ingliz va o'zbek tillari etimologiyasi

DOCX 28 pages 76.0 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 76.0 KB

File type DOCX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

o‘zbekiston respublikаsi oliy ta’lim, fаn vа innovаtsiyаlаr vаzirligi buxoro dаvlаt universiteti xorijiy tillаr fаkulteti ingliz adabiyotshunosligi va tarjimashunoslik kаfedrаsi 11-9ing-22guruh tаlаbаsi ravshanova jasminaning “ingliz va o‘zbek tillari etimologiyasi” mаvzusidаgi kurs ishi 60230100-filologiya va tillarni o‘qitish (ingliz tili) ilmiy rаhbаr: umurova x. h. buxoro -2025 3 contents 1. etimologiya tushunchasi va uning tilshunoslikdagi o‘rni 3 2.etimologik o‘rganishlarning lingvistik va madaniy ahamiyati 7 3. ingliz tilining etimologik manbalari 10 5. ingliz va o‘zbek tillarida etimologik o‘xshashlik va farqlar 19 foydalanilgan asabiyotlar ro‘yxati: 26 1. etimologiya tushunchasi va uning tilshunoslikdagi o‘rni etimologiya (ἔτυμον – haqiqat va λόγος [logiya] – soʻz; soʻzning haqiqiy maʼnosi) – 1) soʻz va morfemalarning kelib chiqishini oʻrganuvchi tilshunoslik boʻlimi; 2) soʻzning kelib chiqishini aniqlashga qaratilgan tadqiqot usullari majmui; 3) soʻzning kelib chiqishi. 19-asr tilshunosligida „etimologiya”termini “grammatika” maʼnosida ham qoʻllangan. tilshunoslik boʻlimi hisoblangan etimologiyaning asosiy vazifasi qadimiy manbalarni hamda til lugʻat tarkibining shakllanish jarayonini va uning dastlabki, qadimiy holatini tiklashdan …

2 / 28

urasidagi turli jarayonlarni hamda soʻzlarning etimologik maʼnolarini aniqlashda, etimologik lugʻatlar tuzishda ahamiyatlidir. muayyan til uchun oʻzlashma hisoblangan soʻzlar etimologiyasini aniqlash unchalik qiyin emas. masalan, hozirgi oʻzbek tilida qoʻllanayotgan „daftar”, „piyola”, „qalam” kabi soʻzlarning yunon tiliga mansubligi, oʻsha tildagi (dastlabki) maʼnosini aniqlash uchun leksikografik izlanish – tegishli tillar (arab, fors, yunon) lugʻatlarini solishtirish kifoya qiladi. biroq „juda qadimiy” maʼnosidagi „daqyonus (daqqiyunus)dan qolgan” iborasining etimologiyasini aniqlash uchun din tarixidan, qurʼoni karimdagi „kahf surasi”dan, rim imperiyasi tarixidan xabardor boʻlish kerak. soʻz etimologiyasining ilmiy etimologiya, soxta etimologiya va xalq etimologiyasi kabi turlari bor. ilmiy etimologik tahlil til tarixiga, lahja va shevalarga murojaat qilish, faktlarni turli yoʻllar bilan qiyoslash orqali yuzaga keladi. mas, pichoq soʻzining „bi” (tigʻ) oʻzagiga chak qoʻshimchasini yoki „bich” (kes, kesib tashla) feʼliga ak qoʻshimchasini qoʻshish orqali, „kuy” soʻzining qadimiy turkiycha „kbg” (qoʻp maʼnoli soʻz; bir maʼnosi – ashulada ovozning pastbalandligi) soʻzining „koʻy”, „kuy” kabi shakl oʻzgarishi va qisman maʼno oʻzgarishi orqali …

3 / 28

logik tuzilishi va boshqalar xususiyatini notoʻgʻri tushunish natijasida yuzaga keladigan izoh. mas, „meditsina” soʻzini „madadi sino” tarzida ajratib, ibn sino nomi bilan yoki „dorchin/dolchin” soʻzini „haqiqiy dori” birikmasi bilan bogʻlash soxta etimologiya boʻlib, aslida lot. tesista – „vrachlik mahorati davolash” maʼnosini, forscha dorchin/dolchin esa „doruyi chin” – xitoy dorisi maʼnosini bildiradi. xalq etimologiyasi muayyan soʻz maʼnosini aniq faktlarga asoslanmagan holda, faqat tovush tomonining tasodifiy oʻxshashligiga qarab, shuningdek, afsona va rivoyatlarga tayanib izoxlashdan iborat. tillardagi soʻzlarning dastlabki kelib chiqish maʼnosi etimologik lugʻatlarda beriladi. ensiklopedik nashrlarda, jumladan, oʻzbekiston milliy ensiklopediyasida, odatda, boshqa tildan oʻtgan soʻzlargagina etimologiya koʻrsatiladi. oʻzbek tilshunosligiga bagʻishlangan bir qator tadqiqotlarda va ayrim sohalar boʻyicha tuzilgan lugʻatlarda etimologik izlanishlar mavjud boʻlsada, etimologiya toʻla maʼnodagi fan sohasi sifatida shakllanib yetmagan. prof. sh. rahmatullayevning keyingi yillardagi tadqiqot va lugʻatlari bu sohadagi dastlabki tajribalar hisoblanadi. etimologiya — bu so‘zlarning kelib chiqishi, tarixiy shakllanishi, ma’no o‘zgarishlari va boshqa tillardan kirib kelganligi kabi jarayonlarni o‘rganadigan …

4 / 28

ntika (ma’no ilmi), morfologiya, leksikologiya va tarixiy tilshunoslik sohalari bilan ham uzviy bog‘liqdir. shuningdek, u qiyosiy tilshunoslikda tillar o‘rtasidagi genealogik aloqalarni aniqlashda ham muhim rol o‘ynaydi. bu til o‘rganuvchilarga so‘zlarni tushunish va yodlashda, ularning qanday tuzilganini anglashda katta yordam beradi. etimologiya so‘zlarning kelib chiqishini, ularning tarixiy shakllarini va semantik rivojlanishini o‘rganadigan muhim tilshunoslik sohasidir. bu borada bir qator olimlar tomonidan tadqiqotlar olib borilgan bo‘lib, ularning asarlari tilshunoslik fanida etimologiyaning o‘rnini chuqur yoritadi. masalan, mashhur tilshunos walter skeat o‘zining “an etymological dictionary of the english language” (1882) asarida ingliz tilidagi minglab so‘zlarning ildizlari va ularning tarixiy o‘zgarishlarini tahlil qilgan. uning yondashuvi orqali etimologik tahlilning zamonaviy uslublari shakllangan. eric partridgening “origins: a short etymological dictionary of modern english” (1958) asarida ham zamonaviy ingliz tilidagi so‘zlarning tarixiy shakllanishi, leksik o‘zgarishlari va boshqa tillardan kirib kelishi haqida keng ma’lumot beriladi. bu asar, ayniqsa, ingliz tili leksikasining boyligini tushunishda muhim manba hisoblanadi[footnoteref:1]. [1: partridge, eric. …

5 / 28

, 2001.-b.75.] etimologiyaning tilshunoslikdagi o‘rni haqida a. i. smirnitskiy[footnoteref:4], a. v. superanskaya va boshqa rus olimlari tomonidan ham fundamental tadqiqotlar olib borilgan[footnoteref:5]. ular so‘zlarning ichki tuzilishini, morfemik tarkibini va semantik o‘zgarishlarini tahlil qilish orqali tilning tarixiy qatlamlarini ochib berganlar. [4: смирницкий, а. и. лексикология английского языка. москва: высшая школа, 1956.-c.59.] [5: суперанская, а. в. общая теория имени собственного. москва: наука, 1973.-c.67.] shuningdek, etimologiyaning lingvomadaniy jihatlari ham ko‘plab izlanishlarga sabab bo‘lgan. so‘zlarning kelib chiqishi orqali xalqning urf-odatlari, qadriyatlari va dunyoqarashi haqida ma’lumot olish mumkin. bu jihatdan etimologiya nafaqat tilshunoslik, balki madaniyatshunoslik, etnolingvistika va tarix bilan ham uzviy bog‘liqdir. 2.etimologik o‘rganishlarning lingvistik va madaniy ahamiyati so‘zlarning kelib chiqishi va tarixiy rivojlanishini o‘rganadigan etimologiya fani, tilni chuqur anglashda ham, madaniy boyliklarni tushunishda ham beqiyos ahamiyatga ega. etimologik tadqiqotlar orqali biz tilning qanday shakllangani, boshqa tillardan qanday so‘zlar o‘zlashtirilgani va tarixiy, ijtimoiy yoki texnologik o‘zgarishlarga qanday moslashgani haqida chuqur bilimga ega bo‘lamiz. lingvistik nuqtai …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ingliz va o'zbek tillari etimologiyasi"

o‘zbekiston respublikаsi oliy ta’lim, fаn vа innovаtsiyаlаr vаzirligi buxoro dаvlаt universiteti xorijiy tillаr fаkulteti ingliz adabiyotshunosligi va tarjimashunoslik kаfedrаsi 11-9ing-22guruh tаlаbаsi ravshanova jasminaning “ingliz va o‘zbek tillari etimologiyasi” mаvzusidаgi kurs ishi 60230100-filologiya va tillarni o‘qitish (ingliz tili) ilmiy rаhbаr: umurova x. h. buxoro -2025 3 contents 1. etimologiya tushunchasi va uning tilshunoslikdagi o‘rni 3 2.etimologik o‘rganishlarning lingvistik va madaniy ahamiyati 7 3. ingliz tilining etimologik manbalari 10 5. ingliz va o‘zbek tillarida etimologik o‘xshashlik va farqlar 19 foydalanilgan asabiyotlar ro‘yxati: 26 1. etimologiya tushunchasi va uning tilshunoslikdagi o‘rni etimologiya (ἔτυμον – haqiqat va λόγος [logiya] – soʻz; soʻzning haqiqi...

This file contains 28 pages in DOCX format (76.0 KB). To download "ingliz va o'zbek tillari etimologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: ingliz va o'zbek tillari etimol… DOCX 28 pages Free download Telegram