sharq notiqlik san'ati

DOCX 26 pages 65.8 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 65.8 KB

File type DOCX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

reja: i. kirish. ii. asosiy qism: 1. sharq notiqligining kelib chiqishi 2. qadimgi sharq madaniyatlarida notiqlik 3. misr, hindiston, xitoy notiqlik san'ati iii. xulosa. iv. foydalanilgan adabiyotlar. kirish dunyoda notiqlik san’ati yunonlardan boshlab taraqqiy eta boshlagan. shu jumladan, sharqda ham eramizdan oldingi vii asrlarda rivojlanish yuzaga kelgan.tarixdan ma’lumki, notiqlik san’atida antik adabiyot paydo bo’lishi orqali va logograflar sababli mashhur notiqlar vujudga kelgan. shuningdek, sharq va o’rta osiyoning ildizli notiqlik san’ati o’zining bebaho tarixi ega. sharqda, jumladan, movarounnahda badiy, ilmiy ijodning taraqqiyoti, shuningdek, va'zxonlik, "qur'on"ni targ'ib qilish bilan mushtarak holda shuning ahamiyati, ma'nosi va undan maqsadga muvofiqfoydalanish borasida qadimdan kop yaxshi fikrlar aytilgan. vaz'xonlikning, balog'at (chechanlik, notiqlik) san'atining o'suvi barobarida nutq oldiga qo'yilgan talablar mukammallashib bordi. buyuk allomalar abu rayhon beruniy, abu nasr forobiy, ibn sino, abu abdulloh al-xorazmiy, mahmud qashgariy, zamaxshariy, abu ya'qub sakkokiy tilga, lug'atga, grammatika va mantiqshunoslikka bag'ishlangan asarlar yozdilar yoki boshqa sohalarga doir asarlarida bu mazuga aloqador …

2 / 26

likni tashlab, oromga berilmasdan, gap bilan bog'lanib keladigan nahv (grammatika), aruz (she'r olchovi) va mantiqni (logika) mutolaa qilganida edi, uning (nutq) nasr va nazmga ajralishini bilgan bo'lardi» — deydi (beruniy. to' plangan asarlar. iii tom, 192, 64-bet). demak, beruniy nutqning ikki xil - nasr, nazm ko'rinishi borligini ta'kidlamoqda. nutqning bu turlari ma'lum qoidalar asosida shakllanadi. nasr nahv qonun-qoidalari, nazm aruz talablariga binoan tuziladi. aruzga qaraganda nahvning ta'sir doirasi keng, u nasr uchun ham, nazm uchun ham zarur. beruniy yozadi: «nahv nasrda va aruz nazmda aytilgan so'zning me'yorini o'lchovi va xatosini tuzatuvchi aniq ikkita mezon bo’lib qoldi, lekin nah bular ikkisining umumiyrog'idir, chunki u nasrni ham, nazmni ham birgalikda o'z ichiga qamrab oladi». xalq og’zaki ijodining ilk tajribalari notiqlik san'atiga, badiiy so’z san'atining ravnagiga, yozma adabiyotga boy manba bo’lib xizmat qilib kelgani va kelayotgani barchaga ma'lum, shu ma'noda "alp er to'ng'a" dostoni, muqaddas kitob "avesto", o'rxun va enasoy yodgorliklari va boshqa …

3 / 26

"avesto" dan keng o'rin olganligidan ko'z yumib bo’lmaydi. "avesto" dan o'rin olgan rivoyat va afsonalardagi vatanni himoya qilishga chorlovchi, qahramonlikka undovchi "siyovush" ("siyovarshan" deb berilgan "avesto" da) kabi gahramonliklarning butun xatti-harakatida vatkorlik qudratiga ega. biroq milodgacha notiqlik san'ati tarixi notiglik maktablari uchun manba va material bera olgani holda, maktablar darajasiga o'sib chiqmagan bo'lishi mumkin. ammo kim kafolat bera oladi, gadimgi afinada, yunoniston va rimda paydo bolgan notiqlik maktablarida yoki maktab darsliklarining paydo bo'lishida "alp er to'ng'a" dostoni, "avesto" kabi muqaddas kitob yoki "bundaxishn" hamda "denxard" kabi qimmatli manbalarning ta'siri bo'lmaganligiga. albatta ilm va fan qayerda bo'imasin, qaysi bir xalqda yaratilmasin, o'zaro bir-biriga ta'siri bo'lishi tabiiy holat. jahon ilmida o zaro ta'sir hamisha bolgan va bundan keyin ham bo'ladi. shu asosda jahon fani, qaysi sohada bo'imasin, bir-birini to'ldirib, boyitib boradi. umuman, notiqlik san’ati fan sifatida tug’ilishi adabiyotning rivojlana boshlaganligiga borib taqaladi. shu bilan birgalikda tarixga nazar tashlasak, al-xorazmiy, forobiy, ibn-sino, navoiy …

4 / 26

rq madaniyatlarida oratorlik san'ati, nafaqat diniy, balki siyosiy nutqlar orqali ham xalqqa rahbarlik qilishda ishlatilgan. diniy yetakchilar va siyosiy rahbarlar o'z nutqlari orqali xalqqa ta'limotlarni, jamiyatni boshqarish va adolatni ta'minlashni o'rgatganlar. 1. sharq notiqligining kelib chiqishi sharq notiqligining kelib chiqishi uzoq va boy tarixga ega. sharq notiqligi, asosan, qadimgi sharq xalqlari, jumladan, hindiston, xitoy, eron, mesopotamiya va boshqa mintaqalarda rivojlanib kelgan. bu notiqlik madaniyati uzoq asrlar davomida shakllangan va har bir mamlakatning alohida xalqlari va ularning urf-odatlari bilan o'sib kelgan. sharq notiqligining muhim xususiyatlaridan biri shundaki, u asosan axloq, madaniyat va falsafiy qarashlarga asoslangan. masalan, qadimgi xitoyda konfutsiy tomonidan o'rganilgan va targ'ib qilingan tafakkur modeli notiqlik san'atiga muayyan ta'sir ko'rsatgan. bu model, asosan, odamlarning o'zaro munosabatlari, axloqiy tamoyillari va jamiyatdagi roliga doir edi. bundan tashqari, taoizm va gumanitar qadriyatlar ham notiqlik sanatida muhim o'rin tutgan. hindistonda esa notiqlik san'ati vedalar davridan boshlab rivojlangan. vedalar vaqtida sanskrit tili notiqlikning muhim vositasi …

5 / 26

lig'i yoki far’onning nutqlari ham diniy va ijtimoiy hayotning yuritilishini anglatgan. sharq notiqligi an'anaviy ravishda og'zaki yetkazish usuliga asoslangan. ko'plab asar va matnlar og'zaki formatda qoldirilib, keyinchalik yozma shaklga keltirilgan. og'zaki madaniyatning tarixi esa deyarli 3000 yillik davrni qamrab olishi mumkin.sharq notiqligining bir o'ziga xos jihati - bu uning odob-axloq va go'zallikni qadrlashida aks etishidir. ko'pgina sharqiy notiq madaniyatlarida, jumladan, xitoy va eronlarda nutq faqatgina maqsadiga erishishga xizmat qilmay, balki estetik qiziqarli, chiroyli ifodalar va qiyoslar bilan boyitilgan. sharq notiqligi tarixida buyuk talantli shoir va notiqlar, jumladan, rumi va sa'di kabi sharq shoirlari nomini tilga olish kerak. ular o'z davrining turli masalalarini notiqlik sanati orqali ifoda etganlar va juda katta auditoriyalarga ega bo'lganlar. shunday qilib, sharq notiqligi ko'p qirrali va boy madaniy meros bo'lib, bugungi kunda ham o'zining ma'naviy va madaniy qiymatini saqlab qolgan. bu notiqlik san'ati turli mamlakatlar va xalqlar tajribasini birlashtirib, jahon madaniyatida o'ziga xos o'rin tutadi. qadimgi …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sharq notiqlik san'ati"

reja: i. kirish. ii. asosiy qism: 1. sharq notiqligining kelib chiqishi 2. qadimgi sharq madaniyatlarida notiqlik 3. misr, hindiston, xitoy notiqlik san'ati iii. xulosa. iv. foydalanilgan adabiyotlar. kirish dunyoda notiqlik san’ati yunonlardan boshlab taraqqiy eta boshlagan. shu jumladan, sharqda ham eramizdan oldingi vii asrlarda rivojlanish yuzaga kelgan.tarixdan ma’lumki, notiqlik san’atida antik adabiyot paydo bo’lishi orqali va logograflar sababli mashhur notiqlar vujudga kelgan. shuningdek, sharq va o’rta osiyoning ildizli notiqlik san’ati o’zining bebaho tarixi ega. sharqda, jumladan, movarounnahda badiy, ilmiy ijodning taraqqiyoti, shuningdek, va'zxonlik, "qur'on"ni targ'ib qilish bilan mushtarak holda shuning ahamiyati, ma'nosi va undan maqsadga muvofiqfoydalanish borasida qadimd...

This file contains 26 pages in DOCX format (65.8 KB). To download "sharq notiqlik san'ati", click the Telegram button on the left.

Tags: sharq notiqlik san'ati DOCX 26 pages Free download Telegram