umumiy tabiiy geografiya

DOC 66.6 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1663228243.doc умумий табиий география umumiy tabiiy geografiya reja: 1.geografik qobiq. 2. asosiy geografik qonuniyatlar. 3. yer landshafti qobig`ining bir butunligi. 4. landshaft komponentlarining o`zaro modda va energiya almashinishi orqali bog`langanligi. 5. zonallik va azonallik (regionaol) qonuniyatlar 6. landshaft qobig`idagi jarayonlarning davriylik xususiyati. geografik qobiq hozirgi vaqtda kishilarning mehnat faoliyati olib boriladigan, ya`ni jamiyat bilan tabiat o`rtasidagi aloqalar ro`y beradigan muhit turli mualliflar tomonidan turli xil terminlar bilan ifodalanmoqda. chunonchi, “tabiat”, “tabiiy muhit”, “landshaft qobig`i”, “geografik qobiq”, “geografik sistema” va boshqalar mavjud. aslini olganda bu terminlar mazmuni bir xildek ko`rinsada, ular bir-biridan farq qiladi. “tabiat” tushunchasi umumiy ilmiy va falsafiy tushuncha bo`lib, butun borliqni-koinotni o`z ichiga oladi. torroq ma`noda olganda esa barcha tabiiy fanlarning o`rganish obyekti. “tabiiy muhit” tushunchasi esa tabiatning jamiyat bevosita aloqada bo`lgan qismini ifodalaydi. insonning fan va texnika imkoniyatlari oshib borgan sari tabiiy muhit ham eniga, ham bo`yiga kengayib boradi. “geografik muhit” tushunchasi esa yer (geo) bilan bog`liq …

tarkibiy qismlardan-kichikroq geografik komplekslar, ya`ni landshaftlardan tashkil topgan. tabiatda har bir hududiy kompleks, u hoh butun yer yuzini o`z ichiga olgan landshaft qobig`i bo`lsin, hoh eng kichik kompleks bo`lsin, ya`ni landshaftdan, yoki uning morfologik qismlari-urochishe yoki fatsiyalardan iborat bo`lsin, muayyan muvozanatdagi komponentlar birligidan iborat va to`xtovsiz rivojlanishda bo`ladi. har bir komponent alohida rivojlanmasdan, o`zaro bog`liq holda rivojalanadi. tabiatning yana bir xususiyati sisitemali tuzilishga ega ekanligidir. unda turli ko`lamdagi sistemalar mavjud. v.b.sochava sistemalarni uchta asosiy katta-kichik bosqichga ajratishni taklif qiladi: planetar, regioanl va topologik. planetar geosistema geografik (landshaft) qobiqdan iborat. regioanl geosistemalarga geografik qobiqning yirik qismlari-tabiiy geografik zonalar, tabiiy o`lkalar, provinsiya va landshaftlar kiradi. topologik geosistemalarga landshaftning tarkibiy (morfologik) qismlari-joy, urochishe, fatsiyalar kiradi. geosistemalarni tabiiy geografiya o`rganadi. planetar geosistemalar-geografik (landshaft) qobiqning qonuniyatlari va xususiyatlarini umumiy yer bilimi, regional va topologik geosistemalarni landshaftshunoslik o`rganadi. kompleks tabiiy geografik tadqiqotlar xulosalariga amal qilmay tabiatdan to`g`ri foydlanish mumkin emas. tabiatdan to`g`ri foydalanishning tabiiy geografik asoslari …

biatdan foydalanish ishi ekologik yondoshishga asoslanmog`i kerak. asosiy geografik qonuniyatlar tabiatdan, tabiiy resurslardan to`g`ri foydalanish, tabiatni inson mafaatini ko`zlab o`zgartirish tabiatning asosiy geografik qonuniyatlariga asoslanib amalga oshirilishi lozim. aks holda kutilgan natijaga erishish mumkin emas. tabiatdan foydalanishda doim diqqat-e`tiborda tutilishi lozim bo`lgan asosiy qonuniyatlar quyidagilar: yer landshafti qobig`ining bir butunligi yerning landshaft qobig`i ham, har bir landshaft ham tabiat komponentlari-relyef, tog` jinslari, tuproq, iqlim, yer usti va yer osti suvlari, hayvonot hamda o`simlik dunyosi va ularning elementlaridan tashkil topgan. tabiat komponentlarining har biri o`ziga xos qonuniyatlar asosida mavjud va rivojlanadi. biroq, hech bir komponent boshqa komponentlardan ajralgan holda rivojlanmaydi, ular doimo bir-birining ta`sirida bo`ladi va ularning o`rtasida modda hamda energiya almashinib turadi. binobarin, landshaft qobig`i va har bir landshaft tabiiy komponentlarning oddiy yig`indisidan iborat bo`lmay, ularning o`zaro uzviy bog`langan bir butunligidan iboratdir. landshaftning barcha komponentlari muayyan muvozanatda shunday tabiiy kompleks hosil qiladiki, unda yangi sifat vujudga keladi. landshaft qobig`i va …

sir ko`rsatadi. tabiatga inson tomonidan berilgan birinchi “turtki” tabiiy kompleksda bir qator o`zgarishlarga, ba`zan odam bevosita ko`rsatgan ta`siriga qaraganda juda katta natijalarga olib kelishi mumkin. tabiatdagi sabab va oqibat bog`lanishlari oddiy bog`lanish bo`lmay, juda murakkab bog`lanishdir. ana shu juda murakkab bog`lanishni bilib olingandagina inson xo`jalik faoliyati ta`sirining geografik kompleks komponentlari o`rtasidagi muvozanatning qanday yo`nalishda o`zgartirishi haqida fikr yuritish mumkin. d.l.armandning ta`biri bilan aytganda tabiatdagi nozik sabab-oqibat aloqalarini bilmagan odamning tabiatdan foydalanishga urinishi asalarining o`zini o`rgimchak to`riga urishiga o`xshaydi. landshaft komponentlarining o`zaro modda va energiya almashinishi orqali bog`langanligi landshaft komponentlari o`rtasida modda hamda energiya to`xtovsiz almashinib turadi. bunday modda va energiya almashinishi oddiy almashinish bo`lmay, bu jarayon davomida modda va energiyada sifat o`zgarishi ham ro`y beradi. kuyoshdan kelayotgan nur energiyasi geografik landshaftda energiyaning boshqa ko`rinishlariga-issiqlik, mexanik, bioximik energiyaga aylanadi. landshaft qobig`ining va har bir landshaftning, binobarin, geografik sistemaning mavjudligi ham ularda modda va energiya almashinishi jarayonlarining majmuidan iboratdir. landshaftlar komponentlari o`rtasida …

kin. bunda landshaftdagi modda almashinishida muayyan uzilish bo`ladi. bu yomon oqibatga olib kelishi mumkin. inson o`zining xo`jalik faoliyati bilan tabiatdagi modda va energiya aylanishi jarayoniga ta`sir ko`rsatmoqda, bu jarayonda millionlab yillar mobaynida qaror topgan muvozanat buzilmoqda. insonning xo`jalik faoliyati ta`sirida yer yuzidagi o`rmonlarning 40% dan ortiq qismi yo`qotildi, obikor yerlarga suvning 60% chasi daryo va ko`llarga qaytib tushmaydi, atmosferadan sanoat ehtiyojlari uchun har yili 10 mlrd.tonna kislorod olinadi, u atmosferaga qaytib kelmaydi va h.k. sanoatda ishlab chiqarilayotgan ba`zi mahsulotlar chirishga o`ta chidamli bo`lganidan moddalarning aylanma harakatiga jalb etilmay qolib, tuproq va guruntni ifloslamoqda. bularning hammasi tabiatda modda aylanishi jarayonidagi ta`sir ko`rsatmay qolmaydi. zonallik va azonallik (regionallik) qonuniyatlari landshaft qobig`ining tuzilishi uning energiya manbaiga bog`liq. ma`lumki, yer sharsimon shaklda bo`lganligidan kuyoshdan keladigan radiatsiya miqdori yerning ekvatoridan qutblariga tomon qonuniy ravishda kamayib boradi. bu esa dastavval yer yuzasining issiqlik rejimida, shuningdek, havo massalarining harorati, namligi hamda zichligida aks etadi, havo sirkulyatsiyasiga ta`sir …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "umumiy tabiiy geografiya"

1663228243.doc умумий табиий география umumiy tabiiy geografiya reja: 1.geografik qobiq. 2. asosiy geografik qonuniyatlar. 3. yer landshafti qobig`ining bir butunligi. 4. landshaft komponentlarining o`zaro modda va energiya almashinishi orqali bog`langanligi. 5. zonallik va azonallik (regionaol) qonuniyatlar 6. landshaft qobig`idagi jarayonlarning davriylik xususiyati. geografik qobiq hozirgi vaqtda kishilarning mehnat faoliyati olib boriladigan, ya`ni jamiyat bilan tabiat o`rtasidagi aloqalar ro`y beradigan muhit turli mualliflar tomonidan turli xil terminlar bilan ifodalanmoqda. chunonchi, “tabiat”, “tabiiy muhit”, “landshaft qobig`i”, “geografik qobiq”, “geografik sistema” va boshqalar mavjud. aslini olganda bu terminlar mazmuni bir xildek ko`rinsada, ular bir-biridan farq qiladi. “tabi...

DOC format, 66.6 KB. To download "umumiy tabiiy geografiya", click the Telegram button on the left.

Tags: umumiy tabiiy geografiya DOC Free download Telegram