tribotexnika asoslari. ishqalanish va yeyilish. moylash materiallari

PPT 14 pages 462.0 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 462.0 KB

File type PPT

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

презентация powerpoint 8- ma’ruza tribotexnika asoslari. ishqalanish va yeyilish. moylash materiallari 2- soat * tribotexnika – bir-biriga nisbatan harakatda bo‘lgan qattiq jismlarning tutashuvidagi o‘zaro ta’siri haqidagi fan bo‘lib, ishqalanish, yeyilish va moylash jarayonlari bo‘yicha savollarni qamrab oladi. ayrim mamlakatlarda tribotexnika termini o‘rniga tribologiya va tribonika termini qo‘llaniladi. odamzod jismlarni, mexanikaviy qurilmalarni, mexanizmlarni birinchi bor gorizontal tekislikda siljitish, turgan joyidan qo‘zg‘atish uchun qandaydir tashqi qarshilikka uchrashligini avval zamonlardan bilgan edi. bu qarshilikni engish uchun, albatta, energiya kerak bo‘ladi va aksincha, jism har qanday harakatda bo‘lishiga qaramay, u o‘z harakatini qandaydir vaqt o‘tishi bilan tashqi muhitning ta’sirida (energiya sarf bo‘lishi bilan) o‘z harakatini asta-sekin to‘xtatishi mumkin. demak, tinch turgan jismni to‘xtatish uchun ham energiya sarf bo‘lishi natijasida qarshilik ko‘rsatish kerak bo‘ladi. bu qarshilikning asosiy sababi ishqalanishdir. shunday qilib, ishqalanish deb bir-biriga tegib turgan va mexanik ta’sir ostida yuz bergan ikki jismning o‘zaro harakati (yoki to‘xtashi) vaqtida energiya sarf bo‘lishi bilan sodir bo‘ladigan …

2 / 14

ali ishning kamayishiga, quvvatning befoyda sarf bo‘lishiga va h.k.ga olib keladi. tadqiqotlar 75-85 foiz mashinalar to‘xtoviga detallar ishqalanish yuzasining yeyilishi sabab bo‘lishini ko‘rsatadi. bu esa milliard-milliard mablag‘ sarfiga olib keladi. chunki eyilgan detallardagi boshlang‘ich ruxsat etilgan tirqishni tiklamoq (ta’mir qilmoq) uchun qancha-qancha dastgohlar, ularni ishlatish uchun ko‘p sonli ishchilar va h.k. kerak bo‘ladi. shuning uchun yeyilishiga chidamlilikning eng yaxshi, unumli usullarini yaratish va joriy etish hozirgi zamon fan va texnikasining dolzarb vazifalaridan biri hisoblanadi. yuqorida qayd etilgan muammolar «ishqalanish va yeyilish» - «tribonika» fanining negizidir va u ishqalanish, yyeyilish va moylash jarayonlarini o‘rganuvchi fan hisoblanadi. ishqalanish tabiatini o‘rganishni birinchi bor qadim zamonlarda aristotelь boshlagan edi. uningcha, har bir real jismning (bir tekisda) siljishida u tashqi qarshilikka duchor bo‘ladi-ki, bu qarshilikning miqdori uning vazniga (og‘irligiga) bog‘liqdir. lekin aristotel inersiya hodisasini hali bilmas edi. chunki u jismning o‘ziga (og‘irligiga) bog‘liq bo‘lgan qarshilik bilan jism harakatidan hosil bo‘ladigan tashqi muhit qarshiligining farqiga tushunib …

3 / 14

ni aniqlab berdi. shunday qilib, leonardo da vinchi rolikli va sharikli podshipniklarni ham ixtiro qildi. 16 asr oxirlarida galiley inersiya qonunini va massa tushunchasini ixtiro qildi. bu esa mexanika fanida qo‘yilgan ulkan qadamlardan biri bo‘ladi. galiley erkin jism (bo‘shlikda, ya’ni tashqi qarshiliksiz) o‘zgarmas kuch ta’sirida bir tekis harakat qilishini isbotladi. bu holda harakatlantiruvchi kuch massaga to‘g‘ri proporsional ekanligini ko‘rsatdi. galiley harakatga qarshilikdan (inersiya tug‘diradigan harakatga qarshilikdan) tashqi muhit ta’siridan hosil bo‘ladigan qarshilikning (tashqi ishqalanish kuchi ta’sirida paydo bo‘ladigan qarshiliknng) farqini aniqlab berdi. 1699 yil fransuz olimi amonton birinchi bo‘lib ishqalanish kuchining yuklanishga chiziqli bog‘liqligini, ya’ni ishqalanish kuchi yukdamaga to‘g‘ri proporsional ekanligini sharhladi: bunda f – ishqalanish koeffisiyenti, n – yuza tekisligiga tushadigan yuklama. 1750 yilda l.eyler ishqalanish jarayoni rivojida yana bir qadam qo‘ygan edi. u harakatsizlikdan nisbiy harakatga o‘tish davrida qarshilik sirpanishdagi qarshilikdan har vaqt ko‘p bo‘lishini isbotlab berdi. ishqalanish faniga asos solgan olim fransuz olimi sharl kulon hisoblanadi. kulon …

4 / 14

i bo‘lib dumalab ishqalanish kuchini aniqlash uchun quyidagi formulani yaratdi: bunda λ – uzunlik o‘lchamida hisoblanadigan dumalab ishqalanish koeffitsienti; n – r radiuslik erkin dumalovchissilindr og‘irligi. bu olamshumul-klassik formulani rad qilishga bir qancha urinishlar bo‘lgan edi. lekin bu formula hozir ham o‘z kuchini yo‘qotgani yo‘q va qo‘llanib kelinmoqda. tribonikaning keyingi ravnaqi asrimizning 40-60 yillariga to‘g‘ri keldi. bu davrda (1939 yilda) rus olimi i.v.kragelskiy tomonidan ishqalanishning molekulyar-mexanikaviy hozirgi zamon nazariyasi ishlab chiqildi. bu nazariya bo‘yicha ishqalanish jarayoni ikki bir-biriga bog‘liq jarayonlardan iborat ekan: materiallarning o‘zaro harakati jarayonida materialdagi g‘adir-budurliklarning deformatsiyasi va materialning molekulalararo haqiqiy tutashuvning izi (dog‘i) hosil bo‘ladi. bu nazariyaga oid umumiy ishqalanish koeffisiyenti quyidagi formula bilan aniqlanadi: bu yerda fishq – umumiy ishqalanish kuchi, n – normal yuklama, fm – ishqalanish kuchining molekulyar (adgezion) qismi, fg – ishqalanish kuchining mexanikaviy (deformatsiyaviy) qismi, fm – ishqalanish koeffitsientining molekulyar (adgezion) qismi, fg – ishqalanish koeffitsientning mexanikaviy (deformatsiyaviy) qismi. 1943 yil bouden …

5 / 14

lar orasidagina bo‘ladi va bu ishqalanish sarf bo‘lgan energiyaning tarqalib ketishiga olib keladi. tribonika fani, umuman olganda, sirtqi(tashqi) ishqalanish qonunlarini o‘rganadigan fandir. shuning uchun quyida keltirilgan materiallar faqat sirtqi (tashqi) ishqalanishga oid bo‘lgani tufayli ishqalanish deb aytilganda faqat sirtqi (tashqi) ishqalanish nazarda tutilishini e’tiborga olish zarur. ishqalanish ikki bir-biriga nisbatan harakat qiluvchi jismlar orasida yog‘lovchi muhit bor yoki yo‘qligiga qarab moyli, chegaraviy va quruq ishqalanishga bo‘linadi. moyli ishqalanish deb ikki ishqalanuvchi jism bir-biridan batamom moy muhiti (qalinligi 0,1 mkmdan ko‘p) bilan ajralib turgan holda sodir bo‘ladigan ishqalanishga aytiladi. chegaraviy ishqalanishda ikki jism orasidagi moy qatlami qalinligi 0,1 mkm bo‘lishi kerak. quruq ishqalanish deb ikki bir-biriga nisbatan nisbiy harakatlanuvchi jismlar orasida mutlaqo moy bo‘lmasdan ishqalanishga aytiladi. ishqalanish ikki jismning bir-biriga nisbatan harakatlanish turiga ham qarab quyidagi turlarga bo‘linadi (1-rasm). 1-rasm. sirtqi ishqalanish turlari sxemasi ishqalanish kuchi deb bir qattiq jismning ikkinchi qattiq jism yuzasi bo‘ylab nisbiy harakat qilishi uchun ko‘rsatiladigan qarshilik …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tribotexnika asoslari. ishqalanish va yeyilish. moylash materiallari"

презентация powerpoint 8- ma’ruza tribotexnika asoslari. ishqalanish va yeyilish. moylash materiallari 2- soat * tribotexnika – bir-biriga nisbatan harakatda bo‘lgan qattiq jismlarning tutashuvidagi o‘zaro ta’siri haqidagi fan bo‘lib, ishqalanish, yeyilish va moylash jarayonlari bo‘yicha savollarni qamrab oladi. ayrim mamlakatlarda tribotexnika termini o‘rniga tribologiya va tribonika termini qo‘llaniladi. odamzod jismlarni, mexanikaviy qurilmalarni, mexanizmlarni birinchi bor gorizontal tekislikda siljitish, turgan joyidan qo‘zg‘atish uchun qandaydir tashqi qarshilikka uchrashligini avval zamonlardan bilgan edi. bu qarshilikni engish uchun, albatta, energiya kerak bo‘ladi va aksincha, jism har qanday harakatda bo‘lishiga qaramay, u o‘z harakatini qandaydir vaqt o‘tishi bilan tashqi muhitn...

This file contains 14 pages in PPT format (462.0 KB). To download "tribotexnika asoslari. ishqalanish va yeyilish. moylash materiallari", click the Telegram button on the left.

Tags: tribotexnika asoslari. ishqalan… PPT 14 pages Free download Telegram