suv resurslarining shaharlar taraqqiyotiga ta'siri

DOC 41,4 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (4 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1663190838.doc сув ресурсларининг шаҳарлар тараққиётига таъсири suv resurslarining shaharlar taraqqiyotiga ta`siri yer usti suvlari tabiiy landshaftning asosiy elementi bo`lib, hududlarni shaharsozlik maqsadlarida baholashda muhim omil sifatida xizmat qiladi. suv resurslariga qarab ko`p hollarda aholi va ishlab chiqarish tarmoqlari joylashtiriladi. gidrologik ko`rsatkichlardan daryo to`rining zichligi, o`zanning qiyaligi, uni kengligi va uzunligi, daryo oqimining tezligi, yil fasllari bo`yicha suv sarfi, ko`llar maydoni va chuqurligi kabilar birmuncha muhim. mazkur ko`rsatkichlarni holati aholi manzillarini barpo qilishda, sanoatni suv ta`minlash, qishloq xo`jaligini rivojlantirish, aholi dam olish zonalarini tashkil etishda hal qiluvchi ta`sir ko`rsatadi. shaharlar to`ri va hududiy tizimining vujudga kelishi gidrografik omillar bilan chambarchas bog`liq. bu borada shaharlarning katta-kichikligi bilan ularning suv resurslari hajmi o`rtasida qonuniy aloqadorlik mavjud. yirik daryolar bo`yi va deltalarida, odatda, katta shaharlar hosil bo`lgan. masalan, gang daryosida dehli, kalkutta, dakka, nil deltasida qohira, dunay bo`yida vena, budapesht, belgrad, dnepr yoqasida kiyev va dnepropetrovsk, volga daryosi bo`ylab nijniy novgorod, qozon, volgograd shaharlari …

“parij fransiyadagi buyuk yo`llar tutashgan katta uchburchakning cho`qqisida o`rnashgan. ushbu yo`llar shimol va shimoli-g`arbga – la-mansh va shimoliy yevropa tekisligiga, janubi-sharqqa – rona va o`rtayer dengiziga hamda janubi-g`arbga – garonna va pireneyga yo`nalgan” (persik ye.n., 1991. b.162). parijning poytaxt vazifasini egallashiga ham geografik o`rni, eng avvalo, gidrogeografik o`rni, ya`ni suv yo`llariga nisbatan joylashuvi yordam bergan. yuliy sezar davrida fransiya qirolligining markazi lugdun (lion) shahri edi. o`rta asrlarda esa orlean va tur shaharlari ham mamlakat dorulsaltanati bo`lishga da`vogarlik qilgan. aynan suv yo`llari orqali savdo qilishning qulayligi bois, parij poytaxt sifatida tanlangan. chunki, o`rta asrlarda nisbatan arzon transport – bu suv transporti hisoblangan. o`sha davrlardan beri parij fransiyaning siyosiy markazi vazifasini bajarib kelmoqda. shahar gerbida kumush kemaning tasvirlanganligi ham uni arzon transport yo`lida joylashganligidan dalolat beradi. vengriya poytaxti budapesht shahrining mikrogeografik o`rni nihoyatda qulay. shahar dunay daryosining karpat tog`lari janubi-g`arbidan o`rtadunay tekisligiga chiqish nuqtasida o`rnashgan. g`oyat qulay tabiiy tugunda va mamlakatning barcha …

r sababli xarkov poytaxt funksiyasini kiyevga boy bergan. demak, shaharlarning tabiiy sharoiti, eng avvalo, suv resurslariga nisbatan joylashuvi uning rivojlanishini rag`batlantirishi yoki, aksincha, taraqqiyotiga g`ov bo`lishi mumkin. o`rta osiyo, xususan o`zbekiston sharoitida shaharlar taraqqiyotida ham gidrografiyaning ta`siri yuqori. diyorimizda qadimda daryo va daryochalarning quyilish qismida yoki deltasida, suv miqdoriga mos holda, shaharlar paydo bo`lgan, ko`pgina soylar o`zlarining shaharlari, vohalari bilan ajralib turgan. masalan, so`x daryosi – qo`qonga, isfarasoy – konibodomga, chortoqsoy va namangansoy – namanganga, kosonsoy – kosonsoy va to`raqo`rg`onga, shohimardonsoy marg`ilonga hayot bag`ishlagan (soliyev a.s., 2000, b. 51). buxoroi sharifning vujudga kelishi, shahar rivojlanishidagi qiyinchilik va muammolar ham ma`lum darajada uning zarafshon daryosi quyi qismida joylashganligi bilan bog`liq. shahar mikrogeografik o`rni, ya`ni tabiiy sharoiti qulay emas. u cho`l zonasida rivojlanayotgan shaharlar sirasiga kiradi. ma`lumki, cho`l zonasida barqaror iqtisodiyotning rivojlanishini belgilaydigan omillardan biri suv resurslaridir (cho`lning cho`l bo`lishini sababi ham suvsizlikdir). qolaversa, o`lkaning boy madaniy tarixi, avvalombor, suv manbalari va …

an olib qaraganda, viloyat shaharlarining aksariyatini geografik o`rni noqulay. garchi mintaqada toza ichimlik suvi manbalari cheklangan bo`lsada, suvdan foydalanish darajasini qoniqarli deb bo`lmaydi. suvdan xo`jasizlarcha foydalanish davom etmoqda. ayrim shaharlarda yerlarni vodoprovod orqali sug`orilganligiga, avtomashinalarni yoki boshqa buyumlarni toza ichimlik suvida yuvilayotganligiga duch kelamiz. ba`zi joylarda bu odatiy holga aylanib qolgan. bmtning ma`lumotiga ko`ra, insonning normal hayoti uchun kuniga kamida 20 litr suv kerak; sanuzellar 50 litr suv iste`mol qiladi. dunyoga turli mahsulotlarga talab oshgani sayin suvga bo`lgan ehtiyoj ham ortib ormoqda. agar jahonda 1,1 mlrd. odam kuniga 5 litr suv bilan kifoyalansa, yevropaliklar jon boshiga 200, aqshda 400 litr suv sarflashadi. bugun 43 mamlakatdagi taxminan 700 mln. odam insonga kerak bo`lgan minimal ehtiyojdan ham kam suvga egalar.� hisob-kitoblar qaraganda biz yevropa davlatlariga nisbatan chuchuk suvni 2-3 marta ko`p isrof qilamiz. holbuki, ichimlik suv zahiralari yurtimizda yevropadagi singari serob emas. buning ustiga shaharlarda aholi soni va uning xo`jalik faoliyatini rivojlanishi …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "suv resurslarining shaharlar taraqqiyotiga ta'siri"

1663190838.doc сув ресурсларининг шаҳарлар тараққиётига таъсири suv resurslarining shaharlar taraqqiyotiga ta`siri yer usti suvlari tabiiy landshaftning asosiy elementi bo`lib, hududlarni shaharsozlik maqsadlarida baholashda muhim omil sifatida xizmat qiladi. suv resurslariga qarab ko`p hollarda aholi va ishlab chiqarish tarmoqlari joylashtiriladi. gidrologik ko`rsatkichlardan daryo to`rining zichligi, o`zanning qiyaligi, uni kengligi va uzunligi, daryo oqimining tezligi, yil fasllari bo`yicha suv sarfi, ko`llar maydoni va chuqurligi kabilar birmuncha muhim. mazkur ko`rsatkichlarni holati aholi manzillarini barpo qilishda, sanoatni suv ta`minlash, qishloq xo`jaligini rivojlantirish, aholi dam olish zonalarini tashkil etishda hal qiluvchi ta`sir ko`rsatadi. shaharlar to`ri va hududiy tizimi...

Формат DOC, 41,4 КБ. Чтобы скачать "suv resurslarining shaharlar taraqqiyotiga ta'siri", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: suv resurslarining shaharlar ta… DOC Бесплатная загрузка Telegram