12-ma’ruza: quyosh radiatsiyasi

PPTX 27 pages 872.9 KB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 872.9 KB

File type PPTX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

18-ma`ruza: agrometeorologiya predmeti, tadqiqot uslublari. atmosfera bosimi. 12-ma`ruza: quyosh radiatsiyasi ma’ruzachi: g.o.nabiyeva reja: 1.quyosh radiatsiyasi haqida tushuncha. 2.atmosferadagi quyosh radiatsiyasi oqimlarining turlari. 3.quyosh doimiysi. quyosh radiatsiyasining spektral tarkibi. 4.spektr asosiy qismlarining biologik ahamiyati. quyosh radiatsiyasi quyosh nurlanishi quyosh nurlanishi - bu yer yuzidagi quyoshdan oladigan "issiqlik" miqdorini aniqlashga xizmat qiladigan muhim meteorologik o'zgaruvchidir. quyosh radiatsiyasining bu miqdori iqlim o'zgarishi va parnik gazlarini ushlab turishi natijasida o'zgarib bormoqda. quyosh nurlanishi yer va jismlarning sirtini isitishga qodir (hatto biznikini) havoni deyarli isitmasdan. bundan tashqari, ushbu o'zgaruvchi iqlim o'zgarishiga qarshi kurashda olib borayotgan ishimizni baholash uchun juda muhimdir. quyosh nurlari haqida hamma narsani bilmoqchimisiz? barcha jismlar radiatsiya chiqaradi barcha jismlar haroratiga qarab nurlanishni chiqaradi. bu tomonidan berilgan stefan-boltsman qonuni bu tanadan chiqadigan energiya uning haroratining to'rtinchi kuchiga to'g'ri proportsional ekanligini bildiradi. shuning uchun quyosh ham, yonayotgan o'tin bo'lagi ham, o'z tanamiz ham, hatto muz bo'lagi ham uzluksiz ravishda energiya tarqatib turadi. bu bizni …

2 / 27

a oladi va shuning uchun u uzoq vaqt ta'sirida terimizni kuydiradi) va u chiqaradigan qolgan qismi infraqizil nurlanish bo'lib, uni inson ko'zi sezmaydi. shuning uchun biz tanamiz chiqaradigan nurlanishni idrok eta olmaymiz. inson tanasi taxminan 37 daraja selsiyda va u chiqaradigan nurlanish infraqizil nurida. atmosferadagi nurlanish oqimlari turlari yer yuzida va atmosferada ro‘y beradigan barcha tabiiy jarayonlarning asosiy manbai erga tushadigan quyosh nurlanishi energiyasidir. quyoshdan yerrga tushadigan nurlanish oqimi energiyasini quyosh radiatsiyasi deb ataladi. yer yuziga tushgan nurlanish energiyasining ma’lum qismi qaytadi, qolgan qismi esa tuproqning ustki qatlamida yutilib, uni isitadi. quyosh erdan o‘rtacha 149,5 mln.km masofadagi gazli olovli shardan tashkil topgan. uning massasi er massasidan 333000 marta katta bo‘lib, 1,98·1030 kg ga teng. quyosh radiusi ernikidan 109 marta katta va 696000 km ga teng. quyoshning markaziy qismida harorat bir necha million gradusgacha etganligidan vodorodning geliyga aylanish termoyadro reaksiyasi ro‘y beradi. quyosh har sekund davomida fazoga 3,71·1026 j energiya sochadi, …

3 / 27

di. biror yuzaga vaqt birligida tushuvchi nuriy energiya miqdoriga radiatsiya oqimi deb yuritiladi. aktinometrik kuzatishlarda odatda nuriy energiya oqimi zichligini o‘lchanadi.birlik yuzaga vaqt birligida tushadigan radiatsiya oqimi miqdoriga radiatsiya oqimining zichligi deb aytiladi. hozirgi kunda bu tushuncha o‘rniga esa radiatsiya oqimi energetik yoritilganligi tushunchasi qo‘llaniladi. radiatsiya oqimining energetik yoritilganligi si sistemasida t/m2 birlikda o‘lchanadi. radiatsiya oqimi energetik yoritilganligikal/sm2min ga teng. quyosh gardishidan bevosita erga tushadigan radiatsiyani to‘g‘ri radiatsiya deb ataladi. er bilan quyosh orasidagi masofa juda katta bo‘lganligidan to‘g‘ri quyosh radiatsiyasini parallel nurlar oqimi deb qarash mumkin. quyosh radiatsiyasining atmosferada havo molekulalari, bulut hamda boshqa turlicha zarrachalarda sochilgandan keyin erga tushadigan qismini sochilgan radiatsiya deyiladi. [4] quyosh radiatsiyasi qanday ishlaydi shubhasiz, jismlar doimiy ravishda nurlanish va energiya chiqarayotgani sizning boshingizga yana bir savol tug'diradi. nima uchun jismlar energiya va radiatsiya chiqaradigan bo'lsa, ular asta-sekin sovib ketmaydimi? bu savolga javob oddiy: ular energiya chiqarayotganda, uni o'zlashtiradilar. yorug'lik muvozanatining yana bir qonuni …

4 / 27

aks ettiriladi va kosmosga qaytariladi. vujudga tushgan radiatsiyaga nisbatan aks etgan nurlanish miqdori 'albedo' deb nomlanadi. shuning uchun, biz buni aytishimiz mumkin er-atmosfera tizimi o'rtacha albedo 30% ni tashkil qiladi. yangi tushgan qorlar yoki vertikal ravishda rivojlangan ba'zi bir kumulonimbuslar albedo 90% ga yaqin, cho'llarda esa 25% va okeanlar 10% ga yaqin (ular o'zlariga etib kelgan deyarli barcha radiatsiyani o'zlashtiradi). sochilgan radiatsiya yer yuzidagi buyumlarga quyoshdan to‘g‘ri tushmay, balki osmon gumbazining istalgan nuqtasidan tushadi. gorizontal yuzaga ayni bir vaqtda tushadigan to‘g‘ri va sochilgan radiatsiyalar yig‘indi (yalpi) radiatsiya deb yuritiladi. quyosh radiatsiyasining er yuzi qaytargan qismini qisqa to‘lqin uzunlikli qaytgan radiatsiya deyiladi. quyosh nurlariga tik qo‘yilgan birlik yuzaga vaqt birligida tushadigan to‘g‘ri quyosh radiatsiyasi miqdorini to‘g‘ri radiatsiyaning tik yuzadagi energetik yoritilganligi deb ataladi va s harfi bilan belgilanadi, u holda gorizontal yuzadagi to‘g‘-ri radiatsiya energetik yoritilganligini s1 bilan belgilaymiz. shunga o‘xshash sochilgan radiatsiya energetik yoritilganligini d, qisqa to‘lqinli qaytgan radiatsiya energetik …

5 / 27

k birlik – nanometr (nm) larda ifodalanadi, ular o‘zaro quyidagi muno-sabatda: 1 mkm = 10-6 m; 1 mkm = 103 nm ga teng. nurlanish oqimining to‘lqin uzunliklar bo‘yicha taqsimotini spektr qeyiladi. [1] quyosh nurlanish spektri uchta: ultrabinafsha (<0,40mkm), ko‘rinadigan (0,400,76 mkm) va infraqizil (0,76 mkm) qismlardan iborat. atmosferaning yuqorigi chegarasiga tushadigan butun quyosh radiatsiyasining 46 foizi spektrning ko‘rinadigan qismiga, 47 foizi esa infra-qizil radiatsiyaga va 7 foizi ultrabinafsha radiatsiyasiga to‘g‘-ri keladi. to‘g‘ri va sochilgan radiatsiya birgalikda er yuzidagi tabiiy yoritilganlikni vujudga keltiradi, boshqacha aytganda to‘lqin uzunliklari 0,40 mkm dan 0,76 mkm gacha bo‘lgan elektromagnit to‘lqinlar yorug‘lik ta’sirini vujudga keltiradi. spektrdagi asosiy ranglarga mos to‘lqin uzunliklar chegaralarini quyidagicha ko‘rsatiladi: binafshaga 390-455 nm, ko‘kga 455-485 nm, havorangga 485-505 nm, yashilga 505-550 nm, sariq-yashilga 550-575 nm, sariq (zarg‘aldoq) qa 575-585 nm, to‘q sariqqa 585-620 nm, qizilga 620-760 nm. quyosh spektri asosiy qismlarining biologik ahamiyati qisqa to‘lqinli radiatsiyaning o‘simlikka biologik ta’siriga qarab ultrabinafsha (ub), …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "12-ma’ruza: quyosh radiatsiyasi"

18-ma`ruza: agrometeorologiya predmeti, tadqiqot uslublari. atmosfera bosimi. 12-ma`ruza: quyosh radiatsiyasi ma’ruzachi: g.o.nabiyeva reja: 1.quyosh radiatsiyasi haqida tushuncha. 2.atmosferadagi quyosh radiatsiyasi oqimlarining turlari. 3.quyosh doimiysi. quyosh radiatsiyasining spektral tarkibi. 4.spektr asosiy qismlarining biologik ahamiyati. quyosh radiatsiyasi quyosh nurlanishi quyosh nurlanishi - bu yer yuzidagi quyoshdan oladigan "issiqlik" miqdorini aniqlashga xizmat qiladigan muhim meteorologik o'zgaruvchidir. quyosh radiatsiyasining bu miqdori iqlim o'zgarishi va parnik gazlarini ushlab turishi natijasida o'zgarib bormoqda. quyosh nurlanishi yer va jismlarning sirtini isitishga qodir (hatto biznikini) havoni deyarli isitmasdan. bundan tashqari, ushbu o'zgaruvchi iqlim o'zgarishi...

This file contains 27 pages in PPTX format (872.9 KB). To download "12-ma’ruza: quyosh radiatsiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: 12-ma’ruza: quyosh radiatsiyasi PPTX 27 pages Free download Telegram