hujayralarni tuzilishi va patologiyasi

DOCX 17 pages 37.1 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.1 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

mavzu: hujayralarning tarkibiy tuzilishi, shakllari va patologiyasi. to’qimalar haqida tushuncha. o’smalar haqida ma’lumot. reja: 1. hujayralarning tuzilishi, qismlari va organizmdagi ahamiyati. 2. hujayra patologiyasi. 3. o’smalar haqida umumiy ma’lumot. 4. to’qimalar haqida umumiy tushuncha. 5. qoplovchi epiteliy to’qimasi va ichki biriktiruvchi to’qima. 6. muskul to’qimasi va nerv to’qimasi. 7. a’zo va a’zolar sistemasi haqida tushuncha odam gavdasi (organizm) hujayralar, to’qimalar, a’zolar va suyuq tarkibiy qismlardan tuzilgan bir butun murakkab sistema bo’lib, tashqi muhit bilan chambarchas bog’langan holda yashaydi. murakkab tuzilgan ana shunday ko’p hujayrali organizmda nerv sistemasi rivojlanib, a’zolarning funksiyalarini, hatto suyuqlik sistemasi (gumoral sistema) ishini ham boshqarib boradi. binobarin, nerv sistemasi organizmning hamma qismlariga, to’qimalarga tarqalgan tolalari bilan ularni o’zaro bog’lab,bir butunligini va organizmning tashqi muhit bilan aloqasini ta’minlaydi. demak, organizm hamma vaqt o’sib, o’zgarib, ko’payib turadigan, o’zini o’rab turgan muhitga moslashgan va shu muhitsiz yashay olmaydigan oliy darajadagi oqsil moddalarning murakkab birikmasidan iborat. organizm tashqi muhitsiz o’zicha mustaqil …

2 / 17

hamdao’rtaqavat lipid) dan iborat. yadro esa sitoplazmadan yadro pardasi bilan ajraladi.. sitoplazma yarim tiniq kolloid suyuqligidan iborat. sitoplazmadagi organoidlar (hujayra qismlari) ga mitoxondriylar yoki xondrisomalar, hujayra ichidagi endoplazmatik (donador va donasiz) to’r parda, hujayra markazi, ergastoplazma, ribosoma lizosoma, golji to’r apparati va vakuolalar kiradi. bula dan tashqari, hujayrada turli hujayra ichki kiritmalari (yog’, pigment, glikogen) ham bo’lishi mumkin. xujayra yadrosi (nucleus) – hujayra markazida shar yoki ellips shaklida joylashib, sitoplazmadan yadro pardasi bilan ajralgan bo’ladi. yadro tarkibida yadro pardasining ichki yuzasiga yopishib joylashgan yadro to’ri bo’lib, bo’yoqlar bilan yomon bo’yaladi. shuning uchun ular axromatin moddalari deb ham ataladi. yadro to’rining oraliqlarida turli hajmdagi zarrachalar bo’lib, yadro bo’yalganda tiniq ko’ringani uchun xromatin donalari deb ataladi. shuningdek, yadro ichida bir–ikkita yadrochalar bo’ladi. hujayra sitoplazmasida uning doimiy qismlari — organoidlari bo’lib, shular orqali hujayrao’z vazifasini bajaradi bulardan tashqari, hujayra sitoplazmasida maxsus va umumiy organoidlar bo’ladi.umumiy organoidlarga mitoxondriylar, hujayra ichidagi golji to’r apparati, hujayra …

3 / 17

o’lsa, silliq muskul hujayralarida miofibrillar tayanch vazifasini bajaradi, epiteliy hujayrasidagi tonofibrillar va ko’ndalang–targ’il muskul hujayradagi qisqaruvchanlik vazifasini bajaradigan tolalar ham hujayralarning maxsus organoididir. hujayra ichida ikki xil kiritmalar bo’ladi: 1) trofik (grekcha — trophe — oziq–ovqat) kiritmalari oqsil moddalardan, yog’, glikogen, vitaminlardan iborat bo’lib, hujayralarning sitoplazma qismida to’planadi va ularni oziqlantirish uchun xizmat qiladi; 2) ekskretor va pigment kiritmalari yoki tanadan chiqib ketadigan kiritmalar. hujayralarning mitoz (yunoncha — mitoz) usulida bo’linishida qiz hujayralarda xromosomalar soni doim bir xil bo’ladi. mitoz usulida bo’linish qonuniyatlari barcha hujayralar uchun umumiydir. jumladan, odamning somatik hujayralarida xromosomalar 46 ta bo’lsa, jinsiy hujayralarida ularning soni ikki barobar kamdir. ammo ikki jinsfy hujayralar bir–biri bilan qo’shilganda odamning umumiy xromosomalari soni 46 ta bo’ladi. shunday qilib, urug’langan jinsiy hujayraning organizmning shakllanishi bilan tugaydigan to’xtovsiz ko’payib turadi. hujayralar patologiyasi tirik organizmdagi tirik hujayralarda uzluksiz p’zgarishlar sodir bo’ladi. hujayralarning bo’linishi, rivojlanishi, ayrim hujayralarning qarishi va halok bo’lishi uzluksiz sodir bo’ladi. …

4 / 17

iyasini asta–sekin buzib, oxiri ularni o’ldiradi. bu hodisa hayot bilan o’lim oralig’idagi chegara — nekrobioz (nekros — o’lgan, bios — tirik) davridir. nekrobioz, odatda, o’limdan oldin sodir bo’ladigan holat bo’lib, bunda ba’zan hujayralarning tiklanishi ham kuzatiladi. nekrobiozda hujayralarning fermentlar faolligi butunlay bo’lmasligi mumkin. ammo mitoxondriylar, ribosomalarning o’zgarishi, lizosomalarning shishuvi kuzatiladi. o’smalar to’g’risida ma’lumot o’smalar ko’p uchraydigan kasalliklardan biri bo’lib, blastoma (blastoma — kurtak o’sishi) so’zidan olingan. o’sma organizm muhitida buzilgan atipikbo’lib, qolgan hujayralar–dan tashkil topgan to’qimaning patologik o’sishidir. o’smalarning eng xavflisi rak (xavfli o’sma) dir. patologik anatomiya dalillarga ko’ra, 40 dan oshib vafot etgan 6-7 odamning biri rakdan o’lgan. o’sma kasalliklari sonining ko’payishida o’smalar rivojlanishining yashirin (latent) davri juda uzoq (10 – 1 2 yil va undan ortiq) bo’lishi katta ahamiyatga egadir. o’smalarning rivojlanishi yoki kamayishida atrof–muhit, yashash sharoiti va mehnat muhim rol o’ynaydi. rakning kelib chiqish sabablari, ularning davolash va profilaktikasi sog’liqni saqlash tashkilotining xalqqa bo’lgan benihoya g’amxo’rligi tufayli …

5 / 17

n ham paydo bo’lishi mumkin. aval o’sma kurtagi-ko’z (rakdan oldingi davr), so’ngra o’sma rivojlanadi. bunda normal holatdagi hujayralar qatorida patologik (kariokinez) shakldagi (katta va ko’p yadroli) hujayralar uchraydi. o’smaning tuzili-shida to’qima va hujayra atipizmasi bo’ladi. to’qima atipizmi — o’smastrukturasielementlarning noto’g’ri nisbati bilan aniqlanadi. jumladan, muskul tolalari ma’lum yo’nalishda joylashib, qon tomirlar har bir a’zo uchun o’ziga xos shakldagi to’rni hosil qiladi. o’smalarda esa bunday aniq tuzilish uchramaydi. jumladan, muskul o’smasi tartibsiz yo’nalgan bo’lib, oralarida tugunlari bo’ladi. bunga diskompleksatsiya deyiladi. ba’zida diskompleksatsiya aniq bo’lsada, a’zo shaklini saqlaydi. hujayra atipizmi — o’sma parenximasining hujayralari va yadrolari turli kattalik shaklda (polimorf) bo’ladi. hujayra tarkibida turli kiritmalar (oqsil donalari, yog’ tomchilari va boshqalar) bo’ladi. o’sma hujayralari o’ziga xos xususiyatlarrni yo’qotadi, tez va to’xtovsiz o’sish va bo’linish kuzatiladi.hujayralarning bunday o’z shaklini yo’qotib atipik (ko’p yadroli potologik) shaklda bo’lishi apaplaziya (apa – teskari – plasis hosil bo’lish) deb ataladi. kanadalik olim barning fikricha, o’sma hujayralari jinsiy …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hujayralarni tuzilishi va patologiyasi"

mavzu: hujayralarning tarkibiy tuzilishi, shakllari va patologiyasi. to’qimalar haqida tushuncha. o’smalar haqida ma’lumot. reja: 1. hujayralarning tuzilishi, qismlari va organizmdagi ahamiyati. 2. hujayra patologiyasi. 3. o’smalar haqida umumiy ma’lumot. 4. to’qimalar haqida umumiy tushuncha. 5. qoplovchi epiteliy to’qimasi va ichki biriktiruvchi to’qima. 6. muskul to’qimasi va nerv to’qimasi. 7. a’zo va a’zolar sistemasi haqida tushuncha odam gavdasi (organizm) hujayralar, to’qimalar, a’zolar va suyuq tarkibiy qismlardan tuzilgan bir butun murakkab sistema bo’lib, tashqi muhit bilan chambarchas bog’langan holda yashaydi. murakkab tuzilgan ana shunday ko’p hujayrali organizmda nerv sistemasi rivojlanib, a’zolarning funksiyalarini, hatto suyuqlik sistemasi (gumoral sistema) ishini ham bosh...

This file contains 17 pages in DOCX format (37.1 KB). To download "hujayralarni tuzilishi va patologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: hujayralarni tuzilishi va patol… DOCX 17 pages Free download Telegram