институционализм

PPTX 17 pages 138.8 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 138.8 KB

File type PPTX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

мавзу: институционализм мавзу: институционализм режа: институционализмнинг келиб чиқиши ва ундаги янги раҳнамолар торстейн веблен, жон коммонс ва уэсли митчелл назариялари урушдан кейинги нституционализм: а) “янги индустриал жамият” концепцияси б) конвергенция концепцияси в) «халқ капитализми» г) «индустриал жамиятдан кейинги жамият» д) иқтисодий ўсиш босқичлари институционализмнинг келиб чиқиши ва ундаги янги раҳнамолар «институционализм» атамаси асосида «институт» тушунчаси ётади. институт институционалистлар томонидан жамиятнинг ривожланишда асосий куч сифатида кўрилади. институционализм тарафдорлари «институт»ларга ҳар хил категория ва тушунчаларни масалан, давлат, оила, тадбиркорлик, монополиялар, хусусий мулкчилик, касаба уюшмалари, ҳуқуқий қоидалар, дин, ахлоқ ва шу кабиларни киритадилар. институционализм – бу маълум маънода иқтисодий назариядаги янги классик йўналишга муқобил назариядир. агар янги классиклар а.смитнинг бозор хўжалиги механизмининг такомиллашганлиги ва иқтисодиётнинг ўзини-ўзи тартиблаши тўғрисидаги тезисига ва «соф иқтисодий фан» га амал қилсалар, институционалистлар эса моддий омиллар билан бирга иқтисодиётнинг ҳаракатлантирувчи кучи деб рухий, маънавий, ҳуқуқий ва бошқа омилларни ҳам ҳисоблайдилар. бошқача айтганда, институционализм ўзи таҳлил қиладиган предмет сифатида ижтимоий-иқтисодий …

2 / 17

оқ, урф-одат, шунингдек, обрўга бўлган интилиш жуда кучли таъсир кўрсатади. шунинг учун иқтисодий таҳлил қилишда ҳар хил «институтларни» (улар юқорида кўриб чиқилди) ҳисобга олиш зарур. т.вебленнинг фикрига кўра, алоҳида субъектларнинг хатти- ҳаракатини эмас, балки касаба уюшмаларининг, сиёсий партияларнинг иш ҳаракатини ўрганиш керак. иқтисодий назария билан иқтисодий субъектларнинг асосий унсурлари (ер егалари, ишчилар, капиталистлар ва инженер - техник ишчилар) ўртасидаги ўзаро муносабатларни аниқлаш муҳим аҳамиятга эга. иқтисодиётда уларнинг роли ҳар хилдир. бозор хўжалиги амал қилишининг дастлабки босқичида ҳокимият ва мулк тадбиркорлар қўлида бўлади. олдин ягона бўлган бу синф кейинчалик капитал эгаларига ва ишлаб чиқаришни ташкил этувчиларга ажралади. капитал эгаларини фақат ўз капиталларига келадиган фойда қизиқтиради, улар ўз капиталларини ишлаб чиқаришга қўймайдилар, балки фақатгина кредитга берадилар. уларнинг даромад манбаи бўлиб реал сектор емас, балки молия соҳасида айланиб турувчи қимматли қоғозлар ҳисобланади. бу маънода капитал егалари бекорчи синфни ташкил етади. ишчилар, шунингдек, ишлаб чиқаришни ташкил етувчилар ва техник мутахассислар унумли синф ҳисобланадилар, улар …

3 / 17

улк бўлишдан тўхтайди. институционализмдаги раҳнамолар. институционализм йўналишига янги ҳаёт бағишлаган америка иқтисодчилари жон коммонс (1862–1945) ва уесли митчелл (1874–1948) ҳисобланади. ж.коммонс ўзининг «институционал иқтисодиёт» китобида хўжалик жараёнларга таъсир етувчи ҳар хил ноиқтисодий (аввало ҳуқуқий) омилларни тадқиқ қилди. у америка ишчилар ҳаракатини, касаба уюшмаларининг ва тадбиркорлар иттифоқининг ташкил топиш тарихини ўрганди, меҳнат ҳуқуқини таҳлил қилди. ж.коммонс фикрига кўра, жамиятнинг ҳуқуқий тизими хўжалик ҳаётида ҳал қилувчи аҳамиятга ега. унингча, битим - (яъни ҳуқуқий акт) иқтисодий тизимнинг бош бўғини ҳисобланади. битим иштирокчилари сифатида кўпроқ индивидлар емас, балки касаба уюшмалари ва тадбиркорлар иттифоқлари қатнашадилар. жамият вужудга келадиган қарама-қаршиликларни ечиб берадиган ҳуқуқий механизмни ишлаб чиқиши лозим. масалан, ёлланма ишчилар билан тадбиркорлар ўртасида келиб чиқиши мумкин бўлган қарама-қаршиликлар касаба уюшмалари ва тадбиркорларнинг мақсадга мувофиқ ўзаро таъсири, самарали меҳнат ҳуқуқи ва махсус ҳукумат ҳайъати фаолияти туфайли ечилиши мумкин. ж.коммонс ўзининг ижтимоий ҳаётга бўлган қарашларини тажрибада амалга ошириш мақсадида америка меҳнат федерацияси билан фаол ҳамкорликда иш юритди. 1935 …

4 / 17

“иқтисодий цикл: муаммо ва унинг йўлга қўйилиши”, “иқтисодий циклларни ўлчаш” ушбу муаммога бағишланган. у ўз асарларида ахборотларни ишлашда статистик таҳлил воситаларидан ва математик услублардан кенг қўлланди. у.митчелл ўз тадқиқотларига асосланган ҳолда давлатнинг иқтисодиётга аралашуви ёрдамида инқирозсиз цикл концепциясини асослаб беришга ҳаракат қилди. махсус давлат режалаштирувчи органларини тузиш, унинг фикрига кўра, циклли тебранишни юмшатиш ва қулай иқтисодий конъюнктурага еришиш воситаси бўлиши керак. бунда режалаштириш мажбурий емас, балки тавсияли характерда бўлиб, у реал, еришиш мумкин бўлган пировард мақсадлар кўзда тутилган илмий прогнозлаштиришга асосланади. 2. урушдан кейинги институционализм (хх а. 40–70-й.) “янги индустриал жамият” концепцияси иккинчи жаҳон урушидан кейин соф институционализм бироз сусайди, аммо жон кеннет гелбрейт (1909 йил туғилган) асарларида бир мунча ўзгарган шаклда қайта тикланди. унинг «янги индустриал жамият» номли асосий асари иқтисодиётда «техноструктура»нинг таҳлили ва ролига бағишланган. техноструктура деганда, ж.к. гелбрейт фикрига кўра, технологиялар бўйича олимларни, конструкторларни, мутахассисларни ўз ичига олувчи жамият қатламлари, бошқарув, молия ва умуман олганда, йирик корпорацияларнинг …

5 / 17

егаки у анча ноёб ресурс сифатида бўлган. шунинг учун реал ҳокимият ер егаларига қарашли бўлган. буюк географик кашфиётлар ва саноат тўнтарилиши натижасида ер ресурслари ўзининг ноёблик хусусиятини йўқотади ва ишлаб чиқаришнинг ҳал қилувчи омили капитал келиб чиқади. ҳокимият капитал егалари қўлига ўтади. замонавий жамиятда енг ноёб ресурс – ахборот, фан-техника билими. шунинг учун реал ҳокимият техноструктура қўлида. ж.к. гелбрейт ўзининг кейинги асарларида техноструктурага нисбатан танқидий фикрларни билдирган. у техноструктурани «бозор тизимини» експлуатация қилишда (майда ва ўрта бизнесни), давлат амалдорлари билан қўшилиб кетишда, қуролланиш кетидан қувишда, табиий ресурслардан фойдаланишдаги исрофгарчиликда, бозорга таъсир кўрсатишнинг монополистик услубларини қўллашда айблади. йирик корпорациялар давлат машинаси билан узвий боғланган ва ундан наф кўради: қулай буюртмаларни ва солиқ имтиёзларини олади, рақобат курашида сиёсий механизмлардан фойдаланади. ж.к. гелбрейт давлат ва жамият томонидан техноструктура фаолияти тартибга солиниб турилишини қайд қилиб ўтади. у, шунингдек, майда ва ўрта тадбиркорликни ва ижтимоий техноструктурани (уй-жой қурилишини, ижтимоий транспортни, тиббий хизматни, қишлоқ хўжалигини, санъатни) …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "институционализм"

мавзу: институционализм мавзу: институционализм режа: институционализмнинг келиб чиқиши ва ундаги янги раҳнамолар торстейн веблен, жон коммонс ва уэсли митчелл назариялари урушдан кейинги нституционализм: а) “янги индустриал жамият” концепцияси б) конвергенция концепцияси в) «халқ капитализми» г) «индустриал жамиятдан кейинги жамият» д) иқтисодий ўсиш босқичлари институционализмнинг келиб чиқиши ва ундаги янги раҳнамолар «институционализм» атамаси асосида «институт» тушунчаси ётади. институт институционалистлар томонидан жамиятнинг ривожланишда асосий куч сифатида кўрилади. институционализм тарафдорлари «институт»ларга ҳар хил категория ва тушунчаларни масалан, давлат, оила, тадбиркорлик, монополиялар, хусусий мулкчилик, касаба уюшмалари, ҳуқуқий қоидалар, дин, ахлоқ ва шу кабиларни кирита...

This file contains 17 pages in PPTX format (138.8 KB). To download "институционализм", click the Telegram button on the left.

Tags: институционализм PPTX 17 pages Free download Telegram