fiqhiy maktablar

DOCX 7 pages 62.4 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 62.4 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

mavzu: fiqhiy maktablar reja: 1. fiqh ilmining paydo bo’lishi va shakllanish tarixi 2. ilk huquqiy maktablar inson yaratilgan vaqtdan buyon jamiyat o‘rtasida uning huquqlari va majburiyatlari birga shakllandi. huquq va majburiyatlar insonlar o‘rtasida paydo bo‘ladigan nizolarni oldini olish uchun yuzaga kelgan. asrlar osha inson takomillasha borgan sari uning huquq va majburiyarlari ham shunga monan rivojlanib bordi. shuning uchun ham alloh taolo turli zamonlarda va turli millatlarga turli xil shariat mezonlarini nozil qilgan. boshlang‘ich bosqichda islom davlatida huquqiy institutlar rivojlanmagan shaklda mavjud bo‘lib, islomning axloqiy vazifalari va mazhabiy figurasi bir-biri bilan hamohang va uyg‘unlashgan edi. shuni ta’kidlash kerakki, har bir jamiyatda, uning qanday sharoitda yashashidan qat’i nazar, unga tegishli bo‘lgan ishlar, muammolar, shaxsiy va ijtimoiy munosabatlarni tartibga solish, jamiyatda tinchlikni ta’minlab, jinoyatning oldini olish va boshqa ko‘p hayotiy muammolarini yechish uchun bir miqdor qonun-qoidalarga zarurat bo‘lgan. islom dinini birinchi bo‘lib qabul qilgan arablar jamiyati yetarli darajada rivojlangan bo‘lmasa ham, o‘ziga xos …

2 / 7

ar. oilaviy munosabatlar (qarindoshlik va meros)ga oid qonunlar, shuningdek, jazo qonuni,ham ko‘chmanchilar va ham shaharlarda yashovchi aholi orasida eski qabilaviy tuzum ta’siri ostida edi. unga binoan biron-bir qabilaga mansub bo‘lmagan kishi qabilaviy qonun himoyasidan chetda qolardi. arablar orasida nizo va kelishmovchiliklar paydo bo‘lganda, tomonlar muzokara yo‘li bilan kelisha olmasalar, hakamlarga murojaat qilinardi. hakamlar biron-bir xos firqaga mansub bo‘lmay, keng ma’lumotli, zukko va yaxshi nom chiqargan kishilar hamda ilohiy kuchga ega hisoblangan kohinlar ichidan tanlanardi. payg‘ambarimiz muhammad sollallohu alayhi vasallam (payg‘ambarligidan ilgari) ka’bani ta’mirlash ishlari olib borilganda qoratosh (hajarul-asvad)ni o‘rniga qo‘yish bo‘yicha urug‘lar orasida yuzaga kelgan nizoni hakam sifatida hal qilishga muvaffaq bo‘lgan edilar. islom dini o‘z huquqiy tizimi va qonunchiligini rivojlantirar ekan, qur’on va sunnaga asoslangan holda arablar jamiyatida qonun darajasiga ko‘tarilgan urf-odatlar va an’anaviy udumlardan ham foydalandi. shu ma’nodaki, ularning ayrimlari qur’on oyatlari yoki hadislar orqali bekor qilindi, ayrimlariga o‘zgartirishlar kiritib qabul qilindi va ba’zilariga qonuniy tus berildi. shuningdek, …

3 / 7

lari ko‘pchilikni tashkil etgan ahli sunna val-jamoaga qarshi turdilar. keyinroq shialar sunniylikning buyuk olimlari tomonidan asos solingan va takomillashtirilgan huquqiy tizimlarni iqtibos etib, hijriy ii asrning ikkinchi yarmida ularga ayrim o‘zgartirishlar kirgizdilar. hijriy i asr asosan tasarruf etilgan mamlakatlar huquqiy normalarini ko‘rib chiqib, ularning urf-odatlarini shariat qonunlariga moslashtirish jarayoni bilan o‘tdi. islom huquqining yaratilib, tartibga solinishi hijriy ii asr o‘rtalarida boshlandi va o‘z taraqqiyot yo‘lini bosib o‘tdi. islom huquqi o‘z rivojlanish bosqichlarini shu yo‘sinda bosib o‘tdi. asli arab bo‘lmagan ko‘p xalqlar, ayniqsa, movarounnahr faqihlari va muhaddislari uning rivojiga beqiyos darajada katta hissa qo‘shib keldilar. islom tarixchilarining fikrlariga ko‘ra, islom huquqi (fiqh) o‘z taraqqiyot jarayonida quyidagi olti davrni bosib o‘tgan: birinchi bosqich: payg‘ambarimiz muhammad sollallohu alayhi vasallam davrlari; ikkinchi bosqich: sahobalar davri; uchinchi bosqich: tobeinlar davri; to‘rtinchi bosqich: mujtahidlar davri; beshinchi bosqich: muharrijlar davri; oltinchi bosqich: muqallidlar yoki taqlid davri. abdulhay laknaviy rahimahulloh hanafiy mazhabi faqihlarini tabaqalashtirishda muharrijlar davridan so‘ng as’hobut-tarjih, …

4 / 7

aga kela boshladi. “islomda huquq” kitobida ular “qadimiy huquqiy maktablar” deb atalgan. biz ularni “ilk huquqiy maktablar” deb atadik. mazkur maktablar hech qanday mushaxxas va konkret tashkilotni ko‘rsatmaydi, ularning foydalanadigan usul va qoidalari tizimga solinmagan va hech qanday rasmiy tus olmagan edi. ushbu maktablar vakillari bo‘lgan faqihlar o‘z sohalari bo‘yicha iqtidorli kishilar bo‘lib, islom ta’limotiga asoslangan barcha ilmlar, masalan, tafsir, hadis va fiqh ilmlariga qiziqardilar va ular bo‘yicha keng ma’lumot va yuksak malakaga ega edilar. ular o‘z shaxsiy qiziqishlari asosida musulmonlar jamoasi orasida yuksalib, o‘z ilmu fazilatlari bilan barcha xalq tomonidan ishonch va hurmatga sazovor bo‘lgan edilar. ahli sunna val-jamoaga tegishli bo‘lgan ilk huquqiy maktablar quyidagilardan iborat edi: 1. madina huquqiy maktabi; 2. makka huquqiy maktabi; 3. basra huquqiy maktabi; 4. kufa huquqiy maktabi; 5. shom huquqiy maktabi. basra va kufa huquqiy maktablari iroq maktabini tashkil etadi. misr o‘ziga xos huquqiy maktabga ega bo‘lmay, boshqa huquqiy maktablar, ayniqsa, madina maktabi …

5 / 7

lar qur’onga asoslanar edi va sunnaga katta e’tibor qaratardi. o‘sha davrlarda qiyos, shariatning asosiy manbai sifatida o‘z rivojlanish bosqichlarini bosib o‘tmagani uchun, ular ushbu metoddan keng ko‘lamda foydalanmasdilar deyish mumkin. xulosa: zamon o‘tishi bilan islom dini keng miqyosda tarqalib, turli dinlarga mansub kishilar unga o‘tgani, ayrim siyosiy, ijtimoiy va aqidaviy sabablarga ko‘ra musulmonlar orasida yuzaga kelgan qarama-qarshiliklar oqibatida islom muxoliflari tomonidan ko‘p to‘qima hadislar ishlab chiqilib tarqatila boshlandi va bu hodisa ushbu manbadan qat’iy ishonch bilan foydalanishni og‘irlashtirdi. shu vaqtlarda hadislarni chuqurroq o‘rganib, tahlil qilish, ular orasidan to‘qima hadislarni chiqarib tashlash va faqatgina haqiqiy hadislar, ya’ni payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamdan rivoyat qilingan hadislardan huquqiy manba sifatida foydalanish zarurati yuzaga keldi. bunday yondashuv bir tomondan hadisshunoslik ilmining rivojlanishiga sabab bo‘lgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan, yangi huquqiy maktablarning yuzaga kelishi uchun zamin yaratib berdi. ilk huquqiy maktablarning ish uslubiga tanqidiy yondashilib, har bir maktab tarkibida yangi uslub tarafdori bo‘lgan olimlar yuzaga keldi. shunday …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fiqhiy maktablar"

mavzu: fiqhiy maktablar reja: 1. fiqh ilmining paydo bo’lishi va shakllanish tarixi 2. ilk huquqiy maktablar inson yaratilgan vaqtdan buyon jamiyat o‘rtasida uning huquqlari va majburiyatlari birga shakllandi. huquq va majburiyatlar insonlar o‘rtasida paydo bo‘ladigan nizolarni oldini olish uchun yuzaga kelgan. asrlar osha inson takomillasha borgan sari uning huquq va majburiyarlari ham shunga monan rivojlanib bordi. shuning uchun ham alloh taolo turli zamonlarda va turli millatlarga turli xil shariat mezonlarini nozil qilgan. boshlang‘ich bosqichda islom davlatida huquqiy institutlar rivojlanmagan shaklda mavjud bo‘lib, islomning axloqiy vazifalari va mazhabiy figurasi bir-biri bilan hamohang va uyg‘unlashgan edi. shuni ta’kidlash kerakki, har bir jamiyatda, uning qanday sharoitda yashash...

This file contains 7 pages in DOCX format (62.4 KB). To download "fiqhiy maktablar", click the Telegram button on the left.

Tags: fiqhiy maktablar DOCX 7 pages Free download Telegram