fe’lning munosabat shakllari

PPTX 24 pages 144.6 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 144.6 KB

File type PPTX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

mavzu: fe’lning munosabat shakllari mavzu: fe’lning munosabat shakllari o‘qituvchi: barno suleymanova mavzu rejasi: 1. fe’lning shaxs-son shakllari. 2. fe’lning zamon shakllari. 3. fe’lning mayl shakllari. 4. fe’llarning yasalishi. 5. fe’lning tuzilish jihatdan turlari. 6. mavzugi oid mashqlar, testlar bajarish, fe’lni morfologik tahlil qilish. fe’lning shaxs-son shakllari harakat uch grammatik shaxs tomonidan bajarilishi (yoki bajarilmasligi) mumkin. shuningdek, harakat yakka shaxs yoki ko‘p shaxs tomonidan bajarilishi (yoki bajarilmasligi) mumkin. fe’l orqali ifodalanadigan bunday shaxs va son ma’nosini maxsus qo‘shimchalar anglatadi. bu qo‘shimchalar shaxs-son qo‘shimchalri yoki tuslovchilar deb ataladi. fe’lning shaxs-son qo‘shimchalari bilan o‘zgarishi tuslanish deyiladi. fe’llarning 1-va 2- shaxs shakllari maxsus qo‘shimchalarga ega, 3-shaxsni fe’lning zamon qo‘shimchalari ifodalaydi. shaxs-son qo‘shimchalari fe’lning qanday shakllariga qo‘shilishiga qarab quyidagi turlarga bo‘linadi: i guruh tuslovchilari: -m, -ng, -k, -ingiz fe’lning -sa, -di shakllariga qo‘shiladi: shaxs sonlar birlik ko‘plik i shaxs bordim borsam bordik borsak ii shaxs bording borsang bordingiz borsangiz iii shaxs bordi borsa bordilar borsalar …

2 / 24

l zamonlari deyladi.ular uchta: o‘tgan zamon, hozirgi zamon, kelasi zamon. o‘tgan zamon fe’li ish-harakatning nutq so‘zlanib turgan paytdan oldin bajarilgan yoki bajarilmaganini bildiradi: yozdi, kelgan. o‘tgan zamon fe’llari o‘z navbatida besh turga bo‘linadi: 1) yaqin o‘tgan zamon fe’llari ish-harakatning yaqin o‘tgan zamonda bo‘lganini bildiradi va bevosita o‘zi ko‘rgan harakatni anglatadi. ular -di qo‘shimchasi va tuslanish yordamida hosil qilinadi: aytdi, oldim; 2) uzoq o‘tgan zamon fe’llari ish-harakatning ancha ilgari bajarilganini bildiradi va -gan qo‘shimchasini qo‘shish va tuslash bilan, shuningdek, edi, ekan, emish to‘liqsiz fe’llaridan birini tuslab keltirish bilan hosil qilinadi. kelganman, kelgan edim, kelgan emish, kelgan ekansan; 3) o‘tgan zamon hikoya fe’li ilgari ro‘y bergan harakat va holatning so‘zlovchi tomonidan eshitib bilganini ifodalaydi; -b(-ib) qo‘shimchasini olgan fe’llarni tuslash orqali hosil qilinadi: yozibman, yozibsan, yozibdi; 4) o‘tgan zamon davom fe’llari nutq so‘zlanib turgan paytdan ilgari davomi bo‘lgan yoki takrorlanib turgan harakatni ifodalaydi; -r(-ar), -moqda, -yotgan qo‘shimchalarini olgan fe’lga edi to‘liqsiz fe’lini qo‘shish …

3 / 24

zamon fe’llari ish-harakatning nutq so‘zlanib turgan paytda bajarilayotgan yoki bajarilmayotganini bildiradi, shaxs-son qo‘shimchalari zamon qo‘shimchalaridan keyin qo‘shiladi. hozirgi zamon fe’llari ikki turga ajratiladi: 1) hozirgi zamon davom fe’llari ish-harakatning nutq so‘zlanib turgan paytda aniq davom etib turganini anglatadi: -yap, -moqda, -(a)yotib, -yotir qo‘shimchalari va tuslanish yordamida hosil qilinadi: kelyapti, bormoqda. bu zamon turi yot, tur, o‘tir yur kabi ko‘makchi fe’llari yordamida ham yasaladi: yozib yotibdi, yozib turibdi, o‘qib yuribdi, gaplashib o‘tiribdi. eslatma: -yotir, -yotib shakllari unli bilan tugagan fe’l asoslariga; -ayotir, -ayotib shakllari esa undosh bilan tugagan fe’l asoslariga qo‘shiladi. -yap shakli undosh bilan tugagan fe’l asoslarga qo‘shilib, -ayap tarzida talaffuz qilinsa ham, -yap yoziladi; 2) hozirgi-kelasi zamon fe’llari nutq so‘zlanib turgan paytda va undan keyin bo‘ladigan doimiy harakatni anglatadi; -a yoki -y qo‘shimchalari va tuslanish orqali hosil qilinadi: kelasan, o‘qiyman. kelasi zamon fe’llari ish-harakatning nutq so‘zlanib turgan paytdan keyin bajarilish yoki bajarilmasligini anglatadi. kelasi zamon fe’llari ikki turga bo‘linadi: …

4 / 24

irgi zamon fe’lining kelasi zamon ma’nosida qo‘llanishi ket, bor, yubor, boshla kabi fe’llar doirasida uchraydi: ularni poytaxtga o‘qishga yuboryapmiz. 4) hozirgi zamonning o‘tgan zamon ma’nosida qo‘llanishi ko‘p uchraydigan holatdir: bir kun qarasam, darchani buzaman deb bolta ko‘tarib kelayotibdi. fe’lning mayl shakllari ish-harakatning voqelikka munosabati fe’l mayllari deyiladi. fe’lda uchta mayl bor: 1.xabar (ijro) mayli ish-harakatning uch zamondan birida bajarilishi yoki bajarilmasligi haqidagi xabarni bildiradi: yozdim, kelyapti. bu mayl shaklini hosil qiluvchi maxsus qo‘shimchalar yo‘q, shuning uchun zamon va shaxs-son qo‘shimchalarni olgan fe’l xabar maylidagi fe’l hisoblanadi. 2. buyruq-istak maylidagi fe’llar harakat-holatni bajaralish-bajarmaslik haqida buyruq, istak, maslahat, iltimos kabi ma’nolarni bildiradi. bunday fe’llar -(a) y, -gin, -sin, -aylik, -ing(iz), -sinlar qo‘shimchalari yordamida yasaladi: yozay, o‘qiy, yozsin, boring(iz). faqat asosdan iborat bo‘lgan 2-shaxs fe’llari ham shu mayl shalki hisoblanadi: bor, ket, o‘qi, yoz. 3. shart maylidagi fe’llar biror harakatning bajarilishi uchun undan oldin bajarilishi shart bo‘lgan ish-harkatni, shuningdek, ish-harakatni bajarish - bajarmaslik …

5 / 24

damida fe’ldan fe’l yasalmaydi): -la qo‘shimchasi fe’ldan boshqa deyarli barcha so‘z turkumlaridan fe’l yasaydi: o‘yla (otdan), oqla(sifatdan), tezla (ravishdan), shitirla (taqlid so‘zdan), senla(olmoshdan), yarimlamoq (sondan); -lan, -lash qo‘shimchalari ot, sifat va ravishlardan fe’l yasaydi: rohatlandi, achchiqlandi, ikkilandi, yaqinlashdi; -illa qo‘shimchasi taqlidiy so‘zlardan fe’l yasaydi: chirillamoq, yaltillamoq; -ira qo‘shimchasi taqlidiy so‘zlardan fe’l yasaydi: yarqiramoq, miltiramoq; -a qo‘shimchasi ot, sifat va taqlidiy so‘zlardan fe’l yasaydi: tunamoq, bo‘shamoq, gulduramoq, o‘yin+a=o‘ynamoq, son+a=sanamoq, qiyin+a=qiynamoq; -(a)y qo‘shimchasi ot, sifat va ravishlardan fe’l yasaydi: kuchaymoq, qoraymoq, ko‘paymoq; -(a)r qo‘shimchasi ayrim sifatlardan fe’l yasaydi: qisqarmoq, ko‘karmoq; -sira, -sa qo‘shimchalari ot va sen, siz olmoshlaridan fe’l yasaydi: qonsiramoq, qisqar, suvsiramoq, sensiramoq, sizsiramoq; -(i)k, -(i)q qo‘shimchalari sanoqli so‘zlardangina fe’l yasaydi: birikmoq, yo‘liqmoq; -i qo‘shimchasi sanoqli so‘zlardangina fe’l yasaydi: boyimoq, tinchimoq; -(i,o)t qo‘shimchasi sanoqli so‘zlardan fe’l yasaydi: yo‘qotmoq, to‘latmoq, berkitmoq; -ir qo‘shimchasi ot, taqlidiy so‘zlardan fe’l yasaydi: gapirmoq, tupirmoq. sintaktik usul bilan qo‘shma fe’llar yasaladi. qo‘shma fe’llar doim ajratib yoziladi. qo‘shma …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fe’lning munosabat shakllari"

mavzu: fe’lning munosabat shakllari mavzu: fe’lning munosabat shakllari o‘qituvchi: barno suleymanova mavzu rejasi: 1. fe’lning shaxs-son shakllari. 2. fe’lning zamon shakllari. 3. fe’lning mayl shakllari. 4. fe’llarning yasalishi. 5. fe’lning tuzilish jihatdan turlari. 6. mavzugi oid mashqlar, testlar bajarish, fe’lni morfologik tahlil qilish. fe’lning shaxs-son shakllari harakat uch grammatik shaxs tomonidan bajarilishi (yoki bajarilmasligi) mumkin. shuningdek, harakat yakka shaxs yoki ko‘p shaxs tomonidan bajarilishi (yoki bajarilmasligi) mumkin. fe’l orqali ifodalanadigan bunday shaxs va son ma’nosini maxsus qo‘shimchalar anglatadi. bu qo‘shimchalar shaxs-son qo‘shimchalri yoki tuslovchilar deb ataladi. fe’lning shaxs-son qo‘shimchalari bilan o‘zgarishi tuslanish deyiladi. fe’llarning ...

This file contains 24 pages in PPTX format (144.6 KB). To download "fe’lning munosabat shakllari", click the Telegram button on the left.

Tags: fe’lning munosabat shakllari PPTX 24 pages Free download Telegram