cho'l landshaftlarini tipologik tasniflashning asosiy tamoyillari (buxoro viloyati misolida)

DOC 41,9 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (4 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1663228385.doc чўл ландшафтларини типологик таснифлашнинг асосий тамойиллари (бухоро вилояти мисолида) cho`l landshaftlarini tipologik tasniflashning asosiy tamoyillari (buxoro viloyati misolida) landshaftshunoslikdagi markaziy masalalardan biri landshaftlarni tipologik tasniflash ularga tartib berish, turlashtirishdir. bu jarayon landshaft-larning katta-kichikligi (morfologik) bilan emas, balki sifat ko`rsatkichlari (“nisbiy bir xillik”) tamoyili asosida amalga oshiriladi. buning ilmiy ahamiyati nihoyatda katta. landshaftlar tasnifisiz ularning tahlili ham, xaritalashtirish masalalari ham yakun topmagan hisoblanadi. bu borada ma`lum tajribalarga erishilgan (n.a.gvozdetskiy, 1961; a.g.isachenko, 1967; v.a.nikolayev, 1979 va boshq.). ammo, hamma birdek e`tirof etadigan tasnif sxemasi hali ishlab chiqilmagan. mavjud sxemalarning munozarali jihatlari bor. buning birinchi va asosiy sababi geotizimlarning o`ta murakkab tuzilganligi. ikkinchidan, izlanuvchilarning bu masalaga turli maqsad va usullar bilan yondoshganligi. uchinchidan, esa tadqiqotchilar “maktabi” va ilmiy salohiyatining turli darajada ekanligidir. falsafiy til bilan aytganda mazkur tadqiqotlarni tabiatda mavjud bo`lgan landshaftlarni bilish yo`lidagi, bosqichma-bosqich qo`yilgan ilmiy “qadamlar” deb baholash mumkin. bu tadqiqotlar birinchidan – tarixiyligi, ilmiyligi bilan qadrli bo`lsa, ikkinchidan – …

belgilashda dialektikaning «miqdor o`zgarishining sifat o`zgarishlariga o`tishi» qonuni asosida yondashish tamoyili. bunda geotizimlar ko`lami kichraygan sari ularning «nisbiy bir xilligi» ortib borishi va nihoyat «landshaft»ning tipologik geotizim ekanligi ravshanroq namoyon bo`ladi. bu o`rinda uning ko`lami emas, balki sifatiy asoslari belgilab turadi; 2) «landshaft» tushunchasiga umumiy (keng) va tor (asl) ma`noda yondashish tamoyili. buning uchta asosi bor. birinchidan, «landshaft» atamasi bugungi kunda geografik, nogeografik adabiyotlarda, omma orasida keng tarqalgan (masalan, «tog` landshaftlari», «tekislik landshaftlari», «cho`l landashftlari» kabi). ikkinchidan, «landshaft» atamasi barcha huquqiy va me`yoriy hujjatlarda keng ma`noda ishlatiladi. uchinchidan, regional komplekslar bilan tipologik komplekslar o`rtasida keskin chegara yo`q. chunki turli ko`lamdagi geotizimlar modda va energiya oqimlari tufayli bir-biri bilan bog`langan. masalan, ushbu tadqiqotda keltirilgan landshaftlar tasnifida «landshaft tiplari guruhi»-«landshaftlar sinfi» «landshaftlar kichik sinfi» keng ma`noda bo`lsa, «landshaft tiplari» va uning qismlari tor (asl) ma`noga ega. demak, landshaft asl ma`noda n.a.gvozdetskiy (1979) ta`kidlaganidek, «tuproq» kabi tipologik mazmunga ega. xullas, «landshaft» umumiy tipologik …

ng avvalo, uning zimmasida bo`lmog`i lozim. geobotanikada o`simliklar tipi (psammofil, gipsofil, galofil, petrofil), tuproqshunoslikda «tuproq tipi», «tuproqning kichik tipi», «tuproq turi», cho`lshunoslikda «cho`l tipi», yaylovshunoslikda «yaylovlar tipi» kabi atamalar mavjud. cho`llarning tabiiy resurslarini o`rganish borasidagi bunday tipologik yondashuvlar bo`yicha qator tavsiyalar ishlab chiqilgan va ular amaliyotda o`z isbotini topgan; 4) tadqiqot obyektini tanlashda uni iste`molchiga, amaliyotga yaqinlashtirish tamoyili. hozirgi kunda ko`pgina tabiiy geografik tadqiqotlar tabiiy chegaralar doirasida olib boriladi. masalan, «quyi zarafshon» «zarafshon deltasi», «qorako`l deltasi» kabi. bunday hududlarni bevosita «egasi», «xo`jayini» yo`q. natijada ushbu mavzuda bajarilgan tadqiqotlar tabiatdan foydalanuvchilarga yetib bormaydi. bu o`rinda tabiatga, ijtimoiy hayotga oid monitoring ma`lumotlari ma`muriy hududlar doirasida olib borilishini ham qayd etish joiz. shu sababli tabiiy geografik tadqiqotlarni ma`muriy chegaralar doirasida olib borish, ya`ni ijtimoiy talab bilan uyg`unlashtirish maqsadga muvofiq. ta`kidlash joizki, ushbu tamoyil asosida olib borilgan izlanishlar ayni hududga xos bo`lgan tabiiy-geografik qonuniyatlarni inobatga olgan holda bajarilmog`i lozim. viloyat landshaftlari yuqorida qayd qilingan …

yonlar mazkur qonunga uyg`un holda kechadi. landshaftlar sinfini belgilovchi asosiy omil hududning morfotektonik va u bilan bog`liq bo`lgan xususiyatidir. viloyat hududida tekislik va tog` sinflari namoyon. mavjud tog`lar yer betida aniq ifodalangan bo`lsada (quljuqtog`, 785 m) cho`l zonasining past tog`lariga xos bioiqlimiy xususiyatlarga ega. landshaftning kichik sinfining asosiy belgisi gipsometrik omil va u bilan bog`liq bo`lgan tabiiy jarayonlardir. shu bilan birga, bu omil tuproqlarning suv rejimi, yer osti va yer usti suvlarining yo`nalishini belgilab turadi. viloyat hududida landshaftlarning 5 ta kichik sinfi (past tog`lar, baland, pastqam tekisliklar, alohida ifodalangan plato, qir-tepalar va berk botiqlar) o`z ifodasini topgan. landshaft tipi. tor (asl) ma`nodagi tipologik geotizimlarning eng yirigi va asosiysidir. uning shakllanishida litogen omil (relyef, litologiya) asosiy o`rin tutadi. bu landshaft hosil qiluvchi omillar ichida nisbatan barqaror bo`lib, landshaftning poydevori hisoblanadi va litoedafik sharoitni belgilab turadi. «landshaft tipi» tuproqshunoslikdagi «tuproq tipi», geobotanikadagi «o`simliklar tipi», cho`lshunoslikdagi «cho`llar tipi» kabi tushunchalar bilan mazmundosh bo`lib …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "cho'l landshaftlarini tipologik tasniflashning asosiy tamoyillari (buxoro viloyati misolida)"

1663228385.doc чўл ландшафтларини типологик таснифлашнинг асосий тамойиллари (бухоро вилояти мисолида) cho`l landshaftlarini tipologik tasniflashning asosiy tamoyillari (buxoro viloyati misolida) landshaftshunoslikdagi markaziy masalalardan biri landshaftlarni tipologik tasniflash ularga tartib berish, turlashtirishdir. bu jarayon landshaft-larning katta-kichikligi (morfologik) bilan emas, balki sifat ko`rsatkichlari (“nisbiy bir xillik”) tamoyili asosida amalga oshiriladi. buning ilmiy ahamiyati nihoyatda katta. landshaftlar tasnifisiz ularning tahlili ham, xaritalashtirish masalalari ham yakun topmagan hisoblanadi. bu borada ma`lum tajribalarga erishilgan (n.a.gvozdetskiy, 1961; a.g.isachenko, 1967; v.a.nikolayev, 1979 va boshq.). ammo, hamma birdek e`tirof etadigan tasnif sxemasi hali i...

Формат DOC, 41,9 КБ. Чтобы скачать "cho'l landshaftlarini tipologik tasniflashning asosiy tamoyillari (buxoro viloyati misolida)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: cho'l landshaftlarini tipologik… DOC Бесплатная загрузка Telegram