аxborotlarni kodlash va dekodlash

DOCX 27 pages 690.1 KB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 690.1 KB

File type DOCX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

6-mavzu. аxborotlarni kodlash va dekodlash ma’ruza rejasi: 1. kodlash va dekodlash tushunchalari. kodlash turlari. 2. matnli axborotlarni kodlash usullari. 3. grafik axborotlar va ularni kodlash. 4. аudio va video axborotlarni kodlash kalit so’zlar: ascii, kodlash, dekodlash, grafik axborotlar, audio va video axborotlar, axborot resurslari. inson borliqning bir qismi bo'lgani uchun doimo borliqning ta'sirini sezib turadi. bu ta'sirni turli signallar (tovush, yorug'lik, elektomagnit, nerv va hokazo) ko'rinishida qabul qilamiz. insonga uzluksiz ta'sir etib turuvchi axborotlarni analog axborotlar deb ataladi. inson analog axborotlarni qayta ishlashi uchun uni biror qismini ajratib oladi va tahlil qiladi. tahlil qilish jarayonida axborotni qayta ishlash uchun qulay bo'lgan ko'rinishga o'tkazadi. bunda inson turli belgilardan foydalanadi. masalan, sizga ma'lum bo'lgan alifbo harflari insonga tushunarli bo'lgan tovushlarni, nota belgilari esa musiqiy tovushlarni ifodalaydi. bu belgilar yordamida insonga eshitilayotgan, nutq yoki musiqani qog'ozga tushirish oson kechadi. demak, inson axborotlarni qayta ishlash uchun uni uzlukli ko'rinishga o'tkazar ekan. axborotlarni bu kabi …

2 / 27

lash deyiladi. kompyuter xotirasida belgilar o’rniga uning kod raqami saqlanadi. matnli, grafikli, tovushli va boshqa axborotlar kompyuter xotirasida ikkilik sanoq tizimidagi sonlar ko’rinishda ifodalanadi. harf va belgilarning tasviri ularni ekranga chiqarish va chop qilish jarayonida taqdim qilinadi. hozir kunda shaxsiy kompyuterlarda axborotlarni kodlashda ascii (american standart code for information interchange-axborot almashish uchun amerika standart kodi) deb nomlanuvchi standart kodlash jadvalidan foydalanilmoqda. ushbu kodlash jadvalining yarimi (0-127 ta belgilar) o’zgarmas va qolgan ikkinchi yarimi (128-255 ta belgilar) esa ushbu kodlash tizimidan foydalanadigan davlatning alifbo belgilarini kodlash uchun ajratilgan. misol uchun, quyida lotin alifbosidagi ba’zi harflarning o’n oltilik va ikkilik sanoq sistemasidagi kodlari keltirilgan: i harfini unicode tizimidagi kodi 004916 =00000000010010012 l harfini unicode tizimidagi kodi 004c16 =00000000010011002 m harfini unicode tizimidagi kodi 004d16=00000000010011012 kompyuterda ilim so’zi unicode halqaro kodlash tizimida ikkilik sanoq tizimida 0 va 1 sonlarining quyidagicha ketma-ketlikdan iborat bo’ladi: 0000000001001001000000000100110000000000010010010000000001001101 ushbu harflarni unicode (o’noltilik) va ascii(o’nlik) kodlash tizimilaridagi kodini …

3 / 27

otni maxfiy saqlash, ya'ni kodlash uchun ma'lum bir qalinlikdagi "ssital" tayoqchasini o'ylab topgan. kriptografiyada ssitala (yoki qadimgi spartaning shifri sifatida ham tanilgan) shifrlash uchun ishlatiladigan birinchi qurilma, u ssilindrdan va xabar yozilgan spiralga o'ralgan lentadan iborat. qadimgi yunonlar va spartaliklar ushbu shifrni harbiy yurishlar paytida aloqa qilishda ishlatganlar. ushbu shifrlash tizimini ishlatish uchun, silindr o’qiga perpendikulyar tarzida lentani bo’sh joy qoldirmasdan va tugunlamasdan aylantirib o’rab chiqiladi, so’ngra ushbu lentaga xabarni gorizantal bo’ylab qatorlarga yozib chiqiladi va lentani ssilindrdan yechib olingan. qadimda yechib olingan lentani qabul qiluvchi manziliga uzatilgan va qabul qiluvchi aynan shu diametrli silindrga lentani aylantirib joylashtirgan va harflar ustunlar bo’yicha o’qib olingan. jadvaldagi ustunlar soni xabar uzunligidan oshmaydi. masalan, ssilindirning uzunligi ustun 6 ta belgini va qator 5 ta belgini yozib olish imkonini beradigan, xabar matni: "informatika_o’qitish_metodikasi." shifrmatni: "iao’_intqmkfiieaokttsraioim_shd." aylanadi. buni quyidagi sxema tarzda tasvirlash mumkin (2- rasm). 2-rasm. ssitala o’rin almashtirish shifri qadimgi rim imperatori yuliy sezar …

4 / 27

b "o’zbekiston" xabarini shifrlang. almashtirish jadvalidagi ikkinchi qator e (k=3) harfidan boshlansin. yechish: ushbu misolga 1- jadvaldan foydalansak bo’ladi. ushbu jadvalda o’→ch, z→sh, b→f, e→i, k→n, i→l, s→v, t→x, o→r va n→q harflari mos kelishini ko’rishimiz mumkin. natijada “chshfinlvxrq” shifr matn hosil bo’ladi. vijiner shifrlash tizimini shifrlash va deshifrlash uchun ishlatiladigan vijiner kvadrati deb nomlanuvchi shifrlash jadvali bilan tasvirlash mumkin. quyida lotin alifbosiga asoslangan vijiner kvadrati shifrlash jadvali keltirilgan(2-jadval). 2-jadval. vijiner kvadrati dastlabki xabarni shifrlashda uni qatorda yozib tagidan kalit so’zi yoki fraza yoziladi. agar kalit xabardan qisqa bo’lsa, unda uni ssiklik tarzda takror yoziladi. shifrlash jarayonida jadvalning ustun yuqori qatorida dastlabki xabarning harfi, qator chap ustunda esa kalitning harfi topiladi. shifrmatn xabar ustun harfi va kalit qatorning kesishmasidagi harf orqali aniqlanadi. ushbu shifrlash tizimiga quyidagi misolni ko’rib chiqamiz: vijiner shifrlash tizimidan foydalanib "o’zbekiston" xabarini shifrlang. almashtirish jadvalidagi kalit so’z “hur” bo’lsin. ushbu misolda alfavit sifatida 2- jadvaldan foydalanamiz. xabarni …

5 / 27

i axborot uchta belgi yordamida kodlanadi: "uzun signal" (tire yordamida ifodalanadi), "qisqa signal" (nuqta yordamida ifodalanadi), "signalsiz" (bo'shliq, pauza bilan ifodalanadi). mazkur kodlash usuli hozirgi kunda ham qo'llanib kelinmoqda. morze kodlash usulini notekis (o'zgaruvchan) kod deb yuritiladi. insoniyatga ma'lum belgilar bu usuldagi ikki yoki undan ko'p belgilar yordamida ifodalanadi. umuman, kodlash usulida ishtirok etgan belgilar soni (hajmi) bir xil bo'lsa tekis kodlash usuli, belgilar soni (hajmi) bir xil bo'lmasa notekis kodlash usuli deb ataladi. morze alifbosi harbiy va fuqaro aloqalari bo'yicha mutaxassislar tomonidan bir asrdan ko'proq vaqt davomida foydalanib kelingan. quyida morze alifbosi berilgan (3-rasm). 3-rasm. morze alifbosi mazkur usul yordamida "jdpi" so'zini yozsak, u quyidagi ko'rinishga ega bo'ladi. •--- -•• •--• •• bir tomondan, morze usulida belgilarning turli boshqa belgilar bilan hamda ularning bir nechtasi bilan ifodalanishi mazkur usulning keng qo'llanilishiga to'siqlik qilsa, ikkinchi tomondan, uning faqat ikki belgi - nuqta va tiredan iboratligi uni texnik vositalarda qo'llash imkonini …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "аxborotlarni kodlash va dekodlash"

6-mavzu. аxborotlarni kodlash va dekodlash ma’ruza rejasi: 1. kodlash va dekodlash tushunchalari. kodlash turlari. 2. matnli axborotlarni kodlash usullari. 3. grafik axborotlar va ularni kodlash. 4. аudio va video axborotlarni kodlash kalit so’zlar: ascii, kodlash, dekodlash, grafik axborotlar, audio va video axborotlar, axborot resurslari. inson borliqning bir qismi bo'lgani uchun doimo borliqning ta'sirini sezib turadi. bu ta'sirni turli signallar (tovush, yorug'lik, elektomagnit, nerv va hokazo) ko'rinishida qabul qilamiz. insonga uzluksiz ta'sir etib turuvchi axborotlarni analog axborotlar deb ataladi. inson analog axborotlarni qayta ishlashi uchun uni biror qismini ajratib oladi va tahlil qiladi. tahlil qilish jarayonida axborotni qayta ishlash uchun qulay bo'lgan ko'rinishga o'tkazad...

This file contains 27 pages in DOCX format (690.1 KB). To download "аxborotlarni kodlash va dekodlash", click the Telegram button on the left.

Tags: аxborotlarni kodlash va dekodla… DOCX 27 pages Free download Telegram