"ingliz tili va o'zbek tili leksikografiyasining rivojlanish tarixi"

DOCX 35 pages 126.5 KB Free download

35 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 126.5 KB

File type DOCX

Pages 35

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 35

o‘zbekiston respublikаsi oliy ta’lim, fan vа innovatsiyalar vаzirligi buxoro dаvlаt universiteti xorijiy tillаr fаkulteti ingliz adabiyotshunosligi va tarjimashunoslik kаfedrаsi 11-1 ing 22-guruh tаlаbаsi faxriyeva mehrangizning “ingliz tili va o‘zbek tili leksikografiyasining rivojlanish tarixi” mаvzusidаgi kurs ishi 60230100-filologiyа vа tillаrni o‘qitish (ingliz tili) ilmiy rahbar: djalilova z.b. buxoro- 2025 2 mundarija: 1. leksikografiya tushunchasi va uning ahamiyati 3 2. zamonaviy leksikografiya va raqamli lug‘atlar 9 3.lug‘at turlari va ularning tuzilishi 15 4. ingliz tili leksikografiyasining rivojlanish tarixi 20 5.o‘zbek tili lug‘atshunosligining shakllanishi 23 6. ingliz va o‘zbek leksikografiyasining o‘xshashlik va farqli jihatlari 27 xulosa 31 foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati 34 1. leksikografiya tushunchasi va uning ahamiyati so‘z tilning ma’no bildiradigan asosiy birligidir. so‘z va so‘z birikmasi aniq narsalarni, mavhum tushunchalarni, hissiyotni ifodalaydi. tilda mavjud bo‘lgan barcha so‘z va iboralarning yig‘indisi lug‘at tarkibi yoki leksika deyiladi. leksikologiya o‘zbek tilining lug‘at tarkibini o‘rganadigan bo‘limdir. leksikologiya lug‘at tarkibidagi so‘zlarning nutqda ma’no ifodalash xususiyati, qo‘llanish faolligi, …

2 / 35

takror milliy boyligi uning o‘z so‘zlari hamda turg‘un iboralaridir. zamon va makon ta’sirida tilning lug‘at boyligi doimiy ravishda rivojlanib boradi. hayot, turmush tarzi taraqqiyot va kashfiyotlar yangi-yangi so‘zlar, tushunchalarni dunyoga keltiradi , ba’zi so‘zlar esa eskirib iste’moldan chiqadi. ana shunday dinamik rivojdagi bebaho boylikni o‘z vaqtida tarix zarvaraqlariga muhrlash, tilning oltin sahifalarini durlash bilan to‘ldirib borish faqat matonatli, zahmatkash, fidokor tilshunos siymolargagina nasib etadi. bunday buyuklarning nomi abadiy hurmatda bo‘ladi. buning yorqin isboti uchun bobomiz mahmud qoshg‘ariy nomini tilga olish kifoyadir. uning qariyb 1000 yil ilgari yaratgan turkiy tillar tahliliga bag‘ishlangan “devonu lug‘atit turk” asari barcha turkiy xalqlarning betakror boyligi hisoblanadi. mahmud qoshg‘ariyning nomi esa tarix sahifalariga abadiy muxrlandi. darvoqe, til lug‘at boyligining nisbatan to‘liq tahlili faqat lug‘atlar orqali amalga oshirilishi mumkin. lug‘atlar tuzishning nazariy va amaliy sohalari bilan shug‘ullanuvchi fan leksikografiya deb nomlanadi. lexikographie - grek tilidan olingan bo‘lib, lexicon - worterbuch, grapho- ich schreibe, ya’ni so‘zni izohlash, ifodalash …

3 / 35

shgan, universal xususiyatga ega boʻlgan (lugʻatlarning turli shakllari, koʻrinishlari keyingi davrlarda yuzaga kelgan). [1: o‘quv-uslubiy majmua. – toshkent: alisher navoiy nomidagi toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti huzuridagi pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tarmoq markazi, 2016. – b. 96. ] oʻzbek leksikografiyasi tarixi mahmud qoshgʻariyning “devonu lugʻoti turk” asaridan boshlangan deb aytish mumkin. ushbu lugʻat faqat soʻzlar va ularning maʼnolarini tavsiflab qolmasdan, turkiy xalqlar tarixi, urf-odatlari, geografik joylashuvi kabi keng maʼlumotlar manbai hisoblanadi. shu bilan birga u dastlabki ikki tilli (turkiycha-arabcha) lugʻatlardandir. mahmud zamaxshariy oʻzining “asos ul-balogʻa”, “muqaddimat ul-adab” asarlari bilan ham amaliy, ham nazariy leksikografiyaning rivojiga ulkan hissa qoʻshdi. alisher navoiy ijodiga boʻlgan katta qiziqish 15-asrdan keyingi davrda bir qancha lugʻatlarning yaratilishiga sabab boʻldi: “abushqa” izohli lugʻati, tole imoni hiraviyning “badoye ul-lugʻat”, muhammad rizo xoksorning “muntaxab ul-lugʻot”, mirzo mahdiyxonning “sangloh”, shuningdek, muhammad yoqub chingiyning “kelurnoma”, sulaymon buxoriyning “lugʻati chigʻatoiy va turki usmoniy” (“chigʻatoycha-turkcha lugʻat”), isʼhoqxon …

4 / 35

cha 10 ga yaqin xorijiy til bilan oʻzbekchani qiyoslovchi koʻplab tarjima lugʻatlari, fan sohalariga oid 100 dan ziyod bir, ikki va uch tilli terminologik lugʻatlar yaratildi. oʻzbek xalqi tarixida birinchi marta “oʻzbek tilining izohli lugʻati” tuzilib, nashr etildi (1981). 20-asr oʻzbek lugʻatchiligi rivojiga a. zohiriy, a. qodiriy, ye. d. polivanov, a. k. borovkov, v. v. reshetov, s. ibrohimov, olim usmon, z. maʼrufov, sh. t. rahmatullayev, n. mamatov, a. hojiyev, t. aliqulov va boshqalar munosib hissa qoʻshdilar. respublika mustaqilligi tufayli oʻzbek leksikografiyasi oldiga yangi davr talablariga javob beradigan ensiklopedik va lingvistik lugʻatlar yaratish vazifasi qoʻyilgan va bu vazifa oʻz oʻrni bilan amalga oshirilmoqda; 2) tilshunoslikning lugʻatchilik nazariyasiga oid sohasi, lugʻatshunoslik; lugʻat turlari va ularni tuzishning ilmiy asoslarini ishlab chiqish bilan shugʻullanadi. nazariy leksikografiya bir qancha muammolarni qamrab oladi: lugʻatlarning umumiy tipologiyasini va yangi turdagi lugʻatlarni ishlab chiqish; lugʻat makrostrukturasini ishlab chiqish (soʻzlarni tanlab olish, soʻz va lugʻat maqolalarini joylashtirish tartibi, omonimlarni …

5 / 35

tlar hozirgi kunga kelib tillarning yuz ming so‘zlarni o‘z ichiga olib, minglab adadda chop etilmoqda[footnoteref:2]. keyingi yillarda leksikografiyaning faqatgina amaliy tomoni emas, balki nazariy yo‘nalishi, obyekti, predmeti shakllandi. lug‘at tuzish nazriyasi, amaliyoti tilshunoslikning maxsus sohasiga aylandi. lug‘atshunoslik tilshunoslikning mana shunday o‘ta mashaqqatli, o‘ta masulyatli sohasi bo‘lganligi sababli ushbu savobli yo‘nalish bilan yetuk, fidokor, millatparvar olimlar shug‘ullanmoqdalar. [2: s.rahimov, b.umurqulov, a.eshonqulova. hozirgi o`zbek adabiy tili. t., 2001;] lug‘at tuzish ishining naqadar mashaqqatli ekanligi, tuzuvchilarning fozil, sabrli , har qanday mayda-chuyda elementlarga ham o‘ta sinchkovlik bilan yondashuvchilar ekanligini professor m.e. umarxo‘jayev berlin akademiyasi lug‘atshunoslik bo‘limida kuzatgan edi. “worterbuch der deutschen gegenwartsschrache” lug‘ati tuzilishi jarayonini kuzatganda, ustoz lug‘atshunos olima rut klappenbax va uning rahbarligidagi lug‘at tuzuvchilar har bir so‘zning fonetik shakli, morfologik qurilishi va ma’no turlarini bir necha yuzlab, hatto minglab uzoq tarixiy manbalardan olingan tasdiqlovchi misol- kartotekalar orqali hozirgi kundagi aniq holatni ifodalaganlariga guvoh bo‘lgan. zamonaviy leksikografiya muayyan davr jamiyatidagi bilimlar majmuini …

Want to read more?

Download all 35 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""ingliz tili va o'zbek tili leksikografiyasining rivojlanish tarixi""

o‘zbekiston respublikаsi oliy ta’lim, fan vа innovatsiyalar vаzirligi buxoro dаvlаt universiteti xorijiy tillаr fаkulteti ingliz adabiyotshunosligi va tarjimashunoslik kаfedrаsi 11-1 ing 22-guruh tаlаbаsi faxriyeva mehrangizning “ingliz tili va o‘zbek tili leksikografiyasining rivojlanish tarixi” mаvzusidаgi kurs ishi 60230100-filologiyа vа tillаrni o‘qitish (ingliz tili) ilmiy rahbar: djalilova z.b. buxoro- 2025 2 mundarija: 1. leksikografiya tushunchasi va uning ahamiyati 3 2. zamonaviy leksikografiya va raqamli lug‘atlar 9 3.lug‘at turlari va ularning tuzilishi 15 4. ingliz tili leksikografiyasining rivojlanish tarixi 20 5.o‘zbek tili lug‘atshunosligining shakllanishi 23 6. ingliz va o‘zbek leksikografiyasining o‘xshashlik va farqli jihatlari 27 xulosa 31 foydalanilgan adabiyotlar ro`yx...

This file contains 35 pages in DOCX format (126.5 KB). To download ""ingliz tili va o'zbek tili leksikografiyasining rivojlanish tarixi"", click the Telegram button on the left.

Tags: "ingliz tili va o'zbek tili lek… DOCX 35 pages Free download Telegram