tarixiy geografiya

DOCX 29,7 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1670932635.docx tarixiy geografiya reja: 1. qadimgi yoki antik davrda geografik qarashlar. 2. o’rta asrlar geografiyasi. 3. buyuk geografik kashfiyotlar davri. 4. geografiya‖ fanining rivojlanishidagi yangi davr. 5. eng yangi davr geografiyasining asosiy xususiyatlari. geografiya tarixi ko’proq fanning shakllanishi va rivojlanishini, ya’ni faqat fanga tegishli g’oyalar ketma-ketligini o’rgansa, tarixiy geografiya muayyan bir davrdagi geografik qarashlar va g’oyalarni tadqiq etadi. tarixiy geografik asarlarda davrlarga ajratish turli olimlar tomonidan turlicha amalga oshirilgan. ushbu adabiyotda u besh davrga ajratib o’rganildi. bular, qadimgi yoki antik davr, o’rta asrlar, buyuk geografik kashfiyotlar, yangi hamda eng yangi davrlar deb nomlandi. qadimgi yoki antik davr. bu davr (mil.avv. vii asrdan milodiy v asrga qadar) geografiya fanining shakllanish paytiga to’g’ri keladi. misr, yunoniston, xitoy, hindistonda geografik g’oyalar paydo bo’lgan. masalan, yerning shar shaklda ekanligi g’oyasini dastlab fales mil.avv. vii asrda aytgan bo’lsa, shu fikrga pifagor va uning shogirdlari (mil.avv. vi-v asrlar), aristotel (mil.avv. iv asr), eratosfen (mil.avv. 275-195-yillar) va …

hi haqidagi g’oya garaklit (mil.avv. 530470-yillar) davridan to xix asrning boshlariga qadar mavhum bo’lib keldi. bu masalani 1912-yilda a.vegener ―materiklar siljishi‖ asarida ilmiy asoslab berdi. yer yuzasining mukammalroq kartasini ptolemey (90-168-y.) tuzgan edi. uni strabon tasdiqlab, shunday degan: ―yerning odam yashaydigan qismi oroldir, buni bizning sezgimiz va tajribamiz isbotlamoqda. odam qadami yetib borgan hamma chekka joylarda, dengiz borki, biz ularni okean deb ataymiz‖. miloddan oldingi iv-iii ming yillikdan to milodning v asriga qadar atlantika okeanidan tinch okeanigacha bo’lgan mintaqada o’z davrining yirik quldorlik davlatlari shakllandi. rim imperiyasida 50 mln., hindiston va xitoyda 40-50 mln. dan aholi yashagan. dastlabki davlatlar bilan bir qatorda, davlat tuzilishining ikki shakli: monarxiya (qadimgi misr, vavilon, ossuriya, eron va rim imperiyasi) va respublika (finikiya, gretsiya shahar davlatlari) yuzaga keldi. ayni vaqtda, quldorlik mintaqasidan tashqari yirik hududlarda turli qabila va xalqlar yashagan. milodning i asrida xalqlar va qabilalarning buyuk ko’chishi yirik quldorlik davlatlarini siyosiy jihatdan talvasaga soldi. …

. olimlarning hisoblariga qaraganda, ipak yo’li mil.avv. ii asrdan boshlab tarmoqlanib ketgan. ipak yo’li tarmoqlari cho’l-u biyobonlardan, baland qorli tog’ dovonlaridan o’tganligi bois, yo’lning qishki va yozgi variantlari bo’lgan. yevropadan arzon dengiz yo’lining ochilishi munosabati bilan xvi asrdan boshlab ipak yo’li o’z ahamiyatini yo’qota boshlagan. o’rta asrlar davrida yashab, ijod etgan buyuk allomalarimizdan m.xorazmiy, ibn sino, beruniy kabi vatandoshlarimizning jahon madaniyati va faniga qo’shgan hissasi beqiyosdir. ularning ilmiy geografik merosi haqida h.hasanov o’zining ―sayyoh olimlar‖ asarida to’xtalib o’tadi. arifmetikaning asoschisi m.xorazmiy o’lkamiz geografiyasining ham asoschisi hisoblanadi. uning ―yer tasviri‖ nomli asari geografiyaning etimologik ma’nosiga to’g’ri keladi. unda geografik obyektlar: shahar va qishloqlar, daryo va ko’llar, dengizlar, aholi va ularning mashg’uloti haqida ma’lumot beradi. u turkiston o’lkasida ilk bor fanlar akademiyasini tashkil etgan, atlas tuzgan buyuk alloma hamdir. beruniy birinchi bo’lib shimoliy yarimsharlarning bahaybat (diametri 5 m) globusini yasadi, mineralogiya va geodeziya kabi fanlarga asos soldi. daryolarning, umuman suv oqimining geologik …

llariga qilgan sayohatlari (1492-1504-yy.), portugaliyadan vasko da gamaning hindistonga (kalkutta shahri, 1497-1498-yy.), f.magellanning dunyo okeani bo’ylab sayohati (1519-1522) kabilarni e’tirof etish joiz. sayohatchilarning asosiy maqsadi bitta bo’lgan: dengiz yo’li orqali dunyoning eng boy va ko’rkam joyi – janubiy osiyo (hindiston, indoneziya)ga borish. bu bosqich yevropada v asrdan xvii asrga qadar davom etdi, 1500-yilga kelib yer shari aholisining soni 400-500 mln. kishiga yetdi. buning 3/4 qismi osiyo qit’asiga to’g’ri kelar edi. shahar hayoti bo’yicha osiyo yevropadan o’zib ketdi. ammo yevropada uzoq davom etgan turg’unlikdan so’ng shaharlarhunarmandchilik, savdo, madaniy va siyosiy markazlar sifatida katta rol o’ynay boshladi. natural xo’jalik va mehnat taqsimotining pastligi oqibatida siyosiy karta mayda-mayda bo’laklardan iborat edi (birgina germaniya hududida 300 dan ortiq kichik davlatlar bo’lgan). ichki bozorning shakllanishi, xalqlar o’rtasida etnik konsolidatsiyaning kuchayishi bilan yirik markazlashgan, mutloq monarxiya tipidagi davlatlar – fransiya, angliya, ispaniya, rus davlati, hindiston, xitoy, temuriylar davlati va boshqalar yuzaga keldi. sanoat rivojlanishi bilan bir …

, ya’ni yirik markazlashgan davlatlarning shakllanishi. 3. ijtimoiy – yangi yerlarni ochish va o’zlashtirish uchun malakali mutaxassislar mavjudligi. 4. texnik karavellani, kompas va kompas kartalarining yaratilishi. 5. ilmiy-tabiiy fanlardagi yutuqlar. 6. tarixiy-geografik, ya’ni turk usmoniylari tomonidan o’rta dengiz bo’yi va sharqiy yevropaning bir qismini bosib olinganligi kuchli ta’sir ko’rsatdi. buyuk geografik kashfiyotlar (amerika – yangi dunyoning kashf etilishi) jahon siyosiy kartasining va jahon xo’jaligining shakllanishiga kuchli ta’sir ko’rsatadi. buyuk geografik kashfiyotlar oqibatida ispaniya amerikada, portugaliya va gollandiya osiyoda dastlabki mustamlaka hududlarga ega bo’ldi. mustamlakalardan yevropaga qimmatbaho metallar, shakar, choy va boshqa ―mustamlaka mahsulotlari‖ keltirildi. asosiy savdo yo’llari atlantika va hind okeanining ichki dengizlaridan o’tdi. yevropada lissabon, seviliya, antverpen va amsterdam kabi yirik port shaharlar yuzaga keldi. geografik mehnat taqsimoti yanada chuqurlashdi. temuriylar davrida turkiston geografiya fani yozma tavsif uslubida rivojlandi. ayniqsa boburning shoh asari ―boburnoma‖ har qanday maqtovga sazovor. unda tog’ va tekisliklar, daryo va ko’llar, dengizlar, o’simliklar va hayvonot …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tarixiy geografiya"

1670932635.docx tarixiy geografiya reja: 1. qadimgi yoki antik davrda geografik qarashlar. 2. o’rta asrlar geografiyasi. 3. buyuk geografik kashfiyotlar davri. 4. geografiya‖ fanining rivojlanishidagi yangi davr. 5. eng yangi davr geografiyasining asosiy xususiyatlari. geografiya tarixi ko’proq fanning shakllanishi va rivojlanishini, ya’ni faqat fanga tegishli g’oyalar ketma-ketligini o’rgansa, tarixiy geografiya muayyan bir davrdagi geografik qarashlar va g’oyalarni tadqiq etadi. tarixiy geografik asarlarda davrlarga ajratish turli olimlar tomonidan turlicha amalga oshirilgan. ushbu adabiyotda u besh davrga ajratib o’rganildi. bular, qadimgi yoki antik davr, o’rta asrlar, buyuk geografik kashfiyotlar, yangi hamda eng yangi davrlar deb nomlandi. qadimgi yoki antik davr. bu davr (mil.avv. v...

Формат DOCX, 29,7 КБ. Чтобы скачать "tarixiy geografiya", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tarixiy geografiya DOCX Бесплатная загрузка Telegram