sirt taranglik

DOCX 30 pages 550.8 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 550.8 KB

File type DOCX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

mundareja. kirish. asosiy qism. i.bob.sirt taranglikning fizika asoslari. 1.1.molekulyar kuchlar va suyuqlik sirtidagi ta’sirlar. 1.2.sirt taranglikning matematik ifodasi. ii.bob.sirt taranglikning tabiatdagi namoyon bo‘lishi. 2.1.suyuqlikning yuzasida tomchilarning shakllanishi. 2.2.hasharotlarning suyuqlik sirtida yura olish xususiyati. xulosa. foydalanilgan adabiyotlar. kirish molekulyar fizika fanining muhim bo‘limlaridan biri bu — suyuqliklarning sirtida yuzaga keladigan fizik hodisalarni o‘rganishdir. shulardan eng e’tiborga loyiq bo‘lgan hodisa bu sirt taranglikdir. sirt taranglik — bu suyuqliklarning sirtida hosil bo‘ladigan elastik kuchlanish holati bo‘lib, u molekulalararo tortishish kuchlari natijasida vujudga keladi. bu hodisa oddiy ko‘z bilan ko‘rish mumkin bo‘lgan bir qator holatlarda: tomchi shakllanishi, hasharotlarning suv sirtida yura olishi, suyuqlikning kapillyarlikka bog‘liq harakatlarida yaqqol namoyon bo‘ladi. mavzuning dolzarbligi shundaki, sirt taranglik hodisasi kundalik hayotda va ko‘plab texnologik jarayonlarda muhim rol o‘ynaydi. tibbiyotda dori shakllarining yuzaga ta’siri, sanoatda suyuqliklar oqimini boshqarish, nanomateriallar fizikasi va qadoqlash texnologiyalarida bu hodisa chuqur o‘rganilmoqda. kurs ishinning maqsadi: sirt taranglik hodisasining fizik mohiyatini o‘rganish va uning amaliyotdagi …

2 / 30

ning fizika asoslari. 1.1.molekulyar kuchlar va suyuqlik sirtidagi ta’sirlar. hozirgi vaqtda sirt hosil qilishning turli (analitik, knematik, karkas) usullari mavjud. chizma geometriyada sirtni biror chiziq (to’g’ri yoki egri) ning fazoda ma’lum qonuniyat asosida uzluksiz harakati natijasida qoldirgan izi deb qaraladi. bunda chiziq shakli o’zgarmas yoki o’zgaruvchan bo’lishi mumkin. bunday sirtlarni chizmada tasvirlash oson bo’lganligi sababli chizma geometriyada asosan harakat natijasida hosil qilingan ya’ni kinematik sirtlardan foydalanadilar. sirtni hosil qilish turlicha bo’lishi mumkin. ma’lum bir sirtni turli usullar bilan hosil qilish mumkin. masalan, doiraviy silindrni qo’zgalmas o’q atrofida mazkur o’qqa parallel to’g’ri chiziqni aylantirish natijasida hosil qilinsa, xuddi shu silindrni aylana markazidan o’tgan va aylana tekisligiga perpendikulyar to’g’ri chiziq ustida aylana markazidan o’tgan va aylana tekisligiga perpendikulyar to’g’ri chiziq ustida aylana markazini ilgalirama harakat natijasida ham hosil qilish mumkin. harakatlanib sirt hosil qiluvchi chiziq yasovchi deyiladi. yasovchi chiziqning harakatini belgilovchi chiziq yo’naltiruvchi deb ataladi. barcha sirtlar yasovchilarning turlariga qarab ikki sinfga …

3 / 30

i chiziqli sirtlardan bir-biriga yaqin ikkita yondosh yasovchilari o’zaro parallel bo’lgan (masalan, silindr) yoki ikkita yasovchilari o’zaro kesishgan (masalan, konus) sirtlarning tekislikda aniq yoyilmasini yasash mumkin. bunday chiziqli sirtlar yoyiladigan sirtlar deyiladi. ikkita yondosh yasovchilari uchrashmas bo’lgan (bir kavakli giperbaloid) va egri chiziqli sirtlar (shar, ellipsoid, paraboloid va hokazo) tekislikka yoyilmaydi, shuning uchun ular yoyilmaydigan sirtlar deb ataladi. amaliyotda yoyilmaydigan sirtlarning taxminiy yoyilmalari yasaladi. sirt analitik usulda ya’ni tenglamasi bilan yoki grafik usulda berilishi mumkin. chizma geometriyada grafik usulda berilgan sirtlar o’rganiladi. chizmada sirt kuyidagicha beriladi: agar sirt yopiq va chegaralangan bulsa, kontur chizigining proyeksiyalari bilan; agar sirt chegaralanmagan bulsa, unda sirt yunaltiruvchi va yasovchisining proyeksiyalari hamda yasovchisining harakat qonuniyati bilan beriladi. aylanma sirt birorta egri yoki to’g’ri chiziqning qo’zg’almas to’g’ri chiziq (qo’zg’almas o’q) atrofida aylanishidan hosil bo’lgan sirt aylanma sirt deyiladi. 107-shaklda umumiy ko’rinishdagi aylanish sirti tasvirlangan. bunda mn (mn, m’n') to’g’ri chiziq aylanish sirtining o’qi, abc (abc, a'b'c’) …

4 / 30

a sirtda yotgan nuqtaning berilgan bitta proyeksiyasi bo’yicha uning ikkinchi proyeksiyasini topish oson bo’ladi. aylanish sirtini epyurda tasvirlash oson bo’lishi uchun, odatda, uning o’qi proyeksiya tekisliklardan biriga perpendikulyar qilib olinadi. to’g’ri chiziqni aylantirish natijasida hosil bo’ladigan aylanish sirtlarini qaraymiz: a) aylanish silindri ab (ab, a'b') to’g’ri chiziqning qo’zgalmas mn (mn, m'n') o’q atrofida aylanish natijasida hosil bo’ladi (108-shakl). b) aylanish konusi as (as, a's') to’g’ri chiziq bilan o’zaro s (s, s') nuqtada kesishuvchi 0s (os, o's') to’g’ri chiziq (o’q) atrofida aylantirish natijasida hosil bo’ladi (109-shakl ). v) bir kovakli (pallali) giperboloid ikkita uchrasmas ab (ab, a'b’) va mn (mn, m’n') to’g’ri chiziqlardan birini ikkinchisi atrofida aylantirish natijasida hosil bo’ladi. 110-shaklda ab to’g’ri chiziqni mn o’q atrofida aylantirish natijasida hosil bo’lgan bir pallali aylanish geperboloidi ko’rsatilgan. aylantirish o’qiga perpendikulyar chiziqda joylashgan c(c,c’) nuqta eng kichik diametrli aylana ya’ni geperboloid-ning bo’yin chizig’ini hosil qiladi. bir pallali giperboloidga misol qilib, buxoro shahridagi cuv …

5 / 30

a aylantirilsa, yopiq tor hosil bo’ladi (112-shakl, a, b). v) agar aylantirish o’qi aylana tekislikda yotgan lekin undan tashqarida joylashgan bo’lsa, u holda ochik tor yoki halqa hosil bo’ladi (113-shakl, a, b). ixtiyoriy to’g’ri chiziq tor sirtini to’rta nuqtada kesib o’tishi mumkin, shu sababli tor to’rtinchi tartibli aylanish sirtidir. demak, aylanani qo’zgalmas o’q atrofida aylantirilsa, ikkinchi tartibli (sfera) va to’rtinchi tartibli (tor, halqa) sirtlar hosil bo’lar ekan. pirovardida ikkinchi tartibli egri chiziqlar: ellips, parabola va giperbolani o’z o’qlari atrofida aylantirganda hosil bo’ladigan sirtlarni ko’ramiz: a) ellipsni o’z o’qi atrofida aylanishidan aylanish ellipsoidi hosil bo’ladi (114-shakl, a, b). b) parabolani o’z o’qi atrofida aylanishidan, aylanish paraboloidi hosil bo’ladi (115-shakl, a, b). v) giperbolani o’z haqiqiy o’q atrofida aylanishidan ikki pallali giperboloid hosil bo’ladi (116-shakl, a, b). yuqorida bir pallali giperboloidni ikki uchrashmas tugri chiziklaridan birini ikkinchisi atrofida aylantirishda hosil bo’lishini ko’rgan edik (110-shakl, a, b). bir pallali giperboloidni giperbolani o’z mavhum …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sirt taranglik"

mundareja. kirish. asosiy qism. i.bob.sirt taranglikning fizika asoslari. 1.1.molekulyar kuchlar va suyuqlik sirtidagi ta’sirlar. 1.2.sirt taranglikning matematik ifodasi. ii.bob.sirt taranglikning tabiatdagi namoyon bo‘lishi. 2.1.suyuqlikning yuzasida tomchilarning shakllanishi. 2.2.hasharotlarning suyuqlik sirtida yura olish xususiyati. xulosa. foydalanilgan adabiyotlar. kirish molekulyar fizika fanining muhim bo‘limlaridan biri bu — suyuqliklarning sirtida yuzaga keladigan fizik hodisalarni o‘rganishdir. shulardan eng e’tiborga loyiq bo‘lgan hodisa bu sirt taranglikdir. sirt taranglik — bu suyuqliklarning sirtida hosil bo‘ladigan elastik kuchlanish holati bo‘lib, u molekulalararo tortishish kuchlari natijasida vujudga keladi. bu hodisa oddiy ko‘z bilan ko‘rish mumkin bo‘lgan bir qator h...

This file contains 30 pages in DOCX format (550.8 KB). To download "sirt taranglik", click the Telegram button on the left.

Tags: sirt taranglik DOCX 30 pages Free download Telegram