hayvonlar psixikasi

PPT 17 стр. 6,1 МБ Бесплатная загрузка

17 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 6,1 МБ

Тип файла PPT

Страницы 17

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 17

ҳайвонлар психологияси psixikaning taraqqiyoti haqida so’zlaganda: 1) hayvonlar psixikasining taraqqiyotini, 2) odam ongining tarixiy taraqqiyotini, 3) odam psixikasining yoshga qarab taraqqiy qilishini nazarda tutiladi. hayvonlar psixikasi. yuqorida ko’rsatilganidek, psixika organik hayotning taraqqiyoti jarayonida paydo bo’lgan. organik materiyaning anorganik materiyadan farq qiladigan hususiyatlaridan biri shuki, organik materiya seskanuvchandir, ya’ni tashqaridan bo’lgan ta’sirlarga seskanib javob beradi. muhitning ta’siri bilan qo’zg’aladi. masalan, bittagina hujayradan iborat bo’lgan amyoba tashqi ta’sirga javob berar ekan, shu ta’sirga qarab harakatlanadi yoki undan kochadi. seskanuvchanlik va tropizm hamma tirik organizmlar o’simliklardan tortib, hayvonlargacha aks ettirishning biologik shakli seskanuvchanlik xususiyatiga egadir. seskanuvchanlik - tirik organizmning biologik ahamiyatiga ega bo’lgan ta'sirlariga javob qaytarish qobiliyatidir. biotik, ya'ni biologik ahamiyatga ega bo’lgan omillariga maxsus harakatlar bilan reaksiya qilish usullariga tropizm yoki taksislar deyiladi tropizm turlari quyidagi jadvalda yaqqol aks ettirilga: fototropizm - bu tirik organizmning yorug’lik ta'sirida harakatga kelishidir. masalan, yoz kuni tungi chiroq yorug’ligiga mayda chivinlarning uchib kelishi. 2.termotropizm - tirik …

2 / 17

asalan, kungaboqar o’simligining quyosh nuri tomon harakatlanishi. 6.barotropizm - tirik organizmning havo bosimi ostida harakat qilishga moyilligidir. masalan, havo bulut bo’lganida, havoda uchib yurgan hashoratlar yerga pastga qarab uchadilar. 7.gidrotropizm - tirik organizmning namlik suv ta'siri ostida harakat qilishiga moyilligidir. o’simliklarda aks ettirishning biologik shakli faqatgina tropizmlardan iborat bo’lib, bu harakatlar o’simliklarga o’z-o’zini boshqarishiga yordam beradi, ya'ni ular o’zlari uchun foydali bo’lgan manbaga qarab intiladi yoki o’zini himoya qilishga doir boshqacha harakat qiladi. masalan, nomozshomgul kechki payt ochilib, kunduzi yoruqlikdan yopiladi. hayvonlarda bo’ladigan hatti-harakatlarning ikki xil formasini, ya’ni tug’ma (yoki nasldan-naslga o’tadigan) hatti-harakatlar bilan hayvonlarning o’z tirikchiligi tajribasi natijasida paydo qiladigan (yoki hosil qiladigan) hatti-harakatlarni bir-biridan farq qilmoq kerak. hayvonlar hatti-harakatining asosiy tug’ma formasi instnktlardir. hayvonlarning o’z tirikchiligi tajribasi natijasida hosil bo’ladigan (individual) hatti-harakat shakllariga ko’nikmalar va kurtak holdagi fahm bilan aloqador harakatlar kiradi инстинктлар ҳайвонларнинг ўз эҳтиёжларини қондириш учун қиладиган мураккаб туғма ҳаракатларидир. ҳайвонларнинг инстинктлари жуда хилма-хил бўлади. ҳайвонларнинг …

3 / 17

этади. масалан, мушук боласи ўзига тикилиб турган кучукни биринчи марта кўрганда ё шкафнинг тагига кириб кетади ёки стулнинг устига, дарахтга чиқиб олади. борди-ю, мушукнинг ўзи ҳужум қиладиган бўлса, кучукнинг нозик жойларига юз-кўзига чанг солмоқчи бўлади. насл қолдириш инстинкти. бу инстинкт жумладан, ота-оналик инстинкти сифатида яққолроқ кўринади. ҳайвонлар ўз болаларини парвариш қилиш туғма маҳоратига эга бўлиб, у наслининг келажаги ҳақида катта ғамхўрлик қилади. ҳайвонларнинг баъзи бир турлари, хусусан, ҳашаротлар, ўз авлодини кўрмайди, аммо, болалари ўсиб мустақил ҳаёт кечира олиши учун, улар тухум қўйганда ўз наслига қулай жой ва овқатни олдиндан тайёрлаб кетади. кўкламда йўлда ёки йўл ёқасида бир жуфт қўнғизнинг гўнгни думалата-думалата юмалоқлаб кетаётганини кўриш мумкин. бу юмалоқланган гўнг қўнғиздан тарқайдиган насл учун турар жой ва овқат бўлади. қўнғизлар гўнгни маълум катталикда юмалоқлайди. урғочи қўнғиз шу юмалоқланган гўнг ичига тухум қўяди, шундан кейин унинг оғзини беркитиб, ҳавф-хатарсиз жойга думалатиб боради. юмалоқланган гўнг ичидаги тухумдан бир неча вақтдан кейин қурт чиқади. бу …

4 / 17

ди. инстинктларнинг нерв-физиологик асоси–шартсиз рефлекслардир. и.п.павлов таълимотига кўра, инстинктлар шартсиз рефлексларнинг ўзи-ю, лекин анча мураккаб туридир. и.п.павлов бундай дейди: «ҳозирги вақтда инстинктларнинг ҳам рефлекслардан иборат эканлиги, фақат бир оз мураккаброқ рефлекслар эканлиги етарли аниқланган деб ҳисоблаш мумкин» (и.п.палов, полное собрание сочинений, 3-том, 2-китоб, 51-бет.) 1. инстинктлар – бир қанча шартсиз рефлекслардан иборат бўлган рефлекслар занжиридир. бу рефлекслардан ҳар бирининг ҳаракатга келган пайти навбатдаги рефлекс учун қўзғовчи бўлади. аввало шуни айтиш керакки, ҳайвонлардаги инстинктларнинг объектив суратда бамаънилиги билан ғоят ажаблантиради. хўш ҳайвонлардаги инстинктив ҳаракатларнинг рўйи рост кўринадиган бу бамаънилиги ва «оқилоналиги» қандай изоҳланади? инстинктларнинг қандай пайдо бўлганлигини биринчи марта ч.дарвин тушунтириб берди. дарвин таълимотига кўра, ҳайвонларнинг инстинктлари узоқ, эволюцион тараққиёт жараёнида, ташқи муҳитга мослашиш жараёнида, ҳаёт шароитига боғлиқ ҳолда пайдо бўлган. бу курашда, теварак-атрофдаги муҳитга мослашишда фойдасиз бўлиб қолган ҳаракатлар, шунингдек, бефойда органлар йўқолиб кетган, зарарли ҳаракатлар ҳайвонни ҳалокатга олиб борган, фойдали ҳаракатлар эса тараққиёт жараёнида мустаҳкамланиб, наслдан-наслга ўтган. шу билан …

5 / 17

рнинг кўникмалари шартсиз рефлекслар, инстинктлар асосида, шунингдек, илгари ҳосил бўлган шартли рефлекслар асосида вужудга келади. кўникмалар ҳайвоннинг бирон эҳтиёжини қондиришга ёрдам берадиган янги (инстинктив ҳаракатлардан узгача) ҳаракатларни қайта-қайта такрорлаш йўли билан вужудга келади. шундай қилиб, кўникманинг нерв-физиологик механизми шартли рефлексдир. кўникма ҳосил қилиш ҳайвонда шартли рефлексларнинг биринчи ёки бутун бир системасини ҳосил қилиш демакдир. тараққиётнинг тубдан босқичида турган ҳайвонларда ҳам кўникма ҳосил бўлиши мумкин. масалан, тахтани турли рангларга бўяб, муайян рангдаги қисмига суварак чиққанда, шу қисмидан электр токи ўтказилса, суваракни тахтанинг ўша қисмини эхтиёт билан айланиб чиқадиган қилиб ўргатиш мумкин. асаларини ҳам муайян рангли қоғозга кўнадиган қилиб ўргатиш мумкин. бунинг учун ширин сув солинган идишни муайян рангли қоғознинг устига бир неча марта қўйиш керак. ҳайвон биологик тараққиётининг қанчалик юқори босқичида турса, бинобарин, нерв системаси қанчалик мураккаб бўлса, бош мияси қанчалик кўп такомиллашган бўлса, бу ҳайвондаги кўникмалар ҳам шунчалик турли-туман бўлади, бу кўникмалар шунчалик тезроқ ҳосил бўлади. ҳайвонларда пайдо қилинган кўникмалар …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 17 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "hayvonlar psixikasi"

ҳайвонлар психологияси psixikaning taraqqiyoti haqida so’zlaganda: 1) hayvonlar psixikasining taraqqiyotini, 2) odam ongining tarixiy taraqqiyotini, 3) odam psixikasining yoshga qarab taraqqiy qilishini nazarda tutiladi. hayvonlar psixikasi. yuqorida ko’rsatilganidek, psixika organik hayotning taraqqiyoti jarayonida paydo bo’lgan. organik materiyaning anorganik materiyadan farq qiladigan hususiyatlaridan biri shuki, organik materiya seskanuvchandir, ya’ni tashqaridan bo’lgan ta’sirlarga seskanib javob beradi. muhitning ta’siri bilan qo’zg’aladi. masalan, bittagina hujayradan iborat bo’lgan amyoba tashqi ta’sirga javob berar ekan, shu ta’sirga qarab harakatlanadi yoki undan kochadi. seskanuvchanlik va tropizm hamma tirik organizmlar o’simliklardan tortib, hayvonlargacha aks ettirishning bio...

Этот файл содержит 17 стр. в формате PPT (6,1 МБ). Чтобы скачать "hayvonlar psixikasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: hayvonlar psixikasi PPT 17 стр. Бесплатная загрузка Telegram