xx asr boshlaridagi o`zbek adabiyoti

DOC 63.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662583533.doc xx asr boshlaridagi o`zbek adabiyoti xx asr boshlaridagi o`zbek adabiyoti reja: 1. jadidchilik harakati va jadid adabiyotining maydonga kelishi. 2. milliy matbuotning shakllanishi. 3. jadid adabiyotining janriy rang-barangligi; a) publitsistika; b) nasr; v) she`riyat; g) dramaturgiya. 4. xulosa. ko`p asrlik o`zbek adabiyoti tarixida xx asr adabiyoti alohida o`rinni egallaydi. feodal boshboshdoqlik va ayniqsa mustamlakachilik davrida o`z marralarini boy bera boshlagan o`zbek adabiyoti xix asrning oxirlarida muqimiy va furqat ijodi tufayli bir oz jonlana boshlagan edi. xx asr boshlarida qo`shni xalqlar, jumladan, rus xalqi hayotida ro`y bergan inqilobiy o`zgarishlar o`zbek yurtiga ham yangi hayot shabadalarini olib keldi. xalqning ilg`or kishilari xx asr turkistonga ijtimoiy taraqqiyot, hurlik va mustaqillik g`oyalarini olib kelayotganini butun vujudlari bilan his etdilar. shu kishilarning fidokorona ishlari va tashabbuslari bilan butun turkiston bo`ylab milliy uyg`onish harakati boshlandi. bu ulug` harakat shu davrda tug`ilgan va shakllangan adabiyotning ham g`oyaviy yo`nalishini belgilab berdi. ovro`poning eng taraqqiy etgan mamlakatlari hayoti …

kelib chiqish manbalari to`g`risida so`z borganda, bu harakatning manbaida furqat, muqimiy, avaz o`tar, komil xorazmiy kabi shoirlar, sattorxon, ibrat kabi ma`rifatparvarlarning turganligini ham unutmaslik lozim. ular ijodi va faoliyatidagi ilg`or g`oyalar dastlabki o`zbek jadidlarining maydonga kelishida milliy zamin bo`lib xizmat etdi. chor hukumati o`zining milliy siyosatida ingliz mustamlakachilarining hindistonda olib borgan ishlaridan o`rnak olib, mahalliy aholining maorif va madaniyat sohasidagi intilishlariga doimo rahna solib turdi. turkistonga 1916-yil qo`zg`olonidan keyin general-gubernator bo`lib kelgan i.a.kuropatkin o`z kundaliklarida: “biz yerli aholini 50 yil mobaynida taraqqiyotdan, maktabdan va rus hayotidan chetda tutib keldik”, deb g`urur bilan yozgan edi. a rus mustamlakachilarining, na mahalliy ulamolarning xalqni xatli-savodli va bilimli qilishdan manfaatdor ekanliklarini ko`rgan jadidlar bu har ikkala kuchning qattiq qarshiligiga qaramay, yangi maktablar ochib, ularda i.g`aspiralining “usuli jadida” maktabida bo`lganidek, diniy ilmlardan tashqari, tarix, tibbiyot, nabotot, kimyo, jug`rofiya kabi dunyoviy fanlarni o`qitishga ham alohida e`tibor berdilar. jadidlarning xalqqa ma`rifat olib kirishga qaratilgan bu harakatlari o`sha …

etkazsak...” shunday qilib, jadidchilik, ya`ni milliy uyg`onish harakatining pirovard maqsadi chor hukumatini 1905-yil inqilobiga o`xshash ommaviy harakatlar yordamida ag`darib tashlash va o`lkaning mustaqilligiga erishish edi. shu maqsadda jadidlar, birinchidan, yangi tipdagi maktablar ochib va bu maktablar uchun darslik hamda qo`llanmalar yaratib, xalq ommasini maktab va maorif bilan oshno qildilar. ikkinchidan, jadidlar xalqni uyg`otishda targ`ibot va tashviqot ishlarining muhimligini his etib, “qora xalqni oqartirmoq va va ko`zini ochmoq” maqsadida matbuot masalalariga g`oyat katta e`tibor berdilar. avloniy yozganidek: “bu maqsadga erishmoq uchun gazit chiqarmoqni munosib ko`rib, uyushmaning harakati bilan o`zbek tilida gazetalar chiqarildi”, ular jadid adabiyotini maydonga keltirib, o`z g`oyalarini she`riy, nasriy va dramatik asarlar orqali xalq ommasi ongiga yetkazishga intildilar. nihoyat, to`rtinchidan, shu davrda katta ta`sir kuchiga ega bo`lgan jadid teatri vujudga keldi. jadidchilik harakati namoyandalari ana shu to`rt jabhadan samarali foydalangan holda xalq ommasi orasiga dadil kirib bordilar. matbuot jadidchilik g`oyalarining tarqalishi va milliy uyg`onish harakatining vujudga kelishida g`oyat katta …

-yildan boshlab bu shaharlarda “samarqand”, “turon”, “buxoroi sharif”, “sadoi farg`ona”, toshkentda esa “sadoi turkiston” gazetalari chiqa boshlaydi. behbudiy asos solgan “samarqand” gazetasi, masalan, mahalliy savdogarlarni tijorat ilmini bilmaslikda, rus-tuzem maktablarida o`qigan musulmonlarni esa millat qayg`usidan uzoqlikda ayblab, mushtariylarni boyish ilmini egallashga chaqiradi. u, umuman, xalqning chor amaldorlari “poshnasi tagida” qolganligining sabablarini ilmsizlikdan, iste`dodsizlikdan ko`rib, yozadi: “biz rusiya tabaasi va grajdanimiz; ruslar ila baravar huquq, madaniyat va mulkiyaga molikmiz. ammo beiste`dodligimizga taassuf qilurmiz. bank va savodxonalar, sud mahkamalari, notarius, temir yo`l, xullas, zamonning paydo qilgan har bir yangi nimarsalariga muhtoj bo`lsak, avvalgi qadamda ruscha bilmoq lozim kelur...” turkiston jadidlari rusiya va qrim tatarlari bilan yaqin aloqa o`rnatib, o`zlarining ma`rifiy dasturlarini matbuot orqali amalga oshirishga katta kuch sarfladilar. ularning sa`y-harakatlari bilan shu yillari publitsistika ayniqsa o`sdi. birgina behbudiyning o`zi turli mavzulardagi 300 dan ziyod maqola e`lon qildi. mirmuhsin shermuhamedov esa 1914-yilning o`zidayoq matbuotda yuzga yaqin maqola bilan chiqdi. agar bu ro`yxatga munavvarqori, …

i o`z haq-huquqini talab etib, maydonga chiqishiga yo`l ochib berdilar. jadid adabiyotining yetakchi sohasi she`riyatdir. o`zbek mumtoz she`riyatidan ham vazn, ham til va uslub, ham g`oyaviy jihatdan keskin farq qilgan jadid she`riyati xx asr o`zbek adabiyotining yangi yo`nalishda ravnaq topishiga tamal toshini qo`ydi. o`zbek xalqining asr boshlarida nodonlik va jaholat muhitida yashaganligi, ijtimoiy hayot, fan, madaniyat va texnika sohalaridagi o`zgarishlarga loqaydligi, kundalik maishiy muammolar girdobida qolib, ma`naviy jihatdan nochor bir ahvolga tushganligi faqat jadid publitsistikasininggina emas, balki she`riyatning ham g`oyaviy yo`nalishini belgilab berdi. jadidlar o`z she`rlari bilan xalqning basharasiga ko`zgu tutishga, bu ko`zguda uning g`arib va qashshoq hayotini, ruhsiz holati va badbin kayfiyatini aks ettirishga intildilar. avloniy 1909-1917-yillar davomida e`lon qilgan “birinchi muallim”, “ikkinchi muallim”, ayniqsa olti qismdan iborat “adabiyot yoxud milliy she`rlar” degan to`plamlaridagi she`r va masalalari bilan jadid she`riyatining shakllanishiga kuchli turtki berdi. garchand bu to`plamlarning dastlabkisi o`zbek ma`rifatining darg`alaridan biri sayidrasul aziziyning “ustozi avval” idan keyin va …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "xx asr boshlaridagi o`zbek adabiyoti"

1662583533.doc xx asr boshlaridagi o`zbek adabiyoti xx asr boshlaridagi o`zbek adabiyoti reja: 1. jadidchilik harakati va jadid adabiyotining maydonga kelishi. 2. milliy matbuotning shakllanishi. 3. jadid adabiyotining janriy rang-barangligi; a) publitsistika; b) nasr; v) she`riyat; g) dramaturgiya. 4. xulosa. ko`p asrlik o`zbek adabiyoti tarixida xx asr adabiyoti alohida o`rinni egallaydi. feodal boshboshdoqlik va ayniqsa mustamlakachilik davrida o`z marralarini boy bera boshlagan o`zbek adabiyoti xix asrning oxirlarida muqimiy va furqat ijodi tufayli bir oz jonlana boshlagan edi. xx asr boshlarida qo`shni xalqlar, jumladan, rus xalqi hayotida ro`y bergan inqilobiy o`zgarishlar o`zbek yurtiga ham yangi hayot shabadalarini olib keldi. xalqning ilg`or kishilari xx asr turkistonga ijtimoiy t...

DOC format, 63.0 KB. To download "xx asr boshlaridagi o`zbek adabiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: xx asr boshlaridagi o`zbek adab… DOC Free download Telegram