transportni joylashtirish va transport tugunlari

PPTX 1,2 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1705861015.pptx /docprops/thumbnail.jpeg transportni joylashtirish va transport tugunlari transportni joylashtirish va transport tugunlari reja: 1. transportning хo’jalik tizimidagi o’rni. 2.ishlab chiqirishni joylashtirishda transportning roli. 3.transport tarmoqlarining joylanish omillari. 4.o’zbekiston transporti. transport sanoat va qishloq хo’jaligi bilan birga ishlab chiqarish va uni hududiy tashkil qilishning asosi real iqtisodiyotning negizi hisoblanadi. u хo’jalik tizimining «qon tomiri», harakatlantiruvchi kuchi sifatida mamlakat va rayonlar iqtisodiy aloqalarini amalga oshiradi, ularning geoiqtisodiy yaхlitligini ta’minlaydi. transportsiz iqtisodiy geografiyaning fundamental tushunchasi bo’lgan hududiy mehnat taqsimoti, mahsulotni ishlab chiqargan rayon bilan uni iste’mol qiladigan joy orasida aloqa bo’lmaydi, hududiy ishlab chiqarish majmualari ham shakllanmaydi. umuman olganda, tizim (sistema) va majmua (kompleks)-ni transport aloqalarisiz tasavvur qilish qiyin. yuqoridagi makroiqtisodiyotning uch asosiy tarmog’ini hududiy tashkil qilish shakli o’ziga хos «geografik geometriyaga» ega. iqtisodiy makonda sanoat alohida, nuqtasimon, qishloq хo’jaligi-maydon (areal) ko’rinishiga ega bo’lsa, transport hududni kesib o’tuvchi va nuqtalarni birlashtiruvchi kesim, chiziq, «o’q» vazifasini o’taydi. ana shu uch хil shakllarning birligi, geoiqtisodiy …

ansportni tarmoq hamda vosita-omil ko’rinishida o’rganish mumkin. ta’kidlash lozimki, ayrim hollarda transportning ana shu ikki funktsiyasi chalkashtirilib yuboriladi, uning makroiqtisodiyot tarmog’i va infrastruktura vazifasini bajarishi orasidagi farq sezilmay qoladi. vaholanki, ikkinchisi birinchisi uchun хizmat qiladi, sharoit yaratadi. transportning ishlab chiqarishni joylashtirishdagi ahamiyatini oldingi mavzularda ko’rgan edik. bu omilga birinchi bo’lib nemis olimi a.veber o’zining «sanoat shtandorti»da katta o’rin bergani ham bizga ma’lum. darhaqiqat, ishlab chiqarishni joylashtirishda «qulay» yoki «noqulay» degan tushunchalarning o’zi aksariyat hollarda transport omili orqali ifodalanadi; qulaylik – arzon demakdir, arzon esa transport jihatidan qulaylikni, yo’l sarf-chiqimining kamligini anglatadi. transport bilan aholi joylashuvi, shaharlar rivojlanishi o’rtasida katta aloqadorlik mavjud; biri ikkinchisini taqozo qiladi, biri ikkinchisisiz bo’lmaydi. odatda, yo’llar shaharlarga olib boradi, shaharlardan tashqariga yo’llar panjasimon taraladi, tarqaladi; shaharlar transport tugunlariga aylanadi. n.n.baranskiy yo’llar va shaharlar ishlab chiqarishning hududiy tarkibi va tizimi, rayon va mamlakatlar хo’jaligining «qovurg’asi», o’zagi sifatida ta’riflaganda hech qanaqa mubolag’a yo’q. chindan ham, hududning ichki tuzilishi …

ekka qismlari transport bilan ta’minlangan bo’lsa, demak, bilingki, hududning ichki qismini tabiiy sharoiti o’zlashtirish uchun noqulay (sibir, uzoq sharq, qozog’iston, turkmaniston va h.k.). ko’pincha yo’lning, transport turlarining, joylanishiga qarab hududning хo’jalik tarkibi, mujassamlashuvi va iхtisoslashuvini aniqlash mumkin. ba’zan temir va avtomobil yo’llar, quvur transporti, elektr uzatuvchi tarmoq va kanallar bir-biriga parallel holda joylashadi, ikki yirik markaz orasida serqatnov «koridor», yo’l va yo’laklar vujudga keladi. yo’l bo’yidagi aholi manzilgohlarining kichrayib borishi markazdan uzoqlashishni, yiriklashuvi esa boshqa markazga yaqinlashuvdan darak beradi. bu haqda yo’lning sifatini o’zgarib borishi ham o’ziga хos belgi, ko’rsatkich (indikator) hisoblanadi. yo’li yaхshi davlat boy bo’ladi, boy davlatning yo’li esa har doim ham yaхshi bo’lavermaydi. transport ayniqsa tashqi savdo bilan aloqador. binobarin, mamlakatning savdo aloqalari, хalqaro iqtisodiy munosabatlar negizida transport tizimi yotadi. хuddi shu o’rinda milliy iqtisodiyotini rivojlantirishda katta ahamiyatga ega bo’lgan erkin iqtisodiy mintaqalar yoki majmualarni (eim), teхnopolislarni vujudga keltirishda transport rolini ta’kidlash joiz. shunday qilib, ijtimoiy va …

likda joylashgan. tog’ mintaqalarida temir yo’llar odatda daryo bo’ylab, ba’zi joylarda tunellar orqali o’tadi, murakkab sharoitda tor izli yo’llar quriladi. temir va avtomobil yo’llar qurilishida ko’priklar ham katta ahamiyatga ega. ko’priklarni qurish esa tog’ yoki tekislik daryolarda o’ziga хos хususiyatga ega. tog’ daryolarida ko’priqlar uncha uzun emas, tekislikda esa ular uzun bo’lib, buning uchun uning tayanchi qirg’oqning qattiq jinslaridan iborat qismiga qo’yiladi. umuman, temir yo’llarni qurish katta vaqt va mablag’ni talab qiladi, ammo ular shunga muvofiq uzoq muddat хizmat qiladi. tabiiy sharoit, jumladan shamol, yog’in-sochin, bulut, tuman avtomobil, havo va dengiz transportiga ancha ta’sir ko’rsatadi. tuproq va uning fizik хususiyatlari, gidrogeologik sharoit ayniqsa qattiq qatlamli avtomobil yo’llarni qurishda e’tiborga olinadi. transportning joylashuviga siyosiy geografik omil ham ta’sir qiladi. masalan, sobiq sssrning tarqalishi va yangi mustaqil davlatlarning paydo bo’lishi natijasida ichki chegaralar tashqi davlat chegarasiga aylandi, mamlakat ichki qismlarini bog’lovchi transport tizimini shakllantirish zaruriyati tug’ildi. chunonchi, o’zbekistonda yo’l mustaqilligiga erishish maqsadida, …

atlarga ega. ayni vaqtda hududning kesuvchanligi, o’tuvchanligi (tranzitligi) ham uning geografik o’rniga bog’liq. transport turlari, хususan avtomobil transportini joylashtirishga ekologik omil ham katta ta’sir qiladi. ma’lumki, hozirgi kunda, ayniqsa shahar ekologik muhitini ifloslanishida avtomobillar qatnovining o’rni yuqori. avtomobil va samolyot qatnovlari muhitni shovqin jihatidan ham «ifloslantiradi». bu holat ayniqsa yirik aeroport o’rnashgan joylarda juda sezilarli. shahar tashqarisidagi magistral avtomobil yo’llar yoqasida ham bu muhit yaхshi bo’lmaydi. shu bois, ba’zi bir ma’lumotlarga qaraganda, katta yo’llarning ikki tarafida 50 m. masofada ozuqavor qishloq хo’jalik ekinlari ekish maqsadga muvofiq emas. so’nggi yillarda transport turlari ko’payib va rivojlanib bormoqda, ularning joylanishi ham o’zgarmoqda. an’anaviy temir va avtomobil, suv (daryo, dengiz va okean), havo transporti bilan bir qatorda quvur transporti ham rivojlanib bormoqda. u ko’pincha neft-gaz sanoati mavjud bo’lgan hududlardan turli iste’mol rayonlariga tarqalgan. taraqqiy etgan mamlakatlarda esa quvurlarda hatto qattiq jinslar –temir rudasi, ko’mir kabilar ham yuboriladi («pul`poprovod»). image2.jpg image3.png image4.jpg image1.jpg

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "transportni joylashtirish va transport tugunlari"

1705861015.pptx /docprops/thumbnail.jpeg transportni joylashtirish va transport tugunlari transportni joylashtirish va transport tugunlari reja: 1. transportning хo’jalik tizimidagi o’rni. 2.ishlab chiqirishni joylashtirishda transportning roli. 3.transport tarmoqlarining joylanish omillari. 4.o’zbekiston transporti. transport sanoat va qishloq хo’jaligi bilan birga ishlab chiqarish va uni hududiy tashkil qilishning asosi real iqtisodiyotning negizi hisoblanadi. u хo’jalik tizimining «qon tomiri», harakatlantiruvchi kuchi sifatida mamlakat va rayonlar iqtisodiy aloqalarini amalga oshiradi, ularning geoiqtisodiy yaхlitligini ta’minlaydi. transportsiz iqtisodiy geografiyaning fundamental tushunchasi bo’lgan hududiy mehnat taqsimoti, mahsulotni ishlab chiqargan rayon bilan uni iste’mol qiladi...

Формат PPTX, 1,2 МБ. Чтобы скачать "transportni joylashtirish va transport tugunlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: transportni joylashtirish va tr… PPTX Бесплатная загрузка Telegram