“metallarning umumiy xossalari” mavzusidagi elektron dars ishlanmasi

PPT 15 pages 955.5 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 955.5 KB

File type PPT

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

слайд 1 namangan-2022 yil o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan muhandislik-qurilish instituti “kimyoviy texnologiya” kafedrasi soddiqov fatxiddin burxonidinovichning qurilish kimyosi fanidan “metallarning umumiy xossalari” mavzusidagi ma’ruza darsi uchun elektron dars ishlanmasi * 7.2. metallarning fizik va kimyoviy xossalari 7-mavzu. metallarning umumiy xossalari 7.1. mеtallarning d. i. mеndеlеyеvning elеmеntlar davriy sistеmasida joylashgan o`rini va tabiatda uchrashi 7.3. metallarning qattiq eritmalari va intermetall birikmalari nazorat savollari o’quv moduli birliklari: 7.4. metallar olishning asosiy usullari 7.5. qotishmalar. mеtallarning qurilishda ishlatilishi 7.7. metallarni korroziyadan saqlash. 7.6. metallar korroziyasi va uning turlari. 7.8. korrozion aktivator va ingibitorlar. * 7.1. mеtallarning d. i. mеndеlеyеvning elеmеntlar davriy sistеmasida joylashgan o`rini va tabiatda uchrashi bizga ma’lum bo’lgan elementlarning asosiy qismini metallar tashkil etadi. d.i.mendeleyev davriy sistemasida hozirgi vaqtda 118 ta element mavjud bo’lib, ularning 96 tasi metallardir. agar davriy sistеmada bеrilliydan astatga tomon diagonal o`tkazilsa, diagonalning o`ng tomoni yuqorisida mеtallmas elеmеntlar (yonaki guruhcha elеmеntlari bundan …

2 / 15

ltin bilan platinadir. kumush, mis, simob, qalay tabiatda yombi holda ham, birikmalar holida ham, qolgan barcha mеtallar (standart elеktrod potеnsiallar qatorida qalaygacha bo`lgan mеtallar) faqat boshqa elеmеntlar bilan hosil qilgan birikmalari holida uchraydi. barcha metallar ikki gruppaga bo’linadi: qora metallar va rangli metallar gruppasiga bo’linadi. qora metallar gruppasiga asosan temir (temir qotishmalari - cho’yan va po’lat)lar kiradi. qolganlari rangli metallar gruppasiga kiradi. rangli metallar o’z navbatida quyidagi gruppalarga bo’linadi: a) og’ir metallar guruhi bu guruhga mis, nikel, qo’rg’oshin, qalay, kobolt, mishyak, surma, vismut, simob va boshqalar kiradi. b) yengil metallar guruhi. bu guruhga magniy, alyuminiy, titan, nitriy, berilliy, bariy, kalsiy, kaliy kiradi. v) asl qimmatbaho metallar guruhiga oltin, kumush, platina, osmiy, ruteniy, paladiy kiradi. g) nodir metallar guruhi bu suyuqlanishi qiyin bo’lgan metallardan ya’ni volfram, tantal, niobiy va tarqoq metallar, siyrak yer metallar va radiaktiv metallar kiradi. * 7 fizikaviy xossalari. d.i.mendeleyev davriy sistemasidagi simobdan tashqari barcha metallar normal sharoitda …

3 / 15

llarning suyuqlanish va qaynash temperaturasi turlicha bo’ladi. eng oson suyuqlanadigan metall – simob, uning suqlanish temperaturasi –38,9°c. volfram– eng qiyin suyuqlanadigan metall, uning suyuqlanish temperaturasi 3390°c. 7.2. metallarning fizik va kimyoviy xossalari * 7 kimyoviy xossalari. metallarning atomlari elektronlarini osonlik bilan berib, musbat zaryadlangan ionga aylanadi. tipik metallar kimyoviy reaksiyalarda elektronlarni oson berganligi uchun aktiv qaytaruvchilardir. masalan, rux, temir, magniy, nikel kabi metallar kislotalar bilan reaksiyaga kirishganda qaytaruvchi vizifasini bajaradi. bu metallar xlorid va suyultirilgan sulfat kislota eritmalari bilan reaksiyaga kirishganda vodorod ajralib chiqadi: mg+2hcl=mgcl2+h2 ↑ mg+h2so4=mgso4+h2↑ bu reaksiyada mg metali qaytaruvchi vazifasini bajaradi, o’zi oksidlanadi. vodorod ioni h+ esa oksidlovchi rolini bajaradi va qaytariladi. shu sababli bu reaksiya oksidlanish–qaytarilish reaksiyasidir. metallar bilan konsentrlangan kislotalar, masalan, nitrat va sulfat kislotalar reaksiyaga kirishganda, oksidlovchi rolini kislota qoldig’i bajaradi: cu + 4hno3 = cu (no3)2 + 2no2 + 2h2o metallarning tuzlaridan shu metallarni boshqa metallar siqib chiqarishi mumkin. bu metallarning aktivligiga bog’liq, …

4 / 15

ilan intermetall birikmalar hosil qiladi. masalan litiy simob bilan lihg2, lihg3, lihg, li2hg, li3hg, magniy bilan limg2 alyuminiy bilan lial, li3al kabi intermetall birikmalar hosil qilgan. intermetal birikmalarda kimyoviy bog’lanish asosan, metall bog’lanishdan iborat bo’ladi. ular tashqi ko’rinishidan metallarga o’xshaydi. 7.3. metallarning qattiq eritmalari va intermetall birikmalari * 7 dunyo miqyosida ishlab chiqariladigan metallarning 90% ini temir va uning qotishmalari tashkil qiladi. bu qora metallar muhim fizik va mexanik xossalarga ega bo’lganligi, shuningdek, temir rudalari tabiatga keng tarqalganligi, chuyan va po’lat ishlab chiqarish esa arzon va murakkab emasligi bilan tushuntiriladi. metallar ajratib olishning pirometallurgiya, gidrometallurgiya va elektrometallurgiya singari usullari mavjud. pirometallurgiya – metallurgiyada yetakchi o’rinni egallaydi. u rudalardan metallarni yuqori temperaturalarda qaytarish reaksiyalari yordamida olish usullarini o’z ichiga oladi. qaytaruvchilar sifatida ko’mir, aktiv metallar, uglerod (ii) oksid, vodorod, metan kabi moddalardan foydalaniladi. masalan, ko’mir bilan uglerod (ii) oksid qizil mis rudasi cu2o dan misni qaytaradi: cu2o + c = 2cu …

5 / 15

malaridan olish usullaridir. bunda ruda tarkibiga kiradigan metall dastlab mos reagentlar yordamida eritmaga o’tkaziladi, so’ngra shu eritmadan ajratib olinali. masalan, tarkibida mis (ii) oksid cuo bor mis rudasiga suyultirilgan sulfat kislota bilan ishlov berilganda mis sulfat tuzi holida eritmaga o’tadi. cuo + h2so4 = cuso4 + h2o so’ngra mis eritmadan elektroliz yo’li bilan yoki temir kukuni yordamida siqib chiqarish orqali ajratib olinadi. cuso4 + fe = cu + feso4 bu usul bilan oltin, kumush, rux, kadmiy, molibden, uran va boshqa metallar olinadi. elektrometallurgiya – metallarni elektr toki yordamida elektroliz qilib olish usuli. bu usul bilan asosan yengil metallar alyuminiy, natriy, kaliy, kalsiy kabi metallar olinadi. elektrolizdan ba’zi metallarni tozalash uchun ham foydalaniladi. tozalanadigan metalldan anod tayyorlanadi. elektroliz vaqtida anod eriydi, metall ionlari eritmaga o’tadi, katodda esa ular cho’kadi. elektrolitik toza metallar mis, kumush, temir, nikel qo’rg’oshin va boshqalar ana shunday olinadi. * 7 zamonaviy qurilishni mеtall matеriallarsiz tasavvur etib bo`lmaydi. …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "“metallarning umumiy xossalari” mavzusidagi elektron dars ishlanmasi"

слайд 1 namangan-2022 yil o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan muhandislik-qurilish instituti “kimyoviy texnologiya” kafedrasi soddiqov fatxiddin burxonidinovichning qurilish kimyosi fanidan “metallarning umumiy xossalari” mavzusidagi ma’ruza darsi uchun elektron dars ishlanmasi * 7.2. metallarning fizik va kimyoviy xossalari 7-mavzu. metallarning umumiy xossalari 7.1. mеtallarning d. i. mеndеlеyеvning elеmеntlar davriy sistеmasida joylashgan o`rini va tabiatda uchrashi 7.3. metallarning qattiq eritmalari va intermetall birikmalari nazorat savollari o’quv moduli birliklari: 7.4. metallar olishning asosiy usullari 7.5. qotishmalar. mеtallarning qurilishda ishlatilishi 7.7. metallarni korroziyadan saqlash. 7.6. metallar korroziyasi va uning turlari. 7.8. ko...

This file contains 15 pages in PPT format (955.5 KB). To download "“metallarning umumiy xossalari” mavzusidagi elektron dars ishlanmasi", click the Telegram button on the left.

Tags: “metallarning umumiy xossalari”… PPT 15 pages Free download Telegram