matnning tayyorlash bosqichi

PPTX 29 pages 1.0 MB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.0 MB

File type PPTX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

слайд 1 yozuv va uning shakllanish bosqichlari reja: 1. yozuvning paydo bo‘lishi va tarixiy ahamiyati. 2. yozuv va uning taraqqiyot bosqichlari. mavzu bo‘yicha tayanch iboralar: yozuv, yozuv bosqichlari, mnemonika, buyumli yozuv, piktografiya, logografik yozuv, ieroglif, fonografik, sillabik, fonetik yozuv, oromey-suriya, arabiston, yunon-evropa, misr yozuvi, rozetta toshi, mesopotamiya, shumer, mixxat, markaziy osiyo, issiq yozuvi. yozuv nima? bir tilda qabul etilgan va kishilar o‘rtasidagi muloqotga xizmat qiladigan yozma belgilar yoki tasvirlar tizimi. yozuv tildan ancha keyin paydo bo‘lgan (tovush tili 400-500 ming yillar ilgari yuzaga kelgan, yozuvning paydo bo‘lganiga esa iv-v ming yillar bo‘lgan). tilning insoniyat qo‘lga kiritgan tajriba-bilimlarni saqlash va avlodlarga yetkazishdan iborat vazifasi yozuv orqali bajariladi. kishilik jamiyati yaratgan bilim va tajribalar, kashfiyotlar, so‘z san’ati durdonalari va boshqa qimmatli axborotlarning barcha-barchasi avlodlardan avlodlarga yozuv orqali yetib boradi. piktografik yozuv ibtidoiy tasviriy san’at ichida yuzaga kelgan ular toshlarga, suyaklarga, g‘or devorlariga o‘yib ishlangan xilma-xil hayvonlarning rasmlari, umumiy mazmunga birlashuvchi tasviriy lavhalar …

2 / 29

viii asrlarda sug‘d yozuvi. eramizdan oldingi i-vi asrigacha arab alifbosi. vii-viii-asrlardan 1929-yilgacha rus-krill yozuvidagi o‘zbek alifbosi. 1940-yildan hozirgi davrgacha uyg‘ur alifbosi. vi-vii asrlardan xii asrgacha lotinlashtirilgan o‘zbek alifbosi. 1929-1940-yillar eng qadimgi yozuv tizimlari (misr iyeroglifi, shumer mixxatlari, xitoy iyeroglifi) mil.av. iv ming yillikning oxiridan ii ming yilliklarning boshlarigacha bo‘lgan davrda shakllangan. yozuv tizimlari dastlab qadimgi sharqda vujudga kelgan. yozuvning keyingi taraqqiyot bosqichi bo‘g‘in yozuvi bo‘lib, u mil.av. ii ming yilliklarning o‘rtalarida paydo bo‘lgan. u tildagi so‘zlar soniga qaraganda bo‘g‘inlar soni ancha kam, shuning uchun ham bo‘g‘in yozuvi sezilarli darajada oz belgilar tizimi bilan ish ko‘radi. harf-tovush yozuvining shakllanishi, yozuv taraqqiyoti tarixida inqilob bo‘lgan. finikiya alifbosining paydo bo‘lishi insoniyat uchun yozuvni takomillashtirish borasida olg‘a qo‘yilgan qadam bo‘lgan. birinchi marta sof tovush yozuvi, sanoqli harflardan iborat mukammal alifboning yuzaga kelishi jamiyatdagi yozuvni biladigan kishilar doirasini kengaytirib yuborgan. finikiy yozuvi juda tezlik bilan boshqa xalqlar orasida ham tarqalgan. bu jarayon mil.av. ix asrdan …

3 / 29

ga keng tarqalgan. misrda yozuv misrda bundan 6-7 ming yil avval 750 belgidan iborat rasmli iyeroglif kashf etilgan. misr yozuvida narsa va hodisalar turli xil rasm va belgilar bilan ifoda etilgan bo‘lib zamonlar o‘tishi bilan bu belgilar alifbo belgilariga aylangan qadimgi podsholik (mil.av. 2800-2250-yillar) davrida 24 ta tovushni bildiradigan alifbo paydo bo‘lgan. misrliklar yozuvi o‘ngdan chapga qarab yozilgan, shumerliklar yozuvi esa chapdan o‘ngga qarab yozilgan. hind yozuvi hind yozuvi mil.av. iii-ii ming yillikda 700 ga yaqin belgi rasmdan iborat yozuv bo‘lgan. hind yozuvi taxminan 400 yoki 250-300 belgi rasmdan iborat bo‘lgan, shumer va xett yozuviga o‘xshatiladi. mil.av. v asrdan boshlab hindlar braxmi, kxaroshtxi, aramey, gupta yozuvidan foydalanganlar. xitoy yozuvi xitoy iyeroglifi mil.av. ii ming yillikda kashf etilgan, 2 mingga yaqin iyeroglif bo‘lgan. xan davrida iyerogliflar soni 18 mingtaga yetgan. hozirgacha qisman o‘zgarishsiz saqlangan. dastlab xitoyliklar suyak, yog‘och, cho‘p, teri va bambuk daraxtidan tayyorlangan taxtachalarga yozishgan, v asrdan boshlab ipak shoyi …

4 / 29

a qarab yozilgan. sug‘d yozuvi asosida turk yozuvi shakllangan, bu yozuv fanda ko‘k turk yoki runik bitiklari deyiladi. oromiy yozuvi asosida kushon-baqtriya yozuvi (bu yozuv burchakli, to‘trburchakli va aylana shaklda bo‘lgan) shakllangan, bu yozuv qoldiqlari qadimgi termiz shahridan topilgan. oromiy yozuvi asosida yana baqtriya yozuvi, baqtriya yozuvidan esa eftaliylar yozuvi (25 harfli) shakllangan. so‘g‘d yozuvi va xorazm yozuvlari asosida yana bir yozuv, uyg‘ur yozuvi kelib chiqqan, uyg‘ur yozuvidan manjur hamda mo‘g‘ul yozuvlari shakllangan. yozuv turlari piktografik ideografik logografik fonografik o‘tmishda, hozirgi zamon yozuvlari bo‘lmagan davrlarda, odamlar ba`zi hodisalar va voqealarni uzoq masofaga yetkazish niyatini yoki zamonda (vaqtda) abadiylashtirish maqsadlarini jonli va jonsiz narsalarning rasmini chizish orqali amalga oshirganlar. bunday yozuv piktografik yozuv deb nom olgan. turli voqea, narsa-predmetlarning rasmlarini chizib, o‘zlarining fikr va istaklarini bildirishgan. ana shunday turli narsa-predmet va voqealarni bildiradigan rasmlar piktografik (pictus – chizilgan, grafo – yozaman) yozuv deb ataladi. piktografik yozuvda har bir rasm bir tushunchani …

5 / 29

gidir. logografik yozuvning bir ko‘rinishi mixxatdir. bu yozuv qadimgi mesopotamiyada qo‘llanilgan. logografik (so‘z yozaman) yozuvning biroz mukammallashgan formasi ieroglifik yozuvdir (muqaddas yozuv). bu yozuv qadimgi arabistonga, hozirgi xitoyga xosdir. xitoy tilining to‘liq lug’atlarida qirq mingga yaqin ierogliflar qayd qilingan. hozirgi zamon matnlarida esa 2-5 ming atrofida ierogliflar qo‘llanadi. xitoy yozuvi dunyodagi noyob yozuvlardan biri bo‘lib, hozirgi zamon kishisi foydalanadigan yozuvlar orasida eng qadimiysidir (miloddan avvalgi xii asr). qadimgi misr ierogliflariga va shumer mixxatiga tengdosh bo‘lgan bu yozuv o‘ziga xos taraqqiyot yo‘liga ega bo‘lganligi uchun ham shu paytga qadar saqlanib kelmoqda. har bir ieroglif alohida bir so‘zni bildiradi. so‘zlar qanday ohangda talaffuz etilishiga qarab, mutlaqo boshqa-boshqa ma`noni bildiradi. so‘zlar past, balandlashib boruvchi, baland ohangga qarab uch xil ma`noni ifodalaydi. o‘zbek yozuvlari tarixi qadimiy turkiy yozuvi kirill yozuvi lotin yozuvi arab yozuvi markaziy osiyoda eng qadimgi davrlarda yashagan qabilalar to'g'risidagi dastlabki ma'lumotlar grek, eron, xitoy tarixchilari va yozuvchilari asarlarida, toshlarda bitib qoldirilgan …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "matnning tayyorlash bosqichi"

слайд 1 yozuv va uning shakllanish bosqichlari reja: 1. yozuvning paydo bo‘lishi va tarixiy ahamiyati. 2. yozuv va uning taraqqiyot bosqichlari. mavzu bo‘yicha tayanch iboralar: yozuv, yozuv bosqichlari, mnemonika, buyumli yozuv, piktografiya, logografik yozuv, ieroglif, fonografik, sillabik, fonetik yozuv, oromey-suriya, arabiston, yunon-evropa, misr yozuvi, rozetta toshi, mesopotamiya, shumer, mixxat, markaziy osiyo, issiq yozuvi. yozuv nima? bir tilda qabul etilgan va kishilar o‘rtasidagi muloqotga xizmat qiladigan yozma belgilar yoki tasvirlar tizimi. yozuv tildan ancha keyin paydo bo‘lgan (tovush tili 400-500 ming yillar ilgari yuzaga kelgan, yozuvning paydo bo‘lganiga esa iv-v ming yillar bo‘lgan). tilning insoniyat qo‘lga kiritgan tajriba-bilimlarni saqlash va avlodlarga yetkazishda...

This file contains 29 pages in PPTX format (1.0 MB). To download "matnning tayyorlash bosqichi", click the Telegram button on the left.

Tags: matnning tayyorlash bosqichi PPTX 29 pages Free download Telegram