iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaning fanlar tizimida tutgan o’rni

DOCX 25,1 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1670932488.docx iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaning fanlar tizimida tutgan o’rni referat iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaning fanlar tizimida tutgan o’rni reja: 1. iqtisodiy geografiya fanining rivojlanib borishi va uning nomining o’zgarishi. 2. iqtisodiy va ijtimoiy geografiya fanining ta'rifi. 3. iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaning asosiy tamoyillari. 4. iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaning boshqa fanlar bilan aloqasi. jamiyat taraqqiyoti, ijtimoiy-iqtisodiy o'zgarishlar faqat vaqt (davr) davomida kechmaydi, ular ayni paytda muayyan joyda – makonda ham sodir bo'ladi. ijtimoiy rivojlanishning ana shu hududiy jihatlari geografiya fanining tadqiqot doirasiga kiradi. biroq jamiyat rivoji bilan uni o'rganuvchi farlarning tadqiqot obyekti ham murakkablashib va takomillashib boradi. bu tabiiy va o'z-o'zicha qonuniy holdir. jumladan, iqtisodiy geografiyaning obyekti avvallari ma'lum bir mamlakat yoki rayonning xo'jalik va aholisi ishlab chiqarish kuchlarining joylanishidan iborat bo'lgan bo'lsa, keyinchalik u xo'jalik va aholining hududiy tarkibi yoki tizimi, hududiy ijtimoiy-iqtisodiy majmualar (komplekslar) shaklini oldi. shunga muvofiq ushbu fanning vazifasi ham o'zgarib bordi. chunonchi, ilgari asosiy e'tibor qayerda …

ofiqlashuviga olib keladi. binobarin, an'anaviy iqtisodiy geografiya asta-sekin iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaga, u esa, o'z navbatida, yanada murakkabroq shaklga – ijtimoiy geografiyaga aylanmoqdaki, bu ushbu fanni jahon miqyosidagi andazalarga moslashtiriladi. aytish joizki, mazkur fanning muayyan bir barqaror, barchani qanoatlantimvchi ta'rifi mavjud emas. bunga sabab esa geografiya fanining keng qamrovliligi, obyekt va nomining davr mobaynida o'zgarib turishi bo'lishi mumkin. shu bilan birga, iqtisodiy geografiya ta'riflarining ko'pchiligida ishlab chiqarish kuchlari va ularning joylashtirish xususiyatlari ta'kidlanadi. bular ushbu fanning o'zak tushunchasiga, aksiomasiga aylanib qolgan. albatta, bu bejiz emas, chunki iqtisodiyotning asosini ishlab chiqarish kuchlari, iqtisodiy geografiyaning mohiyatini esa ularning joylashuv xususiyatlari belgilab beradi. qolaversa, rivojlanish faqat aniq bir joyda, makonda amalga oshadi, shu bois, joylanish rivojlanishning hududiy in'ikosidir. masalaga bunday yondoshuv nazarimizda, iqtisodiy geografiyaning tarixiy rivojlanishi bilan bog'liq. ma'lumki, ishlab chiqarish tarmoqlarini joylashtirish muammolari dastavval yevropada, xususan, germaniyada nemis olimlari i.tyunen, a.veber, a.lyosh, v.kristaller va boshqalar tomonidan amaliyotda ko'rib chiqilgan. biroq ular o'zlarining …

kuchi mazmunida, ya'ni iqtisodiy kategoriya shaklida nazarda tutiladi. inson, uning ijtimoiy hayoti, sotsial muhitdagi o'zaro munosabatlari esa bu ibora qamrovidan chctda qoladi. busiz fan ilgaridek iqtisodiy, ishlab chiqarish geografiyasi bo'lib qolaveradi. yuqoridagi fikr va mulohazalaridan kelib chiqqan holda, iqtisodiy va ijtimoiy geografiya ta'rifini, taxminan, shunday berish mumkin: iqtisodiy va ijtimoiy geografiya mustaqil fan sifatida turli mamlakat va rayonlarda ishlab chiqarish kuchlarining rivojlanish va joylanish xususiyatlarinj hamda inson hayotfaoliyati va yashash tarzining hududiy jihatlarini o'rganadi. qisqacha qilib esa ijtimoiy geografiyani jamiyat hayoti va faoliyatini hududiy tashkil etish to'g'risidagi fan, deb ta'riflash to’g’ri bo'ladi. shubhasiz, keltirilgan ta'rif ham mutlaq aniqlikka da'vogar. ammo shu bilan birga aminmizki, u iqtisodiy va ijtimoiy jabhalarni doirasiga olgan holda. fanning tub mohiyatini o'zida aks ettiradi va uni to'la ifodalab beradi. berilgan ta'rifning ega va kesimi, aniqlovchisi va to'ldiruvchisi, ya'ni birinchi va ikkinchi darajali bo'laklari mavjud. chunonchi, agar ushbu ta'rifdan gapning egasi - "turli mamlakat yoki rayon", "hudud" …

mumkin qadar qisqaroq bo'lishi uchun unga majmualar yoki komplekslar (tizimlar) g'oyasi kiritilmadi. aslida esa iqtisodiy va ijtimoiy geografiya o'zi o'rganayotgan voqelikni muayyan hududda va faqat alohida-alohida emas, balki o'zaro aloqadorlikda, ya'ni ma'lum bir hududiy tizimlar doirasida ko'radi. shu bois, yuqorida berilgan ta'rifni yanada mukammallashtirilsa bo'ladi, ya'ni: "iqtisodiy va ijtimoiy geografiya ishlab chiqarish kuchlarini turli mamlakat yoki rayonlarda rivojlanish va joylanish xususiyatlarini hamda inson hayot faoliyati va yashash tarzini hududiy ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar yoki majmualar doirasida o'rganadi", deb ifodalash mumkin. albatta, har qanday fanning predmeti, ta'rifi uning asosiy tamoyillarini o'zida aks ettirishi shart. chunki o'zining metodologiyasi va metodi, tadqiqot predmeti va prinsiplariga ega bo'lmagan fan mustaqil fan hisoblana olmaydi. demak, geografiya va, shu jumladan, iqtisodiy va ijtimoiy geografiya fanining bosh tamoyillari nimalardan iborat? fikrimizcha, bu yerda turli darajadagi asoslar mavjud, ularning ayrimlari faqat shu fanga tegishli bo'lsa, qolganlari umumilmiy, falsafiy ahamiyatga ega. shubhasiz, geografiya fanining eng birinchi tamoyili uning hududiyligidir. zero, geografiyani …

rini hududiy tashkil ctish, ayni paytda, uni muayyan maqsadga yo'naltirilishi va, eng muhimi, boshqarilishini ham o'z ichiga oladiki, bu ushbu tushunchaning ilmiyroq va amaliyroqligidan darak beradi. bu yerda tizim (sistema) qoidasiga muvofiq ma'lum bir voqelikni tashkil etish, avvalambor, uni boshqarish niyatida amalga oshiriladi. ma'lumki, geograflar nigohida hudud qiyofasi o'zining barcha mavjudoti bilan gavdalanadi va bir qarashda u to'la qamrab olinadi. biroq kо'rib turilgan hududda undagi bor elementlar (yo'l, daraxt. uy. kishilar. transport va hokazo) yakka-yakka yoki aksariyat holda ijtimoiy geografiyaning tadqiqot obyektiga kiruvchi barcha predmetlar turli hududiy majmua shaklini tashkil etadi. chunonchi, qishloq xo'jaligi tarmoqlari – ekinzorlar yoki chorvachilik yaylovlari, rekreatsiya manzilgohlari o'rmonzorlar va boshqalar areal (maydon) ko'rinishiga ega. sanoat markazlari va aholi manzilgohlari nuqta yoki tugun; transport yo'llari, gidrografik shahobchalar esa tasmasimon (chiziqsimon) shaklida ko'zga tashalanadi va xuddi shu tarzda xaritada tasvirlanadi. bu o'rinda bir so'z bilan aytish mumkinki, ijtimoiy geografiya ana shu maydon, chiziq va nuqtalarning joylashuvi, ularning …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaning fanlar tizimida tutgan o’rni"

1670932488.docx iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaning fanlar tizimida tutgan o’rni referat iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaning fanlar tizimida tutgan o’rni reja: 1. iqtisodiy geografiya fanining rivojlanib borishi va uning nomining o’zgarishi. 2. iqtisodiy va ijtimoiy geografiya fanining ta'rifi. 3. iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaning asosiy tamoyillari. 4. iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaning boshqa fanlar bilan aloqasi. jamiyat taraqqiyoti, ijtimoiy-iqtisodiy o'zgarishlar faqat vaqt (davr) davomida kechmaydi, ular ayni paytda muayyan joyda – makonda ham sodir bo'ladi. ijtimoiy rivojlanishning ana shu hududiy jihatlari geografiya fanining tadqiqot doirasiga kiradi. biroq jamiyat rivoji bilan uni o'rganuvchi farlarning tadqiqot obyekti ham murakkablashib va takomillashib boradi. bu tabiiy...

Формат DOCX, 25,1 КБ. Чтобы скачать "iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaning fanlar tizimida tutgan o’rni", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: iqtisodiy va ijtimoiy geografiy… DOCX Бесплатная загрузка Telegram