hududiy majmualarga ta’sir etuvchi omillar

PPTX 1.2 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1705860960.pptx /docprops/thumbnail.jpeg hududiy majmualarga ta’sir etuvchi omillar hududiy majmualarga ta’sir etuvchi omillar reja: 1. ishlab chiqarish tarmoqlarini joylashtirish haqida umumiy tushuncha. 2. xom-ashyo omili. 3. yoqilg’i-energetika omili. 4. ijtimoiy-iqtisodiy omillar. 5. transport, ekologiya va bozor iqtisodiyoti omili. iqtisodiyot tarmoqlari o'z-o'zidan, tasodifiy hududiy tarqalmaydi, balki ma'lum shart-sharoitlar va omillarni hisobga olgan holda joylashtiriladi yoki hududiy tashkil etiladi. bu omillarni yaxshi bilish ishlab chiqarishning hududiy tarkibi va tizimining rivojlanish qonuniyatlarini o'rganishga asos bo'ladi. qonuniyatlar esa talabalarning behisob fakt va raqamlarni yodlab olishdan ozod qiladi. ishlab chiqarish tarmoqlarini joylashtirishda xom ashyo, yoqilgi, elektr quvvati, suv va iqlim sharoitlari, mehnat resurslari, iste'mol va transport, iqtisodiy geografik o'rin kabi omillar e'tiborga olinadi. shuningdek, ekologiya, ilmiy-texnika taraqqiyoti va bozor iqtisodiyoti omillarining bu boradagi ahamiyati ham oshib bormoqda (3-chizma). ishlab chiqarish tarmoqlarini joylashtirishda barcha shart-sharoitlar, omillar hisobga olinadi. lekin ma'lum tarmoqni hududiy tashkil etishda barcha omillar emas, balki ulardan faqat ayrimlari yetakchi, hal etuvchi rol uynaydi (1-jadval). …

lish uchun xom ashyo boshqalariga qaraganda ko'proq sarflanadi. shu bois bunday mahsulotlarni ishlab chiqarishga ixtisoslashgan tarmoqlar va korxonalar mumkin qadar xom ashyo rayonlariga yaqin joylashtiriladi. sanoatning ba'zi tarmoqlari, masalan, tog'-kon, o'rmon, baliqchilik sanoati korxonalarining joylashuvi xom ashyo bo'lmagan rayonlarda rivojlanmaydi. bunday sanoat tarmoqlarining joylashuvi bevosita foydali qazilmalar yoki tabiiy boyliklar geografiyasi bilan belgilanadi. boshqa sanoat tarmoqlariniig hududiy tashkil etilishi esa biroz murakkabroq tusga ega. bu borada bir qator fakt va raqamlar keltirish o'rinli. masalan, 1 t paxta tolasini olish uchun taxminan 3 t xom paxta, 1 t paxta yog'i uchun 5 t chigit, 1 t pista yog'i uchun 3 t kungaboqar. 1 t shakar uchun 7 t qand lavlagisi ishlatiladi. ushbu raqamlarni nisbiy (foiz) ko'rinishida berish foydadan xoli emas. chunonchi, paxta tolasining oq paxtadan chiqishi 32-33 foiz, paxta yog'ining chigitdan olinishi 19-20, shakarni qand lavlagidan tayyorlash 14-15 foiz va shunga o'xshash. demak, bu korxonalar xom ashyo rayonida yoxud unga yaqin …

ar doim ham yetakchi kuchga ega emas. issiqlik elektrostansiyalari yoki metallurgiya zavodlari iste'mol rayonlarida ham joylashtirilishi mumkin. bunday hol neft va uning mahsuloti mazut, tabiiy gaz asosida ishlovchi issiqlik elektr stansiyalarini qurishga taalluqli (yoqilg'ining quvurlarda keltirilishi iqtisodiy jihatdan ma'qulroq) bo'ladi. elektr quvvati. hozirgi zamon ishlab chiqarishini, hatto transport va qishloq xo'jaligini ham elektr quvvatisiz tassavur qilish qiyin. bu sohaning o'ziga xos xususiyati shundaki, u yaratgan maxsulotni, ya'ni elektr quvvatini jamg'arib, omborxonalarga yig'ib bo'lmaydi, undan ayni paytning o'zida foydalanish kerak;. bundan tashqari, elektr quvvati yuqori kuchlanishli elektr tarmoqlari (shoxobchalari) orqali uzoq masofalarga berilishi mumkin. xuddi shu maqsadda kansk-achinsk, ekibastuz ("ikki bosh tuzi") ko'mir havzalarida yirik yoqilg'i-energetika majmualari barpo etilgan. angren ko'mir havzasida ham xuddi shunday majmua yaratilgan. ammo ba'zan murakkab tog' sharoitiga ega bo'lgan rayonlarda elektr quvvatini uzoqqa uzatish iktisodiy jihatdan ma'qul hisoblanmaydi. bu quvvatdan mumkin qadar shu joyning o'zida foydalanish lozim bo'lib qoladi. odatda elektr, quvvati omilini ishlab chiqarishning hududiy …

sadga muvofiq bo'ladi. rossiyaning bir qator shaharlarida ges va alyuminiy zavodlari aynan bir joyda, bir markazda uchraydi. masalan, bratsk ges va bratsk alyuminiy zavodi, krasnoyarskdagi ges va alyuminiy zavodi va h.k. bunday korxonalar birikmasi volgograd, volxov, zaporojye va boshqa shaharlarda ham mavjud. o'rta osiyo mamlakatlarida yagona bo'lgan tursunzoda (regar) shahridagi tojik alyuminiy zavodi norak gesiga yaqin joyda qurilgan, suv va iqlim sharoitlari ham ishlab chiqarish tarmoqlarini joylashtirishda katta ahamiyatga ega. suv manbalari ayniqsa kimyo, yog'och-sellyuloza, metallurgiya zavodlarining faoliyatiga sezilarli ta'sir qiladi. jumladan, cho'yan erituvchi pechlarni sovitish uchun ham suv kerak ayni shu sababli temir rudasiga boy bo'lgan rossiya federatsiyasining kma joylashgan markaziy qoratuproq rayonida qora metallurgiya sust rivojlangan. bu yerda mazkur imkoniyatning yo'qligidan stariy oskol shahrida domnasiz, birdaniga boyitilgan temir rudasidan (okatishlardan) po'lat erituvchi "elektrostal" birlashmasi qurilgan. bu korxona uchun elektr quvvati voronej, kursk atom elektr stansiyalaridan olinadi. suv va iqlim sharoitlari boshqa sanoat korxonalarini qurishda ham e'tiborga olinadi. bu …

holni qayd qilish lozim: birinchidan, shunday korxonalar borki, ularga son jihatdan ko'p ishchi kerak masalan, tikuv fabrikasi, konserva zavodi, paxta yetishtirish, uni qayta ishlash va x.k. ayni bir paytda boshqa bir korxonalarga mehnat resurslarining miqdori ko'p bo'lishi shart emas, aksincha "oz bo'lsa ham soz bo'lsin" ma'nosida ularga malakali ishchi kuchi talab qilinadi. mazkur korxonalar va tarmoqlar (radio yoki priborsozlik, aniq mashinasozlik va shunga o'xshash) malakali ishchi kuchi mavjud bo'lgan shaharlarda, ilmiy-texnik markazlarida joylashtiriladi. o'zbekistonda mehnatga layoqatli aholi soni juda ko'p. ularning miqdori qishloq joylarda va sust rivojlangan kichik shaharlarda juda yuqori. binobarin, bunday joylarda ish o'rinlarini kengaytirish, yangi sanoat va boshqa korkonalar, madaniy-maishiy muassasalarni qurish zarur. aholi faqat ishchi kuchi emas, balki u eng avvalo iste'molchi hamdir. bu omilning roli esa hozirgi kunda, xalqning yashash sharoiti va darajasini yaxshilash doirasida keskin oshib bormoqda. aholini ijtimoiy muhofaza qilish, muvaqqat qiyinchiliklarga barham berish, unga kerak bo'lgan oziq-ovqat, kiyim-kechak va boshqa extiyojlarni qondiruvchi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "hududiy majmualarga ta’sir etuvchi omillar"

1705860960.pptx /docprops/thumbnail.jpeg hududiy majmualarga ta’sir etuvchi omillar hududiy majmualarga ta’sir etuvchi omillar reja: 1. ishlab chiqarish tarmoqlarini joylashtirish haqida umumiy tushuncha. 2. xom-ashyo omili. 3. yoqilg’i-energetika omili. 4. ijtimoiy-iqtisodiy omillar. 5. transport, ekologiya va bozor iqtisodiyoti omili. iqtisodiyot tarmoqlari o'z-o'zidan, tasodifiy hududiy tarqalmaydi, balki ma'lum shart-sharoitlar va omillarni hisobga olgan holda joylashtiriladi yoki hududiy tashkil etiladi. bu omillarni yaxshi bilish ishlab chiqarishning hududiy tarkibi va tizimining rivojlanish qonuniyatlarini o'rganishga asos bo'ladi. qonuniyatlar esa talabalarning behisob fakt va raqamlarni yodlab olishdan ozod qiladi. ishlab chiqarish tarmoqlarini joylashtirishda xom ashyo, yoqilgi, ...

PPTX format, 1.2 MB. To download "hududiy majmualarga ta’sir etuvchi omillar", click the Telegram button on the left.

Tags: hududiy majmualarga ta’sir etuv… PPTX Free download Telegram