ma’lumotlar bazasini me’yorlashtirish. ma’lumotlarning me’yoriy shakllari nazariyasi

PPTX 47 pages 284.2 KB Free download

47 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 284.2 KB

File type PPTX

Pages 47

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 47

7-mavzu. ma’lumotlar bazasini me’yorlashtirish. ma’lumotlarning me’yoriy shakllari nazariyasi 7-mavzu. ma’lumotlar bazasini me’yorlashtirish. ma’lumotlarning me’yoriy shakllari nazariyasi “axborot texnologiyalari” kafedrasi katta o’qituvchisi ikromov x. reja 1 2 3 4 ma’lumotlar bazani me`yorlashtirish haqida umumiy ma’lumot atributlarning funktsional bog`liqligi ma’lumotlar bazasida kalit tushunchasi me`yoriy shakllar 7.1. ma’lumotlar bazani me`yorlashtirish haqida umumiy ma’lumot mbni yaratish predmet sohasini tavsiflash asosida amalga oshiriladi. bunday tavsif predmet sohasini ifodalovchi hujjatlar majmuasiini, aniq ob`ektlar, jarayonlar va hodisalar, mbda saqlanishi kerak bo`lgan axborotlar butun turkumini qamrab olishi kerak. mbni yaratishda uning tuzilishi aniqlanishi lozim. mb tuzilishini aniqlashdan avval axborot ehtiyojlari - mbga joylashtirilishi lozim bo`lgan axborot majmuasi aniqlanadi. shundan so`ng, mbni loyihalashga kirishish lozim. mb ni loyihalashning asosiy maqsadi uning mantiqiy tuzilishini belgilashdan iboratdir. loyihalash natijasida relyatsion bazaning tuzilishi, ya`ni relyatsion jadvallari, ularning tarkibi va mantiqiy aloqadorliklari aniqlanadi. chunki, baza o`zaro mantiqiy aloqadorlikdagi sanoqsiz jadvallardan tuzilgan bo`ladi. jadvalning tuzilishi esa ustunlar tarkibi, ularning ketma-ketligi, har bir ustun ma`lumotlarining …

2 / 47

ur. bundan qo`yilgan asosiy maqsadlar: jadvaldagi ma`lumotlarga tez yetishishni ta`minlash; kiritishdagi xatolar sababi va kompyuter diski maydonidan noratsional foydalanish sababi bo`lishi mumkin bo`lgan, keraksiz ma`lumotlarni qaytarilishiga yo`l qo`ymaslik; ma`lumotlar butligini shunday ta`minlash kerakki, bitta ob`ekt o`zgartirilganda avtomatik ravishda ular bilan bog`liq bo`lgan ob`ektlarni o`zgarishi ro`y bersin. relyatsion mbda me`yorlashtirish relyatsion mbda ma`lumotlarni relyatsion talabi darajasida tashkil qilishda me`yorlashtirish qo`llaniladi. me`yorlashtirish kelgusida relyatsion modelni takomillashtirish jarayonini namoyon qiladi. u tahliliy modelni tuzgandan so`ng bajariladi va uning tashkiliy tuzilish darajasini oshirish uchun mo`ljallangan. me`yorlashtirish nima ekanligini o`rganishdan oldin me`yoriy bo`lmagan shakl tushunchasini o`rganib chiqamiz. me’yoriy bo’lmagan shakl me`yoriy bo`lmagan shakl (mbsh) bu bir yoki bir nechta takrolanuvchi ma`lumotlar guruhiga ega bo`lgan jadval. takrolanuvchi guruh tushunchasi takrorlanuvchi guruh er – diagrammalardagi munosabatning ko`p qiymatli atributiga mos keladi. takrorlanuvchi guruh (repeating group) - bu har bir maydonida bir nechta qiymat joylashgan atributdir. 1-misol masalan, xodimlar munosabatida (jadvalida) farzandlar nomini va tug`ilgan kunlarini saqlash zarur …

3 / 47

dimning nechta farzandi bor” singari ma`lumotlarni ham aniq olishning iloji yo`q. “xodimlar” jadvali ma’lumotlari id fam f_ism f_tug 101 karimov olim ahad, gulchehra 11.1.92,15.5.94 102 abdullaev sobir nilufar, nigina, zarina 12.2.92, 5.10.95, 17.06.01 103 aslonova salima ma`suma 10.5.04 104 obidov ikrom olim 7.4.06 105 xo`jaeva karima madina, ali 10.21.05, 18.1.08 106 bo`ronova guli takrorlanuvchi guruhlarni bartaraf etish. noto`g`ri usul. birinchi usulda takrorlanuvchi guruhlar har bir takrorlanuvchi qiymat uchun jadvalga alohida ustun qo`shish orqali bartaraf etiladi. to`g`ri usul. bu usulda boshlang`ich jadvaldagi biror atribut yoki atributlar kalit sifatida belgilanadi. keyin takrorlanuvchi guruhlar joriy jadvaldan olinib alohida jadvalga o`tkaziladi. 2-misol. “xodimlar” jadvalinung noto`g`ri usuldagi tuzilishi id fam f_ism1 f_ism2 f_ism3 f_tug1 f_tug2 f_tug3 101 karimov olim ahad gulnora 11.1.92 15.5.94 102 abdullaev sobir nilufar nigina zarina 12.2.92 5.10.95 17.06.01 103 aslonova salima ma`suma 10.5.04 104 obidov ikrom olim 7.4.06 105 xo`jaeva karima madina ali 10.21.05 18.1.08 106 bo`ronova guli bu jadval izlash …

4 / 47

oki noto`g`ri usul qo`llaniladi. me`yorlashtirish mbdagi ma`lumotlar ortiqchaligini yo`qotish, takrorlanmaslik va o`zaro bog`lanishlarni tashkil qilish jarayonidir. me`yorlashtirishning asosiy maqsadi me`yorlashtirishning asosiy maqsadi – unda ma`lumotlar bir marta qayd qilinadi, ya`ni ma`lumotlar ortiqcha yoki takrorlanishi mumkin emas. bu amal saqlanadigan ma`lumotlarni qarama – qarshiligini bartaraf etish uchun zarur. me`yorlashtirishni talab darajasida tashkil qilish uchun dekompozitsiya (bo`laklarga ajratish) qo`llaniladi. dekompozitsiya dekompozitsiya - mb jadvallarini o`zaro bog`langan sodda va ixcham bir nechta jadvallarga ajratishdir. dekompozitsiyalashda mb jadvallari soni oshib ketadi, ammo mb ixcham tuzilmaga ega bo`ladi. ular me`yorlashtirilgan bo`lishi lozim. mantiqiy savol akbar sakkizga to’lganida otasi 31 yoshda edi. endi esa otasi akbardan 2 barobar katta. akbar necha yoshga kirdi? 7.2. atributlarning funktsional bog`liqligi ma`lumotlarni me`yorlashtirish shakllari nazariyasi bo`yicha relyatsion mb sxemasi tuzilmali va semantik axborotlarga ega bo`ladi. tuzilmali axborotlar munosabatlarning paydo bo`lishiga bog`liqdir. semantik axborotlar esa sxemada ifodalangan munosabatlar atributlari orasidagi ko`plab funktsional aloqalarda ifodalanadi. biroq, ba`zi funktsional aloqalar qo`shimcha ta`sirlar yoki …

5 / 47

boshqacha aytganda, me`yorlashtirish — berilgan sxema (yoki munosabatlar yig`indisi)ni munosabatlari ko`proq oddiy va doimiy tuzilmaga ega bo`lgan boshqa sxema bilan qadamba-qadam almashtirish jarayonidir. dekompozitsiyada yo`qotishlarsiz bog`liqliklarni saqlab qolish, ushbu sxemadagi barcha ehtimol tutilgan funktsional bog`liqliklarni bilishni talab qiladi. funktsional bog`liqlik: agar ixtiyoriy vaqtda a atributning har bir qiymatiga b atributning mavjud qiymatlaridan yagona bir qiymat mos kelsa, u holda a va b atributlar orasidagi bog`liqlik funktsional bog`liqlik deyiladi. masalan, bir daryo faqat bir dengizga qo`yiladi va bir dengizga bir necha daryo qo`yilishi mumkin. to`liq funktsional bog`liqlik: agar b atribut qiymati a tarkibiy atributning qiymatiga funktsional bog`liq, ammo a tarkibiy atribut qiymatining biror bir qismiga funktsional bog`liq bo`lmasa, u holda a tarkibiy atribut bilan b atribut to`liq funktsional bog`liq deyiladi. ko`p qiymatli funktsional bog`liqlik: agar ixtiyoriy vaqtda a atributning har bir qiymatiga b atributning ko`p qirrali mos qiymati mavjud bo`lsa, u holda a atribut b atributni bir jinsli aniqlaydi va bu …

Want to read more?

Download all 47 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma’lumotlar bazasini me’yorlashtirish. ma’lumotlarning me’yoriy shakllari nazariyasi"

7-mavzu. ma’lumotlar bazasini me’yorlashtirish. ma’lumotlarning me’yoriy shakllari nazariyasi 7-mavzu. ma’lumotlar bazasini me’yorlashtirish. ma’lumotlarning me’yoriy shakllari nazariyasi “axborot texnologiyalari” kafedrasi katta o’qituvchisi ikromov x. reja 1 2 3 4 ma’lumotlar bazani me`yorlashtirish haqida umumiy ma’lumot atributlarning funktsional bog`liqligi ma’lumotlar bazasida kalit tushunchasi me`yoriy shakllar 7.1. ma’lumotlar bazani me`yorlashtirish haqida umumiy ma’lumot mbni yaratish predmet sohasini tavsiflash asosida amalga oshiriladi. bunday tavsif predmet sohasini ifodalovchi hujjatlar majmuasiini, aniq ob`ektlar, jarayonlar va hodisalar, mbda saqlanishi kerak bo`lgan axborotlar butun turkumini qamrab olishi kerak. mbni yaratishda uning tuzilishi aniqlanishi lozim. mb tuzili...

This file contains 47 pages in PPTX format (284.2 KB). To download "ma’lumotlar bazasini me’yorlashtirish. ma’lumotlarning me’yoriy shakllari nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: ma’lumotlar bazasini me’yorlash… PPTX 47 pages Free download Telegram