’lsa …

sturu-l-muluk» kabi tarix kitoblaridan ma’lum, «yuz» urug’idan bo’lgan turdi mana shu isyon tufayli saroydan quvilgan va fozilbiyni quvvatlagan, rahimbiyni maqtab, unga she’r yozib, subxonqulihondan nolib yordam so’ragani tarixiy faktlar yordamida ma’lum bo’ladi. bundan tahqari rahimbiyni maqtah bilan uni subhonqulixonga qarchi otlantirgani uchun ham u yerdan ketishga majbur bo’lgani ma’lum bo’ladi. rahimbiy o’lib o’rniga o’g’li oqbo’tabiy qolganidan keyin turdining ahvoli xo’jandda ham yomonlashgan: kuyar til hom may gar holatidin aylasam tahrir, kiribon shok o’lur etsa qalam dardi dilam tahrir, shabi hijron ming poyoni o’lmaz tobiri gardun, mahv, xurhid o’lub ikki qanoti, aylasa shabgir. o’zini «tobir» (qush)ga o’xhatib, ikki qanoti qayrilib, habgir bo’lganini yozadi. uning keyingi hayoti bizga ma’lum emas, bu davrda yaratilgan ko’plab tazkira va tarix kitoblarida ham bu haqda ma’lumot yo’q. shoir turdining badiiy merosi haqida so’z ketganda, bizgasha saqlangan 17 ta she’rdan 15 tasi turk va 2 tasi fors tilida yozilganini qayd etish lozim. ular orasida yuksak san’atkorlik bilan …

da’vosin etmoqni, ko’tahlik qiling. bu g’azalda subxonqulixon davridagi o’zaro noittifoq bek va amaldorlarni ahillikka shaqir adi. bu she’rda nafaqat urug’lar o’rtasidagi ittifoq, hamjihatlik, balki millatning butunligi va birligi uchun kurah g’oyalari aks etganini anglash qiyin emas. subhonqulixon tuzgan idora uslubidan norozi bo’ladi, bu usul bilan mamlakatni boshqarish emas, uni parokanda qilihga olib kelihi mumkin ekanini eslatadi va shoh qanday bo’lmog’i kerak degan savol qo’yadi va javobida: shohlik uldurki, aning hukmu so’zi bir kerak, adl bobini qurib, rost nihon tir kerak, rostrav, dini durust, pehai tadbir kerak - kabi talablarni qo’ygandan so’ng, shunday ideal shohni izlaydi: qani bir xisravi odilki, anga dod etsam, so’rsa ahvolimi g’am xirmonini bod etsam, domi mehnatkadadin ko’nglumi ozor etsam, kim buzulg’an dili vayronami obod etsam, aylasam bo’sa adab, shoh qo’yub qayda oyoq. shoir tomonidan ilgari surilgan bu kabi sotsial talablar uning mashhur hajviyasida alohida dastur darajasiga ko’tarilgan. turdi asarining to’la nomi: «dar asri subhonqulixon va bid’atxoi …

kr dastlab a.majidiydin boshlangan, chunki u turdi «sarvat»ga, ya’ni «boylikka, xonlikka qarchi» degan fikrni ilgari surgandi. bunga javoban fitrat o’z vaqtida yozgandiki: «turdining umuman xonlik idorasiga emas, subhonquli idorasiga qarshu ekani, uning «sarvat»ga qarchi emas, subhonquli saroyidag’i raqiblariga qarchi she’r yozg’ani maydong’a chiqadir». turdi ijodiy merosidan juda oz miqdori bizgasha yetib kelganiga qaramasdan shu saqlangan asarlarining o’zi uning o’ta iste’dodli, she’r zavqg’i baland va nozik didli shoir bo’lganini ko’rsatadi. bundan tahqari turdi o’zbek hajviyotining taraqqiyotiga juda katta hissa qo’shgan shoir sifatida, muxammas janri imkoniyatlarini kengaytirib bu haqldan ijtimoiy satira mazmunini aks ettirishdan foydalangani uning o’zbek adabiyoti tarixida muayyan o’rniga ega bo’lgan ijodkor sifatida ko’rsatadi. adabiyotlar: 1. turdi. she’rlar. - t.: 1971. 2. o’zbek adabiyoti. jild. - t.: 1962. 3. o’zbek adabiyoti tarixi. besh tomlik. v jild. - t.: fan, 1978. 4. fitrat. o’zbek shoiri turdi. kitobda: fitrat. tanlangan asarlar. 2-jild. - t.: ma’naviyat, 2000. 5. yoqubov h. turdi ijodi. kitobda: …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "turdi (farog`iy) ijodi"

1662581624.doc www.arxiv.uz turdi (farog’iy) ijodi reja: 1. turdi hayoti va ijodi haqida ma’lumot beruvchi manbalar. 2. turdi hayotiga oid voqealarning tiklanihi. 3. turdining asarlari: she’riyati. 4. «subhonqulixon haqida hajv» asari. tayanch so’z va tuchunshalar: tarjimayi holning tiklanihi, biografik metod, subhonqulixon davri, xojasarolar boshqaruvi, fozilbiy isyoni, sotsial satira. turdining hayoti haqida ma’lumot yetib kelmagan, yolg’iz uning 450 misraga yaqin 17 she’ri aniqlangan bo’lib, uning tarjimayi holini ushbu asarlar misolida tiklash mumkin. bu asarlar haqida birinchi ma’lumot bergan olim 20-yillarning munaqqidlaridan biri a.majidiy bo’ldi. olim dastlab «zarafhon» gazetasi(1925, 217-219 sonlar)da so’ngra esa «maorif va o’qitg’uchi» jurnali (1925, 9-10 son, 52-bet)da turdi haq...

DOC format, 49.5 KB. To download "turdi (farog`iy) ijodi", click the Telegram button on the left.

Tags: turdi (farog`iy) ijodi DOC Free download Telegram