fe’l so‘z turkumi mavzusida amaliy mashg‘ulot

PPTX 16 pages 115.3 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 115.3 KB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

mavzu: fe’l so`z turkumi mavzusi yuzasidan amaliy mashg`ulot mavzu: fe’l so`z turkumi mavzusi yuzasidan amaliy mashg`ulot o‘qituvchi: barno suleymanova mavzu rejasi: 1. fe’l so`z turkumi haqida umumiy ma’lumot. 2. fe’lning ma’no guruhlari. 3. o`timli va o`timsiz fe’llar. 4. bo`lishli va bo`lishsiz fe’llar. 5. fe’l nisbatlari. 6. mavzugi oid mashqlar, testlar bajarish, fe’lni morfologik tahlil qilish. fe’l predmetning ish-harakatini yoki holatini bildirib, nima qildi? nima qilyapti? nima qilmoqchi? so‘roqlaridan biriga javob bo‘lgan so‘zlar fe’l deyiladi. fe’ldan anglashilgan harakat va holat ma’lum shaxs yoki narsa tomonidan bajariladi. shu shaxs yoki narsa ish-harakatninig bajaruvchisi sanaladi. masalan: o‘quvchi yozdi. gullar ochildi. mushuk miyovladi. fe’llar bo‘lishli va bo‘lishsiz shakllarga ega, zamon va shaxs-son ifodalay oladi, o‘zining vazifadosh (xoslangan) shakllariga ega, mayl ko‘rsata oladi, o‘timli-o‘timsizlik xususiyatiga ega. fe’llar gapda ko‘pincha kesim vazifasini bajaradi: kishi o‘z hayotida ko‘p narsani ko‘radi, eshitadi, sezadi. fe’llar nimani atab kelishiga ko‘ra quyidagi guruhlarga bo‘linadi: 1. harakat fe’llari shaxs va narsaning jismoniy …

2 / 16

lmoq, bo‘yamoq, yaratmoq, yemoq. 4. holat fe’llari: titramoq, jovdiramoq, sevinmoq, jonlanmoq,jilmaymoq. o‘timli va o‘timsiz fe’llar o‘timli fe’llar tushum kelishigidagi so‘zlarni o‘ziga biriktira oladigan fe’llardir: mashqni ishlamoq, kitobni olmoq, xatni yozmoq, his qilmoq, xonani tozalamoq, kiyimni kiymoq. o‘timsiz fe’llar tushum kelishigidagi so‘zlarni birirktira olmaydigan fe’llardir: qaramoq, chiqmoq, turmoq, joylashmoq, tegmoq, quvonmoq, bormoq, yugurmoq. bo‘lishli va bo‘lishsiz fe’llar bo‘lishli fe’llar ish-harakatning uch zamondan birida bajarilganini bildiradi: yozdi, yozyapti, yozmoqchi. bo‘lishli fe’llar maxsus ko‘rsatkichga (qo‘shimchaga) ega emas. bo‘lishsiz fe’llar ish-harakatning yuzaga kelmasligini ifodalaydi. ular quyidagicha hosil bo‘ladi: -ma qo‘shimchasi yordamida: yozmadi, yozmayapti, yozmayotir, yozmagan. -ma qo‘shimchasi ko‘makchi fe’lli so‘z qo‘shilmalarida o‘rni bilan yetakchi fe’lga yoki ko‘makchi fe’lga qo‘shiladi: sezmay qoldi, bilmay turdi, bora olmadi, bila olmadi. agarda har ikkala fe’lga -ma bo‘lishsizlik qo‘shimchasi baravar qo‘shilsa, bo‘lishlilik ma’nosi ifodalanadi: aytmay qo‘ymaydi (albatta aytadi), ko‘rmay ketmaydi (albatta ko‘radi), bilmay qo‘ymaydi ( bilib oladi). - uyushiq holdagi fe’llarda ular oldidan na inkor yuklamasini takror qo‘llash orqali: …

3 / 16

arakat bajaruvchisi aniq bo‘ladi. aniq nisbatdagi fe’llarda maxsus nisbat qo‘shimchasi bo‘lmaydi: ibrohim baliq tutdi. aziza xat yozdi. 2.o‘zlik nisbatida harakatning bajaruvchisi bilan harakat bajarilishida vosita bo‘lgan predmet bir shaxsning o‘zi bo‘ladi. ya’ni bajaruvchining o`zi ustida amalga oshadigan harakat yoki holatni ifodalaydigan fe’l shaklidir. bu shakl fe’l asosga -(i)n, -(i)l, -(i)sh, kabi qo‘shimchalarni qo‘shish bilan yasaladi. bunda ish-harakat va uni o‘rtasidagi munosabatga asoslanadi: dono tez kiyindi. ra’no tarandi. gul ochildi. kema ko‘rindi. dilshod kerishdi. jonlanmoq, odatlanmoq, harakatlanmoq, quvonmoq, seskanmoq, faxrlanmoq, zavqlanmoq, otlanmoq, afsuslanmoq fe’llari tarkibida -n ko‘rsatkichi mavjudligiga qaramasdan, bu fe’llar aniqlik nisbatida hisoblanadi, chunki ular tarkibidagi -n qo‘shimchasi ajralmaydi. 3. majhul nisbatdagi fe’llarda harakat bajaruvchi shaxs noma’lum bo‘ladi, vosita bo‘luvchi perdmet ega vazifasida keladi. bu fe’llar ham -n, -in, -l, -il qo‘shimchalari yordamida hosil qilinadi: qaraldi, berildi, ulandi,haydaldi, sepildi, so‘zlandi. o‘zlik va majhul nisbatdagi fe’llar bir xil qo‘shimchalar yordamida hosil bo‘lganda, ularning qaysi nisbatdaligi gap mazmunidan yoki fe’ldan oldin o‘zi …

4 / 16

zirgi o‘zbek tilida ajralmas shaklga kelib qolganligi uchun aniqlik nisbatidadir. birgalik nisbati shakli uchinchi shaxs ko‘plik shakli bilan ma’nodoshdir: borishdi - birgalik nisbati, bordilar – ko‘plik shakli aniq nisbatdagi fe’l sanaladi. 5. orttirma nisbatda bajaruvchi o‘z harakatini boshqa bajaruvchining ta’siri natijasida bajarishini ifodalaydi. orttirma nisbat -dir, (-tir), -t, -sat, -gaz (-kaz,-qaz), -ir, -ar, -iz, -giz, -kiz, -g‘iz qo‘shimchalari bilan yasaladi: ko‘rsat, oldir, o‘tkaz, oqiz, tomiz, oshir, chiqar, yurgiz, turg‘iz, ko‘rgaz, o‘qit. orttirma nisbatning -t qo‘shimchasi unli bilan tugagan fe’l asoslarga qo‘shiladi: to‘qit, qarat, bo‘shat, o‘qit. -ir, -ar, -iz qo‘shimchalari undosh bilan tugagan bir bo‘g‘inli fe’llarga qo‘shiladi: shoshir, chiqar, toshir, oqiz, tomiz. -giz, -g‘iz qo‘shimchalari jarangli undosh bilan tugagan fe’l asoslarga, -kiz, -qiz qo‘shimchalari esa jarangsiz undosh bilan tugagan fe’l asoslarga qo‘shiladi: yutqiz, ketkiz, yurgiz, turg‘iz. fe’lning orttirma nisbati o‘zlik va birgalik nisbatidagi fe’llardan hosil qilinishi mumkin: yuvintir, yug‘ishtir. orttirma nisbatdagi fe’llardan birgalik va majhul nisbatdagi fe’llarni hosil qilish mumkin: isitildi, …

5 / 16

fe’l so‘z turkumi mavzusida amaliy mashg‘ulot - Page 5

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fe’l so‘z turkumi mavzusida amaliy mashg‘ulot"

mavzu: fe’l so`z turkumi mavzusi yuzasidan amaliy mashg`ulot mavzu: fe’l so`z turkumi mavzusi yuzasidan amaliy mashg`ulot o‘qituvchi: barno suleymanova mavzu rejasi: 1. fe’l so`z turkumi haqida umumiy ma’lumot. 2. fe’lning ma’no guruhlari. 3. o`timli va o`timsiz fe’llar. 4. bo`lishli va bo`lishsiz fe’llar. 5. fe’l nisbatlari. 6. mavzugi oid mashqlar, testlar bajarish, fe’lni morfologik tahlil qilish. fe’l predmetning ish-harakatini yoki holatini bildirib, nima qildi? nima qilyapti? nima qilmoqchi? so‘roqlaridan biriga javob bo‘lgan so‘zlar fe’l deyiladi. fe’ldan anglashilgan harakat va holat ma’lum shaxs yoki narsa tomonidan bajariladi. shu shaxs yoki narsa ish-harakatninig bajaruvchisi sanaladi. masalan: o‘quvchi yozdi. gullar ochildi. mushuk miyovladi. fe’llar bo‘lishli va bo‘lishsiz sha...

This file contains 16 pages in PPTX format (115.3 KB). To download "fe’l so‘z turkumi mavzusida amaliy mashg‘ulot", click the Telegram button on the left.

Tags: fe’l so‘z turkumi mavzusida ama… PPTX 16 pages Free download Telegram

fe’l so‘z turkumi mavzusida amaliy mashg‘ulot

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "fe’l so‘z turkumi mavzusida amaliy mashg‘ulot"

Similar files