qoraqalpog'iston respublikasi yer resurslari sifatiga ta'sir etuvchi asosiy omillar

DOC 165,2 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1663191212.doc қорақалпоғистон республикаси ер ресурслари сифатига таъсир этувчи асосий омиллар qoraqalpog`iston respublikasi yer resurslari sifatiga ta`sir etuvchi asosiy omillar yer resurslarini baholash muammosi hozirgi kunda ham nazariy, ham amaliy jihatdan muhim ahamiyatga ega. yerlarni baholash muammosi fanlararo xususiyatga ega bo`lib, baholash tabiiy va antropogen omillarni o`rganishdan boshlanadi. orol dengizi sathining pasayishi hududning litologik-geomorfologik tuzilishi va gidrogeologik xususiyatlariga bog`liq holda tabiiy sharoitning o`zgarishiga turlicha ta`sir ko`rsatadi (a. a. rafiqov, 1984). gruntda tuz to`planishi, grunt suvlari sifati ham hududning relyef, litologik, gidrogeologik kabi xususiyatlariga bog`liq. dengiz sathining pasayishi bilan tabiiy va antropogen omillar ta`sirining kuchayishi yerlar sifatining yomonlashuviga sabab bo`lmoqda. yer resurslari sifatining o`zgarishiga ta`sir ko`rsatuvchi tabiiy omillar dengizning qurishi bilan bog`liq holda quyidagilardan iborat: grunt suvlari sathi va uning kimyoviy tarkibi, shamol, suv eroziyasi, taqirlarning hosil bo`lishi, qurg`oqchilik kabilardan iborat qoraqalpog`iston hududi relyefi asosan turli yoshdagi allyuvial-delta tekisliklaridan iborat bo`lib, gidrogeologik xususiyatiga ko`ra oqimsiz hudud hisoblanadi. arid zonalarda yer osti oqimining …

ар(га) амударё 32878 32878 беруний 62 26530 26586 бозатау 2790 26223 29013 қораўзак 32146 673 32819 кегейли 24945 24945 қўнғирот 37674 37674 қонликўл 175 20018 33163 мўйноқ 11141 11141 нукус 110022 110022 тахтакўпир 28643 1568 30211 тўрткўл 14014 8789 22803 хўжайли 30389 30389 чимбой 43442 970 44412 шуманай 288 24522 24810 элликқалъа 305 22529 4839 276337 жами: 3620 365288 99810 13628 23229 518503 jadvaldan ko`rinib turibdiki, qoraqalpog`istonda sug`oriladigan yerlarning 465098 gektarida yoki 89,7 % da grunt suvlari sathi 1 metrdan 3 metrgacha bo`lgan chuqurlikda joylashgan. sug`oriladigan yerlarda grunt suvlarining yer yuziga yaqin joylashganligi haroratning ko`tarilishi bilan bug`lanish jarayonida tuproqlarda tuz to`planishiga sabab bo`ladi. bunday sharoitda sug`orishga va kollektor drenaj tizimlariga alohida e`tibor qaratish orqaligina yerlar sifatining o`zgarishiga qarshi kurashish mumkin. yer resurslari sifatining o`zgarishida va tuproqlar hosildorligining pasayishida shamol eroziyasining ham ta`siri katta. qoraqalpog`iston hududida shamol eroziyasi keng tarqalgan. tuproqlarning shamol eroziyasiga uchrashi ko`p jixatdan ularning mexanik tarkibiga bog`liq (2- …

loq xo`jaligi yerlarining 40 % i shamol eroziyasiga tez uchrovchi qumli, qumoqli, yengil qumoqli tarkibli tuproqlardan iborat. yer resurslari sifatining o`zgarishi yuqorida ta`kidlaganimizdek, dengiz sathi pasayishi bilan ta`sir darajasi oshib ketgan tabiiy omillar bilan antropogen omillarning o`zaro ta`siri natijasida yanada murakkablashdi. antropogen omillarning quyidagi turlarini ajratish mumkin: sug`orish, shunga bog`liq holda sho`rlanish va botqoqlashish; yangi sug`orish tizimlarining vujudga kelishi; monokultura; sanoat qurilishi; chorvachilik; yo`l qurilishi va boshqalar. qoraqalpog`iston hududining tuproq qoplami o`zbekistonning boshqa hududlarida tarqalgan tuproq turlaridan tarkibida minerallarning ko`pligi va organik moddalarga kambag`alligi bilan ajralib turadi. bunga sabab, qoraqalpog`istonning quyidagicha o`ziga xos bo`lgan bir qator xususiyatlari bilan tavsiflanishidir: litologik - geomorfologik tuzilishi; iqlimning quruqligi; amudaryo suv oqimining yil davomida keskin o`zgarib turishi; yer resurslaridan foydalanishdagi hududiy tafovutlar va boshqalar. mintaqa tuproqlarini o`rgangan i. g. gerasimov (1935, 1953), bogdanovich (1949), n. v. kimberg (1974) va boshqalar, a. i. kalashnikov, ye. p. kochubey (1958), s. a. shuvalov (1964) larning ma`lumotlariga ko`ra, …

ltasida asosan gidromorf tuproqlar, ayrim qismlarida yarim gidromorf, avtomorf tuproqlar tarqalgan edi. dengiz sathining pasayishi hududda tarqalgan tuproqlarning o`zgarishiga ta`sir ko`rsatish bilan bir qatorda, tuproqlarda tuz to`planish jarayoniga ham ta`sir ko`rsatdi. n. v. kimberg (1964) va boshqalarning ta`kidlashicha, hozirgi deltaning tuproqlari asosan kam sho`rlangan yoki umuman sho`rlanmagan bo`lgan. bugungi kunga kelib esa qoraqalpog`istonda sho`rlanishga uchramagan tuproqlar juda kam. qoraqalpog`iston hududi tuproqlari-ni sho`rlanish darajasiga ko`ra uchta guruhga ajratish mumkin, bular quyidagilar: tuproqlari kuchli darajada sho`rlangan hududlarga qorao`zak, kegeyli, qo`ng`irot, mo`ynoq, taxtako`pir tumanlari kiradi. ularda kuchli darajada sho`rlangan tuproqlar 42,5-86,6 % ni tashkil qiladi. tuproqlari o`rtacha darajada sho`rlangan hududlarga qonliko`l, nukus, xo`jayli, chimboy, shumanay tumanlari kiradi, ularda o`rtacha darajada sho`rlangan tuproqlar 35,6-52 % ni tashkil qiladi. tuproqlari kuchsiz darajada sho`rlangan hududlarga amudaryo, beruniy, to`rtko`l, ellikqal`a tumanlari kiradi. bularda kuchsiz darajada sho`rlangan tuproqlar 36,6-68,5 % ni tashkil qiladi. qoraqalpog`iston yaylovlar maydonining kattaligi jixatidan respublikamizda oldingi o`rinda turadi. lekin, yaylovlardan foydalanish hududning tabiiy-geografik sharoitidin …

i ekinlarini to`g`ri tanlash va almashlab ekishni to`g`ri yo`lga qo`yishga ham bog`liq. qoraqalpog`istonda dehqonchilikning yetakchi tarmoqlaridan biri bedachilikdir. yetishtiriladigan beda urug`i rossiya, germaniya, aqsh, kanada kabi davlatlarga eksport qilinadi. beda eng ko`p ekiladigan tuman chimboy tumani hisoblanadi. almashlab ekishda bedani o`rni katta. yer resurslari sifatining o`zgarishiga ta`sir ko`rsatuvchi omillarni baholashning natijalari shuni ko`rsatadiki, qoraqalpog`istonda salbiy omillarga qarshi doimo kurashib borish orqaligina qishloq xo`jaligi maqsadlarida foydalanilayotgan yerlarning hosildorligini ko`tarish mumkin. adabiyotlar: bekmanova z.d. qoraqalpog`iston yer resurslari sifatining o`zgarishiga ta`sir ko`rsatuvchi omillar // o`zbekiston geografiya jamiyati vii syezdi materiallari. -t., 2006. b. 168-169. kimberg n.v. pochvi pustinnoy zoni uzbekskoy ssr. t., 1974, 298 s. rafiqov a.a., tetyuxin g.f. snijeniye urovnya aralskogo morya i izmeneniy prirodniye usloviy nizovyev amudari. -t., “fan”, 1981, 200 s. rafiqov a.a. otsenka prirodno – meliorativnix usloviy zemel yujnogo priaralya. -t.: “fan”, 1984, 129 s.

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "qoraqalpog'iston respublikasi yer resurslari sifatiga ta'sir etuvchi asosiy omillar"

1663191212.doc қорақалпоғистон республикаси ер ресурслари сифатига таъсир этувчи асосий омиллар qoraqalpog`iston respublikasi yer resurslari sifatiga ta`sir etuvchi asosiy omillar yer resurslarini baholash muammosi hozirgi kunda ham nazariy, ham amaliy jihatdan muhim ahamiyatga ega. yerlarni baholash muammosi fanlararo xususiyatga ega bo`lib, baholash tabiiy va antropogen omillarni o`rganishdan boshlanadi. orol dengizi sathining pasayishi hududning litologik-geomorfologik tuzilishi va gidrogeologik xususiyatlariga bog`liq holda tabiiy sharoitning o`zgarishiga turlicha ta`sir ko`rsatadi (a. a. rafiqov, 1984). gruntda tuz to`planishi, grunt suvlari sifati ham hududning relyef, litologik, gidrogeologik kabi xususiyatlariga bog`liq. dengiz sathining pasayishi bilan tabiiy va antropogen omillar...

Формат DOC, 165,2 КБ. Чтобы скачать "qoraqalpog'iston respublikasi yer resurslari sifatiga ta'sir etuvchi asosiy omillar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: qoraqalpog'iston respublikasi y… DOC Бесплатная загрузка Telegram